អ្នកតាមដាន និងគណបក្សប្រឆាំងនៅក្រៅប្រទេស និយាយប្រហាក់ប្រហែលគ្នាថា មេដឹកនាំដែលគ្មានសមត្ថភាពការពារបូរណភាពទឹកដី និងសេចក្តីសុខពលរដ្ឋ គួរលាលែងចេញពីតំណែង ដើម្បីកុំឱ្យកម្ពុជា ជួបវិនាសកម្មតជំនាន់ នាសតវត្សរ៍ទី២១នេះ។
ពួកគេសំអាងថា ការដឹកនាំបច្ចុប្បន្ន ចាក់ស្រែះដោយអំពើពុករលួយ រារាំងដល់ការធ្វើទំនើបកម្មវិស័យកងទ័ព ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងសត្រូវឈ្លានពាន ក្នុងបុព្វហេតុការពារទឹកដី ដែលធ្វើឱ្យថៃឈ្លានពានបានតាមទំនើងចិត្ត និងធ្វើឱ្យពលរដ្ឋរាប់ម៉ឺននាក់ រស់នៅក្នុងភាពភ័យខ្លាច បាត់បង់ភូមិឋាន និងផ្ទះសម្បែង ក្រោយថៃឈ្លានពានថ្មីៗនេះ។
កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ពលរដ្ឋខ្មែរនៅក្រៅប្រទេសដែលដឹកនាំដោយលោក សម រង្ស៊ី បានប្រមូលផ្តុំគ្នា ធ្វើបាតុកម្មនៅទីក្រុងឡងប៊ិច សហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់យោធាថៃ មកលើដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជា។
ក្រុមអ្នកតវ៉ាអះអាងថា បាតុកម្មនេះ ក្នុងគោលបំណងជំរុញឱ្យមេដឹកនាំកម្ពុជា ប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ដើម្បីទាមទារទឹកដីខ្មែរចំនួន៣៥ទីតាំងមកវិញ និងប្តឹងថៃទៅតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ ICC ព្រមទាំងប្តឹងទៅហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ ជាពិសេសប្តឹងទារសំណងពីថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ជុំវិញថៃធ្វើសង្គ្រាមបង្កវិនាសកម្មដល់ពលរដ្ឋកម្ពុជា។
អំឡុងធ្វើបាតុកម្មនោះ ប្រធានចលនាជាតិតស៊ូ លោក សម រង្ស៊ី បានថ្លែងសារថា បើមេដឹកនាំខ្មែររូបណា អាចការពារនិងទាមទារទឹកដីខ្មែរបាន លោកគាំទ្រ ប៉ុន្តែថា បើមេដឹកនាំរូបណាធ្វើបាត់បង់ទឹកដីដូនតាខ្មែរ ត្រូវចុះចេញពីអំណាច ជាពិសេសគឺមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុនតែម្តង គួរតែចុះចេញពីតំណែង។
លោកថា៖ «បើរដ្ឋាភិបាលណាអាចបញ្ចប់សង្រ្គាម ហើយទាមទារដីយើងមកវិញដោយសន្តិវិធី យើងនឹងគាំទ្រ តែបើរដ្ឋាភិបាលណាដែលមិនអាច ឬមួយមិនចង់ មិនចេះបញ្ចប់សង្រ្គាម ហើយស្រឡាញ់អំណាចខ្លួន ជាងអំណាចទឹកដីជាតិ បណ្តោយឱ្យបរទេសឈ្លានពាន គ្រប់គ្រងទឹកដីយើង ឱ្យយើងបាត់បង់ទឹកដី ហើយខ្លួននៅតែក្រាញអំណាចនៅទីក្រុងភ្នំពេញ អ្នកដឹកនាំក្បត់ជាតិបែបនេះ ត្រូវតែចុះចេញ ហ៊ុន សែន អើយ ចុះទៅ»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ លោក អ៊ុំ សំអាន ដែលបានបង្ហាញវត្តមានក្នុងបាតុកម្មនោះដែរ ប្រាប់VODនៅថ្ងៃទី១២ ខែមករានេះថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដឹកនាំប្រទេសធ្វើបាត់ទឹកដីទៅប្រទេសថៃ ត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់ តាមក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា៤៤០ គឺទោសក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់គុកមួយជីវិត។
លោកបញ្ជាក់ថា បើមេដឹកនាំកម្ពុជា គ្មានសមត្ថភាពទាមទារ ឬការពារទឹកដីបុព្វបុរសខ្មែរទេ ត្រូវចុះចេញពីតំណែង ដើម្បីឱ្យមេដឹកនាំថ្មីមកដឹកនាំជំនួស ក្នុងការពារនិងទាមទារទឹកដីខ្មែរដែលថៃឈ្លានពាន។
លោកថា៖ «កាលដែលយើងទាមទារឲ្យ លោក ហ៊ុន សែន លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ចុះចេញពីតំណែងដោយសារតែយើងដឹងហើយ ត្រកូលហ៊ុនបានធ្វើឲ្យបាត់បង់ទឹកដីខ្មែរយើងចំនួន៣៥ទីតាំង ទៅថៃ ហើយយើងមើលទៅទាំងលោក ហ៊ុន សែន ហ៊ុន ម៉ាណែត ហ្នឹងគឺអត់មានសមត្ថភាពដើម្បីទាមទារទឹកដីចំនួន៣៥ទីតាំងត្រឡប់មកវិញនោះទេ ហើយក៏មិនព្រមប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្ដរជាតិអាយ.ស៊ី.ជេ ឬមិនបានប្ដឹងថៃទៅកាន់សហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ ដើម្បីទាមទារទឹកដីហ្នឹងមកវិញដែរ»។
