ក្រុមអ្នកតស៊ូមតិ បានផ្តល់អំណះអំណាងដោយផ្អែកលើទិដ្ឋភាពច្បាប់ ជុំវិញការចាប់ការបញ្ជូនលោក ចេន ហ្ស៊ី ទៅចិន និងសហការី២នាក់ទៀត ទៅឱ្យអាជ្ញាធរចិនភ្លាមៗ កាលពីថ្ងៃទី០៦ ខែមករា គឹបង្ហាញពីភាពទន់ខ្សោយប្រព័ន្ធច្បាប់កម្ពុជា និងការពារអ្នកមានអំណាចនៅពីក្រោយបទឧក្រិដ្ឋឆ្លងដែនដ៏ល្បីល្បាញនេះ។
ការណ៍នេះពួកគេជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលបញ្ចេញភស្តុតាង និងនីតិវិធីច្បាប់ ដែលប្រើប្រាស់ក្នុងការដកសញ្ជាតិ និងការបញ្ជូនខ្លួនឱ្យបានច្បាស់លាស់ តាមយន្តការរដ្ឋសភា និងចំពោះមុខប្រជាជាតិជាផ្លូវការ បង្ហាញពីស្ថានភាពទ្រព្យសម្បត្តិរបស់លោក ចេន ហ្ស៊ី នៅកម្ពុជា និងចាត់វិធានការដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះមកជាសម្បត្តិរដ្ឋ ប្រសិនបើរកឃើញថាជាលុយកខ្វក់ ព្រមទាំងយកទៅសងជនរងគ្រោះ និងបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់តួនាទី “ទីប្រឹក្សា” ឬ “ឧកញ៉ា” ដើម្បីផ្ដល់ភាពស៊ាំដល់ឧក្រិដ្ឋជនឆ្លងដែន ។
នេះបើតាមសេចក្តីវិភាគថ្មីមួយពីទីក្រុងម៉ែលប៊ន ប្រទេសអូស្ត្រាលី ចុះថ្ងៃទី១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ស្តីពី «ការបញ្ជូនខ្លួនលោក ចេន ហ្ស៊ី ទៅចិន និងការរំលោភបំពានប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌កម្ពុជា» របស់ក្រុមអ្នកតស៊ូមតិកម្ពុជាហៅកាត់ថា(CAT)។
CAT បាននិយាយថា ព្រឹត្តិការណ៍នាថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលសមត្ថកិច្ចកម្ពុជាបានចាប់ខ្លួន និងបញ្ជូនអតីតឧកញ៉ា ចេន ហ្ស៊ី (Chen Zhi) រួមនឹងសហការី ២នាក់ទៀត ទៅឱ្យអាជ្ញាធរចិនភ្លាមៗ បានក្លាយជាប្រធានបទដ៏ក្តៅគគុក ដែលបង្ហាញពីភាពទន់ខ្សោយប្រព័ន្ធច្បាប់ និងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា ។
ទោះបីជាក្រសួងមហាផ្ទៃ ព្យាយាមបកស្រាយថា នេះជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែធាតុពិតនៃការចាប់បញ្ជូនភ្លាមៗដូច្នេះ បានរំលោភបំពាននីតិវិធីច្បាប់របស់កម្ពុជាទាំងស្រុង ព្រមទាំងបានបង្កប់នូវភាពមិនប្រក្រតីជាច្រើន ។
បើតាមប្រភពនោះ ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលអះអាងថា លោក ចេន ហ្ស៊ី ត្រូវបានដកសញ្ជាតិខ្មែរកាលពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ក៏ដោយ ក៏បុគ្គលរូបនេះត្រូវតែទទួលបានការការពារតាមផ្លូវច្បាប់កម្ពុជា ក្នុងនាមជាអតីតពលរដ្ឋខ្មែរ និងជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្នុងជួររាជរដ្ឋាភិបាល និងថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលៗ ។
