ក្រសួងវប្បធម៌ បានបង្ហាញពីការខូចខាតទ្រង់ទ្រាយធំ នៅតំបន់រមណីយដ្ឋានប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់ជុំវិញ ដោយសារការបាញ់ប្រហាររបស់យោធាថៃ រយៈពេល ២លើក ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ បង្កឱ្យប៉ះពាល់ដល់ប្រាង្គប្រាសាទព្រះវិហារ ១៤២កន្លែង និងតំបន់ជុំវិញ ៤២កន្លែង រួមបញ្ចូលទាំងវត្តកែវសិក្ខាគិរីស្វារៈ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈ និងអគារការិយាល័យអភិរក្សរបស់អាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ។
រីឯសហគមន៍ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ រងការខូចខាតចំនួន៦០កន្លែង រួមមាន ផ្ទះសម្បែង សាលារៀន វត្តអារាម និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈផ្សេងទៀត បណ្តាលឱ្យប្រជាជនជាង ១ម៉ឺន ៤ ពាន់នាក់ (១៤ ៨៣២នាក់) ត្រូវបង្ខំចិត្តជម្លៀសចេញពីផ្ទះ។
អគ្គនាយកនៃអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ លោក គង់ ពុទ្ធិការ ប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១២ ខែមករាថា ដំណាក់កាលដំបូងនេះ ក្រសួងវប្បធម៌បន្តប្រមូលចងក្រងឯកសារខូចខាតប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់បេតិកភណ្ឌជាតិផ្សេងទៀត ដែលរងគ្រោះទាំងពីរលើក ក្នុងឆ្នាំ២០២៥កន្លងទៅនេះ។
លោកបន្ថែមថា ក្រសួងវប្បធម៌ ក្នុងនាមរដ្ឋាភិបាលបានស្នើឱ្យអង្គការយូណេស្កូពិនិត្យ បញ្ជូនអ្នកជំនាញពិនិត្យនិងវាយតម្លៃពីការខូចខាតប្រាសាទព្រះវិហារ។
លោកថា៖ «អ្វីដែលយើងបានដាក់ទៅយូណេស្កូ គឺយើងបានដាក់ជារបាយការណ៍បច្ចេកទេស អំពីការខូចខាត និងសូមឱ្យមានការជួយផ្នែកបច្ចេកទេស និងវាយតម្លៃ ដើម្បីរៀបចំផែនការស្តារប្រាសាទព្រះវិហាររបស់យើង។ យើងកំពុងធ្វើការជាមួយអង្គការយូណេស្កូ ដើម្បីសម្របសម្រួលឱ្យមានការចុះពិនិត្យ វាយពិនិត្យ វាយតម្លៃ ជាក់ស្តែងរបស់អ្នកជំនាញការអន្តរជាតិនេះ នៅប្រាសាទព្រះវិហារនៅពេលវេលាណាមួយ»។
របាយការណ៍អាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ បានចងក្រងពីការខូចខាតប្រាសាទព្រះវិហារ ចាប់ពីថ្ងៃទី៧ ដល់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ គឺធ្ងន់ធ្ងរជាងលើកទី១ កំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយផ្អែកភស្តុតាងរូបថត និងវីដេអូដែលប្រមូលដោយអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ ក្នុងអំឡុងពេលបេសកកម្មចងក្រងឯកសារនាថ្ងៃទី២៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ។
លើសពីនេះ សំណង់ស្ថាបត្យកម្មសំខាន់ៗស្ទើរតែទាំងអស់នៃប្រាសាទ ចាប់ពីគោបុរៈទី១ ដល់គោបុរៈទី៥ រួមទាំងស្ពានហាលតភ្ជាប់ទាំងអស់ និងជណ្ដើរបុរាណខាងជើង រងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ។ ការខូចខាតទាំងនេះ គឺបណ្តាលមកពីការផ្លោងគ្រាប់ធុនធ្ងន់ម្ដងហើយម្ដងទៀត និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាសចេញ ដោយយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (Drone) និងយន្តហោះចម្បាំងបានបាញ់សំដៅផ្ទាល់ មកលើតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោកប្រាសាទព្រះវិហារ។
ទង្វើនេះ ធ្វើឱ្យរាំងស្ទះដល់សកម្មភាពអភិរក្ស និងជួសជុលប្រចាំថ្ងៃក្រោមគម្រោងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ក៏ត្រូវទទួលរងការខូចខាតទាំងស្រុង។
ជុំវិញរឿងនេះ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត គាំទ្រចំណាត់ការរបស់ក្រសួងវប្បធម៌ ដោយចាត់ទុកថា ជាទម្រង់នៃឯកសារដាក់បន្ទុកឱ្យថៃដែលជាជនបង្កឈ្លានពានកម្ពុជា រំលោភច្បាប់អន្តរជាតិទាំងកំរោល ឱ្យទទួលខុសត្រូវក្រោមបន្ទាត់ច្បាប់អន្តរជាតិ។
លោកថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវប្តឹងថៃ ទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ និងតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ ICC បន្តទៀត។
លោក ម៉ែន ណាត និយាយថា៖ «អ្នកដែលកាត់ទោសឱ្យថៃសងការខូចខាតបាន វាមានតុលាការ២ នៅឡាអេ គឺ ICC និង ICJ ពាក់ព័ន្ធសម្បត្តិវប្បធម៌ប្តឹង ICJ គេអាចកាត់ក្តីទទួលយុត្តិធម៌បាន តាមច្បាប់អន្តរជាតិ»។
ក្រសួងវប្បធម៌កម្ពុជា ទាមទារឱ្យមានការសិក្សាលម្អិត លើការខូចខាតថ្មីៗ លក្ខណៈបច្ចេកទេស និងរៀបចំផែនការជួសជុលឡើងវិញ ដោយលទ្ធផលសិក្សាកន្លងមក មិនអាចយកមកប្រើប្រាស់បានទេ ដោយសារការខូចខាតថ្មីៗ។ រីឯការវាយប្រហារទាំងពីរលើករបស់យោធាថៃ មកលើប្រាសាទព្រះវិហារ ធ្វើឱ្យសំណង់ស្ថាបត្យកម្ម និងរចនាសម្ព័ន្ធបានជួសជុលឡើងវិញ សិលាចារឹក អគារអភិរក្ស និងបរិក្ខារបច្ចេកទេសនានាត្រូវបានបំផ្លាញ នាំឱ្យខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរ រារាំងដល់ដំណើរការអភិរក្សរបស់ស្ថាប័នជាតិ និងដៃគូអន្តរជាតិ។
ក្រសួងវប្បធម៌ អំពាវនាវឱ្យមានការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ និងអនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេឆ្នាំ១៩៥៤ ស្តីពីការការពារសម្បត្តិវប្បធម៌ក្នុងពេលមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងពិធីសារទីពីរ ឆ្នាំ១៩៩៩ ព្រមទាំងច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ ភ្ជាប់រដ្ឋភាគីទាំងអស់ឱ្យគោរព និងការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដែលមានតម្លៃជាសកល៕