សម្រាប់លោក អ៊ុំ សំអាន បានរៀបរាប់ថា ក្រោយសង្រ្គាមសៀមឈ្លានពាន ២១ថ្ងៃកន្លងមកនេះ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានធ្វើឱ្យបាត់ដីខ្មែរ ៣៥ទីតាំង រួមមាន ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទខ្នារ ភ្នំទ្រព្យ ច្រកអានសេះ ភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ ផ្ទះបីខ្នង អូរភ្លុកដំរី ថ្មដា ខេត្តពោធិសាត់ អូរស្មាច់ និងតំបន់បឹងត្រកួនខេត្តបន្ទាមានជ័យជាងភូមិ៤ ជាដើម។ល។
លោកអះអាងថា កំហុសឆ្គងទាំងអស់នេះ បើមេដឹកនាំកម្ពុជាចេះខ្មាស់អៀន និងមានឆន្ទៈមនសិការស្រឡាញ់ជាតិ ស្រឡាញ់ទឹកដី និងប្រជាជាតិខ្មែរ គួរតែខ្មាស់ពលរដ្ឋ ហើយចុះចេញពីតំណែង។
លោកថា៖ «ប្រសិនបើមេដឹកនាំដែលមានមនសិការជាតិ ស្រឡាញ់ទឹកដីហ្នឹង នៅពេលដែលខ្លួនឯងមិនអាចទាមទារទឹកដីចំនួន៣៥ទីតាំងមកវិញទេ គាត់គួរតែចុះចេញទៅ បើដើម្បីបង្ហាញពីការស្រឡាញ់ទឹកដី ដើម្បីឲ្យអ្នកផ្សេងដែលមានសតម្ថភាពហ្នឹង គេមិនជំពាក់គុណវៀតណាម គេមិនស្រឡាញ់អំណាចជាធំហ្នឹង គេអាចទាមទារទឹកដីហ្នឹងបានមកវិញ អាហ្នឹងបើសិនជាមេដឹកនាំដែលស្រលាញ់ប្រជាពលរដ្ឋស្រឡាញ់ទឹកដី»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធារឹទ្ធិ ប្រាប់VODថា លោកមិនចង់ឆ្លើយតបនឹងក្រុមជ្រុលនិយមនៅក្រៅប្រទេស ទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចុះចេញពីតំណែងនេះទេ។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា ការទាមទាររបស់ពួកគេជារឿងដែលមិនអាចទៅរួច វាគ្មានតម្លៃ ព្រោះរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយបក្សប្រជាជនកម្ពុជា បាននឹងកំពុងដោះស្រាយបញ្ហាទុក្ខលំបាកពលរដ្ឋ និងព្រំដែនហើយ។
លោកថា៖ «ការលើកឡើងរបស់ក្រុមបុគ្គលទុដ្ឋិនិយម និងជ្រុលនិយម វាគ្មានប្រយោជន៍អីដែលយើងត្រូវគិតទេ យើងមិនគួរចាប់អារម្មណ៍ទេ អ្វីដែលយើងត្រូវធ្វើនៅពេលនេះ គឺការការពារនូវបូរណភាពទឹកដីរបស់យើង វិរៈយុទ្ធជនរបស់យើង នៅខាងមុខបានពលិកម្មគ្រប់បែបយ៉ាង ដើម្បីការពារទឹកដី ដូច្នេះយើងនៅតែបន្តការពារទឹកដី និងដោះស្រាយបញ្ហាប្រជាជន ហើយគ្មានតម្លៃសម្រាប់យើងក្នុងការចាប់អារម្មណ៍ចំពោះក្រុមជ្រុលនិយម»។
យ៉ាងនេះក្តី នាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ថ្លែងកាលថ្ងៃទី១០ ខែមករានេះថា កម្ពុជារក្សាជំហរដោះស្រាយបញ្ហាជម្លោះព្រំដែន ដោយផ្អែកលើច្បាប់ជាតិ និងយន្តការអន្តរជាតិដែលមានស្រាប់។
យ៉ាងណា លោកមិនបានបញ្ជាក់ពីជំហរពីការបញ្ជូនសំណុំរឿងព្រំដែននេះ ប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICJ នៅពេលណាឱ្យពិតប្រាដកនោះទេ ខណៈរដ្ឋាភិបាលលោកទទួលស្គាល់ថា ខ្មែរពិតជាបាត់ដីចំនួន ១៤ទីតាំង និងតំបន់ទៅប្រទេសថៃ ក្នុងកំឡុងពេលសង្រ្គាម ២១ថ្ងៃនេះ។
លោកថា៖ «រាជរដ្ឋាភិបាលយល់ច្បាស់ណាស់ ពីទុក្ខលំបាក និងបញ្ហាប្រឈមនានារបស់បងប្អូនជនរួមជាតិរបស់យើង ជាពិសេសបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋដែលទទួលរងផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ ពីជម្លោះព្រំដែនជាមួយនឹងការបន្តអនុវត្តនូវគ្រប់មធ្យោបាយ ជាពិសេសមធ្យោបាយការទូត និងច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា នឹងដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ស្របតាមស្មារតីនៃសេចក្ដីថ្លែងការណ៍រួមទីក្រុងគូឡាឡាំពួថ្ងៃ២៦ តុលា និងសេចក្ដីប្រកាសរួមថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ រាជរដ្ឋាភិបាលបាននិងកំពុងប្រើប្រាស់គ្រប់កម្លាំង និងធនធានរបស់ខ្លួន ដោយមានការចូលរួមពីភាគីពាក់ព័ន្ធដូចជាបណ្ដាប្រទេសជាមិត្តអង្គការជាតិ»។