ការរំលោភគោលការណ៍ “សន្មតថាគ្មានទោស” នៅក្នុងមាត្រា៣៨ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញចែងថា “ជនជាប់ចោទត្រូវទុកជាមនុស្សឥតទោស ដរាបណាតុលាការមិនទាន់កាត់ទោសជាស្ថាពរ”។ ការចាប់បញ្ជូនខ្លួនដោយគ្មានសវនាការ គឺជាការដកហូតសិទ្ធិការពារខ្លួន និងសិទ្ធិទទួលបានមេធាវី ដែលជាគ្រឹះនៃសិទ្ធិមនុស្សចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា ។
តាមច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិ ការដកសញ្ជាតិពីបុគ្គលដែលបានចូលសញ្ជាតិ មិនអាចធ្វើឡើងតាមតែអំពើចិត្តឡើយ ។ បើតាមនីតិវិធីដកសញ្ជាតិខ្មែរ ត្រូវតែមានដំណាក់កាលយ៉ាងហោចណាស់ចំនួន ៤ គឺការប្រព្រឹត្តបទល្មើសដែលច្បាប់ចែងថា ត្រូវដកហូតសញ្ជាតិ ការចោទប្រកាន់ដោយព្រះរាជអាជ្ញា ការស៊ើបអង្កេតល្អិតល្អន់រកការពិត និងការជំនុំជម្រះរួច ទើបមានសាលក្រមអនុវត្ត។ ការរកឃើញបទល្មើសឆ្គងធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាបទល្មើសក្បត់ជាតិដែលឆ្លងកាត់ការសម្រេចពីសាលក្រមតុលាការជាមុនសិន ទើបច្បាប់អនុញ្ញាតឲ្យដកហូតសញ្ជាតិខ្មែរបាន។
លើសពីនេះ ក្រុមអ្នកតស៊ូមតិកម្ពុជា បាននិយាយថា ការប្រើប្រាស់ព្រះរាជក្រឹត្យដកសញ្ជាតិយ៉ាងប្រញាប់ប្រញាល់នៅមុនការចាប់ខ្លួនតែប៉ុន្មានថ្ងៃ គឺជាចេតនាគេចវេសពីនីតិវិធី និងប្រព័ន្ធច្បាប់ ដែលមានការរៀបចំ មើលទៅដូចជាអនុវត្តច្បាប់ ក៏ប៉ុន្តែជាក់ស្តែងនោះ គឺជា “អន្ទាក់ផ្លូវច្បាប់” ដើម្បីធ្វើឱ្យការនិរទ្ទេសឲ្យផុតពីនីតិវិធីតុលាការ និងប្រព័ន្ធច្បាប់របស់កម្ពុជា ។
ក្រុមអ្នកតស៊ូមតិកម្ពុជា យល់ឃើញថា ការបញ្ជូនខ្លួនលោក ចេន ហ្ស៊ី ទៅចិន គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រ “កាត់កន្ទុយដោះគ្រោះ” ដើម្បីការពារអ្នកមានអំណាចនៅពីក្រោយខ្នង ។
លោក ចេន ហ្ស៊ី មិនមែនជាជនបរទេសធម្មតាទេ តែជាទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់របស់លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។ ក្រុមហ៊ុន Prince Holding Group របស់លោក ចេន ហ្ស៊ី បានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយកម្ពុជា តាមរយៈការឧបត្ថម្ភសំណង់អគារគណបក្សប្រជាជននៅទូទាំងប្រទេស និងចងភ្ជាប់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាជាមួយនឹងបក្សកម្មុយនីសចិន ។
ប្រសិនមានការអនុវត្តតាមច្បាប់ពិតប្រាកដ នោះនឹងមានការបើកសវនាការនៅក្នុងតុលាការកម្ពុជា ដែលនឹងក្លាយជាប្រអប់ខ្មៅ បើកបង្ហាញពីអាថ៌កំបាំងនៃការផ្ដល់លុយឱ្យមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ និងការរំលោភអំណាច ។ ដូច្នេះ ការអនុញ្ញាតឱ្យសមត្ថកិច្ចចិនចូលមកនាំខ្លួនទីប្រឹក្សាឋានៈស្មើរដ្ឋមន្ត្រី របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាទៅយ៉ាងងាយដូច្នេះ បង្ហាញថា កម្ពុជា គ្មានអធិបតេយ្យភាព និងបានបាត់បង់ឯករាជ្យភាព ពិសេសបំពានប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌របស់ប្រទេសកម្ពុជា ។ នេះជាសញ្ញាព្រមានថា អាជ្ញាធរប្រទេសចិន អាចមានឥទ្ធិពលលើសពីច្បាប់ជាតិរបស់កម្ពុជា ។
