ក្រៅពីបន្តថ្កោលទោសថៃ ខណៈដែលថៃបាននិងកំពុងញាប់ដៃញាប់ជើង ធ្វើការឈូសឆាយបំផ្លាញផ្ទះពលរដ្ឋខ្មែរ និងវត្តអារាមខ្មែរ ថែមទាំងដាក់ទូរកុងតឺន័រព័ទ្ធវាទនៅលើទឹកដីខ្មែរនៅតាមបណ្តោយព្រំដែន រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានៅតែមិនទាន់ឃើញមានការប្តឹងថៃទៅ ICJ ទៅតាមការជំរុញរបស់អ្នកជំនាញនៅឡើយទេ។ តើហេតុអ្វីមេដឹកនាំកម្ពុជា នៅតែមិនប្តឹងថៃ ខណៈថៃបន្តឈូសឆាយបំផ្លាញភូមិឋានវត្តអារាមខ្មែរតាមអំពើចិត្ត?
គេមើលឃើញថា បន្ទាប់ពីភាគីថៃបានប្រើកម្លាំងទ័ពយ៉ាងកំរោលបាញ់ផ្លោង និងប្រើយន្តហោះចូលមកទម្លាក់គ្រាប់យ៉ាងជ្រៅមកក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ដែលបានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល រួមមាន ផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋ សាលារៀន ស្ពាន ថ្នល់ជាច្រើនអស់រយៈពេល២១ថ្ងៃមក ភាគីទាំង២បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ជាថ្មីទៀត ដោយកំណត់ថា ភាគីណាឈរជើងនៅកន្លែងណា គឺត្រូវនៅបន្តឈរជើងនៅទីនោះ ហើយនឹងបន្តដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន និងបោះបង្គោលព្រំដែន ដោយប្រើយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ចាប់តាំងពីម៉ោង១២ថ្ងៃត្រង់ថ្ងៃទី២៧ខែធ្នូមក។ ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីពេលនោះមក កងទ័ពថៃមិនបាននៅស្ងៀមឡើយ គឺបានបន្តឈូសឆាយបំផ្លាញផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ លួចយកទ្រព្យសម្បត្តិ ឈូសបំផ្លាញវត្តអារាម និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ថែមទាំងដាក់ទូរកុងតឺន័រវាទព័ទ្ធនៅលើទឹកដីកម្ពុជា ដែលពួកគេទើបតែដណ្តើមកាន់កាប់បាន។
ជ្រុងមួយនៃបញ្ហានេះ លោក សុក សំអឿន ទីប្រឹក្សាច្បាប់នៃមេធាវីអមរិន្ទ ប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី៦ខែមករានេះថា កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ មិនមែនជាកិច្ចព្រមព្រៀងកំណត់ព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃនោះទេ។ ដូចនេះការកំណត់ព្រំដែន គឺស្ថិតនៅលើខ្លឹមសារនៃកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់នោះដែរ។ លោកមេធាវីចាស់វស្សារូបនេះ លើកឡើងថា នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនោះមានចំណុចពីរដែលត្រូវពិចារណា ទី១ បានចែងថា បន្ទាប់ពីឈប់បាញ់ ភាគីទាំងសង្ខាងនៅទីណា ត្រូវរក្សាវត្តមាននៅទីនោះ តែចំណុចមួយទៀតគឺទី២ បានចែងថា រឿងការវាស់ព្រំដែនគឺធ្វើទៅតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។ ដូចនេះគឺមានន័យថា ការកំណត់ព្រំដែនគឺធ្វើទៅតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ពោលគឺធ្វើទៅតាមកិច្ចព្រមព្រៀងកន្លងមក រវាងថៃ និងកម្ពុជា ដែលបានបង្កើតយន្តការដោះស្រាយវិវាទព្រំដែនគឺ JBC និង GBC។ ដូចនេះថៃមិនមានសិទ្ធិប៉ះពាល់ផ្ទះសម្បែង និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងតំបន់ជម្លោះនោះទេ។
ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដែលថៃកំពុងតែបំពាននេះ លោកមេធាវី សុក សំអឿន ចង្អុលបង្ហាញថា ទី១ កម្ពុជាត្រូវជំរុញឱ្យថៃបន្តយន្តការ JBC និង GBC តទៅទៀត ហើយក្នុងករណីដែលថៃមិនព្រមបន្ត ឬបង្ខំឱ្យកម្ពុជាត្រូវទទួលស្គាល់ព្រំដែនថ្មី ដែលថៃបានរំលោភយកក្រោយឈប់បាញ់នោះ គឺកម្ពុជាត្រូវរកយន្តការដោះស្រាយដោយត្រីភាគី គឺមានយន្តការអាស៊ាន និងយន្តការអង្គការសហប្រជាជាតិ។
លោកបញ្ជាក់ថា ចំពោះយន្តការអង្គការសហប្រជាជាតិ គឺទី១ កម្ពុជាត្រូវដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីឱ្យថៃដកទ័ពថយ និងទារសំណង។ ទី២ ត្រូវប្តឹងទៅ ICJ រឿងវិវាទព្រំដែន និងទារសំណងការខូចខាតផងដែរ។ ចំណែកទី៣ ត្រូវប្តឹងទៅតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ ប្រសិនបើកម្ពុជាមានភស្តុតាងពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម និងឧក្រិដ្ឋកម្មឈ្លានពាន។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទងលោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីស្នើសុំធ្វើការអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេ នៅថ្ងៃទី៦ខែមករានេះ។
ប៉ុន្តែលោកបានថ្លែងក្នុងកម្មវិធីផ្សាយបន្តផ្ទាល់ស្តីពី «បច្ចុប្បន្នភាពការវិវត្តន៍ស្ថានការណ៍ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ»នៅថ្ងៃទី៥ខែមករាថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា នៅតែបន្តតវ៉ាយ៉ាងខ្លាំងក្លាបំផុត ប្រឆាំងទៅនឹងការបន្តឈរជើងនិងការកាន់កាប់ជាក់ស្តែងដោយកម្លាំងយោធាថៃ នៅលើទឹកដីកម្ពុជានៅក្នុងតំបន់មួយចំនួន តាមបណ្តោយព្រំដែន ដែលជាអំពើខុសច្បាប់និងគ្មានមូលដ្ឋានទាល់តែសោះ ក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។ លោកបន្តថា សកម្មភាពរបស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថៃបែបនេះ ផ្ទុយស្រឡះទៅនឹងការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ថៃ នៅក្នុងការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី ក្រោមស្មារតីនៃសេចក្តីប្រកាសរួមនៃកិច្ចប្រជុំពិសេសរបស់គណៈកម្មាការព្រំដែនទូទៅ ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ក៏ដូចជាស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានកាលពីពេលកន្លងមក។
លោកថា៖ «ចំណែកការដាក់ពង្រាយទូរកុងតឺន័រ ការរាយបន្លាលួស និងការដោតទង់ជាតិ គឺជាការបំពានទៅលើខ្សែព្រំដែនអន្តរជាតិ រវាងប្រទេសទាំងពីរដែលមិនអាចទទួលយកបានឡើយ។ ទី៣ទាហានថៃបាននិងកំពុងបន្តបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសំបែង និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល នៅលើទឹកដីកម្ពុជា ឥតឈប់ឈរ។ ការបំផ្លិចបំផ្លាញនេះបានកើតឡើង ដោយការវាយប្រហារសំដៅទៅលើគោលដៅស៊ីវិល កាលពីក្នុងអំឡុងពេលផ្ទុះសង្គ្រាមពេញបន្ទុក ចន្លោះពីថ្ងៃទី៧ដល់ថ្ងៃទី២៧ធ្នូឆ្នាំ២០២៥ផង និងការបន្តបំផ្លិចបំផ្លាញដោយកម្លាំងគ្រឿងចក្រ និងកម្លាំងមនុស្ស ក្រោយពេលបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន។ លើសពីនេះ ទាហានថៃថែមទាំងបានព័ទ្ធយកដីនិងផ្ទះសំបែងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើន ហើយបាននិងកំពុងបំផ្លាញចោលជាបន្តបន្ទាប់ និងបានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរយ៉ាងអណាធិបតេយ្យបំផុត»។
រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានប្រកាសថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំង ចំពោះសកម្មភាពបំពានច្បាប់អន្តរជាតិ និងច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ និងអំពើរំលោភសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរ ព្រមទាំងអំពើឆក់ប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ពីសំណាក់ទាហានថៃ និងទាមទារឱ្យថៃបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់ រាល់សកម្មភាពយោធាប្រកបដោយអរិយភាពបែបនេះ។
បើតាម លោក បូណា កម្ពុជាប្រកាន់ជំហម៉ឺងម៉ាត់ក្នុងការពារខ្សែបន្ទាប់ព្រំដែនអន្តរជាតិ កម្ពុជា-ថៃ ដែលបន្សល់ទុកដោយគណៈកម្មាការព្រំដែនឥណ្ឌូចិន-សៀម និងកំណត់ ហេតុបោះបង្គោលព្រំដែនរបស់គណៈកម្មាការបោះបង្គោលព្រំដែនឥណ្ឌូចិន-សៀម ព្រមទាំងកិច្ចព្រមព្រៀងនានា។
លោក កាំង ឫទ្ធិគិរី អតីតមេធាវីសាលាក្តីខ្មែរក្រហម បានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោកថា អ្វីៗដែលកំពុងកើតឡើងនៅតាមព្រំដែន វាជាបញ្ហាបណ្ដោះអាសន្នទាំងអស់ រួមទាំងសន្តិភាពផង បើបញ្ហាព្រំដែនមិនទាន់ត្រូវបានដោះស្រាយតាមសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមទេនោះ។ លោកបញ្ជាក់ថា បន្ទាត់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ កើតឡើងតាមសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ទើបជាព្រំដែនពិតប្រាកដ ដែលអាចធ្វើឱ្យមានសន្តិភាពមិត្តភាពពិតប្រាកដរវាងប្រជាជាតិទាំងពីរ។
ជាមួយគ្នានេះ លោក អ៊ុំ សំអាន ប្រធានស្ថាប័នកិច្ចការព្រំដែននិងអន្តោប្រវេសន៍នៃរដ្ឋាភិបាល២៣តុលាក្រៅប្រទេស នៅថ្ងៃទី៦ខែមករានេះ បានយកសារជាសំឡេងរបស់ លោក ឡាំ ជា រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុករដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន ដែលបានថ្លែងកាលពីពេលកន្លងមកមកបង្ហោះ។ លោក អ៊ុំ សំអាន បានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោកថា បើផ្អែកតាមសម្តីរបស់ លោក ឡាំ ជា លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត នឹងមិនប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ)នោះទេ គឺគ្រាន់តែជូនដំណឹងទៅ ICJ តែប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះលោកថា សូមប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ឈប់ចាំមើលបណ្តឹងនៅ ICJ របស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទៀតទៅ ព្រោះគាត់មិនប្តឹងថៃទៅ ICJ ទេ។
តើហេតុអ្វីមេដឹកនាំកម្ពុជានៅតែមិនប្តឹងថៃ ខណៈថៃបន្តឈូសឆាយបំផ្លាញភូមិឋានវត្តអារាមខ្មែរ?