ជុំវិញបញ្ហានេះដែរ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត គាំទ្រឱ្យរដ្ឋាភិបាលថ្មីដឹកនាំដោយលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ចុះចេញពីតំណែង ដោយដាក់អ្នកថ្មីដែលមានសមត្ថភាពការពារ និងទាមទារទឹកដីខ្មែរ ដែលថៃនិងវៀតណាមបានឈ្លានពានកន្លងមក។
លោកអះអាងថា តាមសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ មេដឹកនាំដែលគ្មានសមត្ថភាពការពារទឹកដី ហើយធ្វើបាត់បង់ទឹកដីទៅប្រទេសជិតខាង ត្រូវមានទោសក្បត់ជាតិ គួរចុះចេញពីតំណែង ឱ្យអ្នកថ្មីមកជំនួស ដើម្បីបង្ហាញពីការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ចំពោះមុខប្រជាជាតិ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
លោកថា៖ «បើនិយាយពីការស្រឡាញ់ បើមេដឹកនាំមានការទទួលខុស ហើយខុសត្រូវចំពោះជាតិពិតប្រាកដហ្នឹង ល្មមៗគេប្រកាសខ្លួនគេលាឈប់បាត់ទៅហើយ ដូចអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុនអីចឹង ជាឧទាហរណ៍ករណីអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន អង់គ្លេស ដូរក្នុងរយៈពេល៤–៥ឆ្នាំ ៦–៧ឆ្នាំ ដូរនាយករដ្ឋមន្រ្តីច្រើនហើយ ដោយសារមើលទៅគាត់ថាដោះស្រាយបញ្ហាខ្លះក៏មិនចេញ បញ្ហាខ្លះវាមានរឿងមានរ៉ាវអ៊ីចឹងទៅ មានប្រជាពលរដ្ឋរិះគន់ច្រើនមានពួកសភាអីរិះគន់ច្រើនហ្នឹង គាត់ក៏សុំលាឈប់ទៅ»។
គួរបញ្ជាក់ថា ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា ទទួលស្គាល់ថា ចាប់ពីថ្ងៃទី៧ ដល់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ យោធាថៃបានបើកប្រតិបត្តិការវាយលុកផ្នែកយោធា គិតទុកមុន និងជាប្រព័ន្ធលើទីតាំងជាច្រើនតាមបណ្ដោយព្រំដែន និងបានកាន់កាប់ជាក់ស្ដែង លើតំបន់នានាក្នុងទឹកដីកម្ពុជាសរុប ១៤ទីតាំង។
បើតាមពលរដ្ឋ តំបន់បឹងត្រកួន យោថៃបានព័ទ្ធយកផ្ទះពលរដ្ឋខ្មែរចំនួន៤ភូមិ មាន ភូមិបន្ទាយមានឫទ្ធិ ភូមិផ្លូវបំបែក ភូមិត្រពាំងសំរោង និងភូមិសាមគ្គី ក្នុងឃុំគោករមៀត ស្រុកថ្មពួក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។
រីឯ ភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិជោគជ័យ ដែលមានផ្ទះពលរដ្ឋខ្មែរជិត ១ពាន់ខ្នង ស្ថិតក្នុងឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ក៏ត្រូវបានយោធាថៃព័ទ្ធយកទាំងមូលដែរ ដោយបានពង្រាយទូកុងតឺន័រ រាំងខ្ទប់ផ្លូវ និងរាយបន្លាលួស មិនឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរចេញ-ចូលឡើយ។
បើតាម មាត្រា៥២នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចែងថា រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ប្តេជ្ញារក្សាការពារឯករាជ្យ អធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដី អនុវត្តនយោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិ ដើម្បីការឯកភាពជាតិ។
ដោយឡែក ក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា៤៤០ ចែងថា «អំពើប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេស នូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ជាអំពើក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត»៕