CAT គូសបញ្ជាក់ ខណៈដែលសហគមន៍អន្តរជាតិ (សិង្ហបុរី អង់គ្លេស អាមេរិក) បានរកឃើញ និងបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិរាប់រយលានដុល្លាររបស់លោក ចេន ហ្ស៊ី ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបទល្មើសលាងលុយ និងឆបោកអនឡាញ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបែរជាធ្វើមិនដឹងមិនឮទៅវិញ ព្រមទាំងមិនបានចោទប្រកាន់ មិនបានស៊ើបអង្កេតក្នុងនីតិវិធី និងមិនបានបើកសវនាការជាសាធារណៈកាត់ទោសតាមច្បាប់។
កម្ពុជាមានច្បាប់ស្តីពីការប្រយុទ្ធប្រឆាំងការសម្អាតប្រាក់ ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានយកមកអនុវត្តចំពោះករណីលោក ចេន ហ្ស៊ី ឡើយ ។ ការបញ្ជូនខ្លួនលោក ចេន ហ្ស៊ី ទៅបាត់ គឺជាលុបបំបាត់ភស្តុតាងគន្លឹះ ឱ្យទៅឆ្ងាយពីដែនសមត្ថកិច្ចកម្ពុជា ដើម្បីកុំឱ្យមានការជីកកកាយដល់ប្រភពលុយ ដែលបានបោះទុនក្នុងស្រុក និងទីតាំងកាស៊ីណូទាំងអស់ពាក់ព័ន្ធនឹងលោក ចេន ហ្ស៊ី ។
ប្រភពនោះ សង្កត់ធ្ងន់ថា បទល្មើសជួញដូរមនុស្ស និងឆបោកដែលលោក ចេន ហ្ស៊ី ត្រូវបានចោទប្រកាន់ បានបង្កការខូចខាតយ៉ាងខ្លាំងដល់មុខមាត់ប្រទេសកម្ពុជា និងជាតិសាសន៍ខ្មែរទាំងមូល ។ ការមិនបានបើកសវនាការកាត់ទោសរូបលោកក្នុងតុលាការរបស់កម្ពុជា គឺជាការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស ប្រព័ន្ធច្បាប់ អធិបតេយ្យភាព និង ឯករាជ្យភាពរបស់កម្ពុជា។
ជាពិសេស ការមិនបានបើកសវនាការ គឺជាការបដិសេធមិនផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់ជនរងគ្រោះ ដែលត្រូវបានធ្វើទារុណកម្មក្នុងតំបន់សេដ្ឋកិច្ច និងជនរងគ្រោះផ្សេងៗទៀត រងទារុណកម្មពីអំពើរបស់លោក ចេន ហ្ស៊ី ។ ហើយថា ករណី លោក ចេន ហ្ស៊ី មិនមែនជាការអនុវត្តច្បាប់ធម្មតាទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា “អំពើនិទណ្ឌភាពជាប្រព័ន្ធ” ជាក់ស្តែងដែលបង្ហាញដល់ជាតិនិងអន្តរជាតិ។ រដ្ឋាភិបាលបានជ្រើសរើសយកការបណ្តេញជនសង្ស័យចេញ ជាជាងការស្វែងរកការពិតក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់របស់កម្ពុជា ។
VOD មិនអាចទាក់ទងសុំការឆ្លើយតប ពីប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា និងអ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធីរិទ្ធិ បានទេ ខណៈអ្នកនាំពាក្យនគរបាលជាតិ លោក ឆាយ គឹមខឿន មិនអាចទាក់ទងបាន គិតត្រឹមម៉ោងផ្សាយនេះ ។