លោក ឡាំ ជា បានថ្លែងកាលពីពេលកន្លងមកថា ICJ អាចទទួលយកបញ្ហាវិវាទព្រំដែនខ្មែរ-ថៃ ទៅដោះស្រាយលុះត្រាណាតែភាគីទាំងពីរព្រមដឹកដៃគ្នាទៅប្តឹង ហើយប្រកាសព្រមទទួលស្គាល់ និងទទួលយកការសម្រេចក្តីរបស់តុលាការពិភពលោកកំពូលនេះ។ ប៉ុន្តែនេះ ថៃគេប្រកាសមិនទទួលស្គាល់ ICJ នោះទេ។
លោកថា៖ «ទាល់តែភាគីទាំងពីរព្រម ហើយបើភាគីតែម្ខាងទៅ ភាគីម្ខាងទៀតមិនព្រម តុលាការ ICJ ឆ្លើយមកវិញថា ខ្លួនគ្មានសមត្ថកិច្ចទេ។ តាមរូបភាពទី២តុលាការICJ អាចមានសមត្ថកិច្ចបាន លុះត្រាតែប្រទេសទាំង២ធ្លាប់បានចែង ឬកំណត់ទុកជាមុន និងទទួលយកសមត្ថកិច្ចICJ នៅក្នុងសន្ធិសញ្ញា ឬកិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយរវាងភាគីទាំងពីរតាំងពីមុន។ ឧទាហរណ៍ថា សន្ធិសញ្ញា ឬកិច្ចព្រមព្រៀងកំណត់ព្រំដែនរដ្ឋទៅចុះ ហើយមានចែងនៅក្នុងសន្ធិសញ្ញាហ្នឹង ឬក៏នៅក្នុងពិធីសារបំពេញបន្ថែមទាក់ទងបញ្ហាករណីមានរឿងវិវាទកើតឡើង។ បើភាគីទាំងពីចែងទុកជាមុនថា ថ្ងៃក្រោយបើមានរឿងវិវាទកើតចេញពីការរំលោភសន្ធិសញ្ញានេះ មានន័យថា ភាគីម្ខាងមិនបានបំពេញកាតព្វកិច្ចដែលមានចែងក្នុងសន្ធិសញ្ញានេះ ភាគីទាំងពីរសុខចិត្តទទួលយកសមត្ថកិច្ចរបស់តុលាការICJឱ្យដោះស្រាយអានឹងបាន»។
បើតាមលោក អ៊ុំ សំអាន មានមូលហេតុជាច្រើនដែលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនប្តឹងថៃទៅ ICJ ដូចជាលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ខ្លាចថៃបង្រ្កាបបទល្មើសឆបោកតាមអនឡាញ ខ្លាចថៃប្រើយន្តហោះ F-16 ទម្លាក់គ្រាប់ដល់ភ្នំពេញ ដើម្បីទម្លាក់គាត់ និងលោក ហ៊ុន សែន ពីតំណែង និងពាក់ពន្ធ័នឹងវៀតណាមដែលជាបងធំរបស់លោក ហ៊ុន សែន ផងដែរ។
កាលពីថ្ងៃទី៣ខែមករា ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា បានប្រកាសថា ទឹកដីកម្ពុជាចំនួន១៤ទីតាំង ត្រូវបានកងទ័ពថៃដណ្តើមកាន់កាប់។ ប៉ុន្តែ លោក អ៊ុំ សំអាន អះអាងថា មិនមែនមានតែ១៤កន្លែងទេ គឺទឹកដីខ្មែររហូតដល់២៨ទីតាំងឯណោះ ត្រូវបានថៃដណ្តើមកាន់កាប់ក្នុងពេលថ្មីៗនេះ។
ជាមួយគ្នានេះ លោក អ៊ុំ សំអាន បានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមនៅថ្ងៃទី៦ខែមករានេះ ដោយលើកដៃសំពះសុំអង្វរលោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ឱ្យចុះចេញពីតំណែង ដើម្បីបើកផ្លូវអោយមានមេដឹកនាំថ្មី ក្នុងការទាមទារទឹកដីខ្មែរចំនួន២៨ទីតាំងនោះពីថៃមកវិញ តាមរយៈការប្តឹងថៃទៅ ICJ និងសហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១។
បើតាម លោក សំអាន លោកដឹងថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នឹងមិនប្តឹងថៃទៅ ICJ និងសហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១នោះទេ។ ដូច្នេះការលាលែងពីតំណែងរបស់លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏បញ្ជាក់ពីការស្រឡាញ់ទឹកដី និងការមិនចង់ឱ្យបាត់បង់ទឹកដីនោះដែរ ព្រោះលោកទាំងពីរមិនអាចទាមទារទឹកដីខ្មែរចំនួន២៨ទីតាំងពីថៃបានមកវិញនោះទេ ហើយការលាលែងពីតំណែងក៏បញ្ជាក់ពីការទទួលខុសត្រូវរបស់ខ្លួន ចំពោះមុខប្រវត្តិសាស្រ្តដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីខ្មែរចំនួន២៨ទីតាំងទៀតនោះដែរ៕