យ៉ាងណា ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរប្រចាំប្រទេសអូស្ត្រាលី លោក ស៊ឹង សែនករុណា យល់ស្របចំពោះសេចក្តីវិភាគរបស់ក្រុមអ្នកតស៊ូមតិ ដែលលោកចាត់ទុកថា ជាអំពើនិទ្ទណ្ឌភាពជាប្រព័ន្ធ ដែលត្រូវបង្ហាញប្រាប់ពលរដ្ឋខ្មែរ និងសហគមមន៍អន្តរជាតិ។ លោកថា សំណុំរឿងនេះ ពាក់ព័ន្ធបទឧក្រិដ្ឋធ្ងន់ធ្ងរ និងជាតម្រុយស៊ើបអង្កេតស្វែងរកអ្នកពាក់ព័ន្ធមកផ្ដន្ទាទោសបន្ថែមទៀត។
លោកថា៖ «យើងក៏មិនទាន់ទុកចិត្តតើចិនពិតជាយកទៅហើយផ្ដន្ទាទោសបុគ្គលរូបហ្នឹង ឬក៏អត់ផង គេហៅពង្វាងកុំឱ្យមានការពាក់ព័ន្ធជាមួយបុគ្គលផ្សេងៗទៀតព្រោះ រឿង ចេន ហ្ស៊ី នេះមិនអាចម្នាក់ឯង ទៅប្រព្រឹត្តបទល្មើសទទួលបានផលប្រយោជន៍រាប់លានដុល្លារ ក្នុងមួយថ្ងៃនោះទេ វាទាល់តែការបើកដៃ មន្ត្រីធំៗ ក្នុងស្រុក អ្នកមានអំណាចកាងពីក្រោយ បានប្រព្រឹត្តល្មើសទាំងអស់នេះបាន។ ជាបញ្ហាមានភាពមន្ទិលជាសង្ស័យច្រើន វាអាចមាន បំបាត់ភស្តុតាងសាក្សីសំខាន់ដែលពាក់ព័ន្ធក្រុមចេន ហ្ស៊ី ហ្នឹងជាមួយហ្នឹងការឆ្លើយបំភ្លឺ នឹងមន្ត្រីដែលប្រព្រឹត្តពុករលួយជាមួយគ្នាទៀត»។
យ៉ាងនេះក្តី ក្រុមអ្នកតស៊ូមតិមកម្ពុជា ចាត់ទុកថា ករណីលោក ចេន ហ្ស៊ី មិនមែនជាការអនុវត្តច្បាប់ធម្មតាទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា “អំពើនិទណ្ឌភាពជាប្រព័ន្ធ” ជាក់ស្តែងដែលបង្ហាញដល់ជាតិនិងអន្តរជាតិ។
ការណ៍នេះ រដ្ឋាភិបាលបានជ្រើសរើសយកការបណ្តេញជនសង្ស័យចេញ ជាជាងការស្វែងរកការពិតក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់របស់កម្ពុជា ។
យ៉ាងណា ក្រុមអ្នកតស៊ូមតិកម្ពុជា ទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាល បញ្ចេញភស្តុតាង និងនីតិវិធីច្បាប់ដែលប្រើប្រាស់ក្នុងការដកសញ្ជាតិ និងការបញ្ជូនខ្លួនឱ្យបានច្បាស់លាស់ តាមយន្តការរដ្ឋសភា និងចំពោះមុខប្រជាជាតិជាផ្លូវការ ។
បង្ហាញពីស្ថានភាពទ្រព្យសម្បត្តិរបស់លោក ចេន ហ្ស៊ី នៅកម្ពុជា និងចាត់វិធានការដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនោះមកជាសម្បត្តិរដ្ឋ ប្រសិនបើរកឃើញថាជាលុយកខ្វក់ ព្រមទាំងយកទៅសងជនរងគ្រោះ។ បញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់តួនាទី “ទីប្រឹក្សា” ឬ “ឧកញ៉ា” ដើម្បីផ្ដល់ភាពស៊ាំដល់ឧក្រិដ្ឋជនឆ្លងដែន ។
លើសពីនេះថា ខ្លួននឹងបន្តឃ្លាំមើល កត់ត្រារាល់ភាពអយុត្តិធម៌ទាំងនេះ ដើម្បីទុកជាសក្ខីភាពក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ក្រោមការគ្រប់គ្រងសង្គមរបស់រដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលតែងតែលើកឡើងថា “អនុវត្តច្បាប់ អនុវត្តតាមនីតិវិធី” ។ ប្រភពនោះអះអាងថា ករណីរបស់ឧកញ៉ា ចេន ហ្ស៊ី គឺជាករណីផ្ទាល់របស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និងលោក ហ៊ុន សែន ដែលទទួលគាត់ជាទីប្រឹក្សាឋានៈស្មើរដ្ឋមន្ត្រី៕
