ថ្មីៗនេះ ក្រុមហ៊ុនឡេងណាវ៉ាត្រា និងក្រសួងរៀបចំដែនដី បានជួបអតិថិជន នៅរាជធានីភ្នំពេញ ដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូល រឿងក្រុមហ៊ុនខកខានសាងសង់ផ្ទះឱ្យតាមកិច្ចសន្យា១៨ខែ។ បញ្ហានេះ កងទ័ពម្នាក់ឈ្មោះ គីម សាន បានទម្លាយពីទុក្ខលំបាកនៃវិបត្តិបំណុលរបស់ខ្លួន ដោយសារក្រុមហ៊ុនបំពានកិច្ចសន្យានេះ និងទាមទារឱ្យឈប់រកលេសពន្យាពេលតទៅទៀត។
«សុំទោសខ្ញុំសុំនិយាយតែបន្តិចទៀតទេ លោកឯកឧត្តមបាននិយាយច្រើនហើយជាប់កន្លះម៉ោង។ គិតមើលទៅខ្ញុំរាល់ថ្ងៃ ជួលផ្ទះគេនៅមួយខែ៥០[ដុល្លារ] បូកនិងទឹកភ្លើងអីទៀត ប្រាក់ខែទាហានបើកមកសងធនាគារអង្គការអេស៊ីលីដា ឯកសារមានទាំងអស់នេះ ជំពាក់ធនាគារប៉ុន្មានៗបង់។ ហើយលុយយកបង់ផ្ទះអស់អាលីងហើយ។ ខ្ញុំសុំទោស ខ្ញុំសុំនិយាយតែ៥នាទីទេ ឥឡូវអត់ទាន់បាន៥នាទីផង។ គិតមើលទៅ ខ្ញុំទាហាន ឥឡូវកំពុងមានបញ្ហានៅព្រំដែន។ ឥឡូវខ្ញុំសុខចិត្តឱ្យមេខ្ញុំដាក់ឈ្មោះខ្ញុំទៅព្រំដែន ដើម្បីវ៉ៃជាមួយថៃ ខ្ញុំខឹងថៃណាស់ ខ្ញុំដេកឡើងស្រក់ទឹកភ្នែកខ្ញុំខឹងថៃខ្ញុំសង្ឃឹមថា ខ្ញុំត្រឡប់ពីព្រំដែនវិញ ខ្ញុំមានផ្ទះនៅ ខ្ញុំខឹងថៃណាស់ ខ្ញុំដេកស្រក់ទឹកភ្នែក»។ នេះជាការលើកឡើងរបស់កងទ័ពម្នាក់ឈ្មោះ គីម សាន។
អ្នកដែលស្រែកសម្លុតឱ្យកងទ័ពម្នាក់នេះ ឈប់និយាយហើយអង្គុយចុះត្រូវបានសារព័ត៌មានមួយចំនួនចុះផ្សាយថា មានឈ្មោះសុំ មនោរម្យ ជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់។
លោកនី សុខា ប្រធានសមាគមអាដហុក បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១៣ខែមករានេះថា នៅក្នុងប្រទេសមួយដែលប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នៅមានភាពទន់ខ្សោយ មានន័យថា យើងខ្វះនីតិរដ្ឋការអនុវត្តច្បាប់មិនបានត្រឹមត្រូវក៏ដូចជាអ្នកអនុវត្តច្បាប់ មិនបានយកច្បាប់ទៅអនុវត្តឱ្យបានហ្មត់ចត់ នេះវាជារឿងមួយដែលយើងមើលឃើញថា ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ គឺជារឿងសំខាន់។ ប្រសិនបើប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ទន់ខ្សោយហើយនោះអ្នកដែលរងគ្រោះ គឺប្រជាពលរដ្ឋដែលក្រីក្រ ស្លូតត្រង់ ឬក៏អ្នកដែលគ្មានបក្ខពួកគ្មានអំណាចអាហ្នឹងជាដើមទីនៃការរងគ្រោះ។
លោកបន្តថា ទី២ យើងមើលអំពីវប្បធម៌បក្ខពួកនិយម មានន័យថា ប្រសិនបើសង្គមនឹងពោរពេញដោយបក្ខពួកនិយម បើមានវប្បធម៌ដែលគេនិយាយបែបសាមញ្ញថា «ឯងជួយអញអញជួយឯង» ដែលមានន័យថាជួយគ្នាទៅវិញទៅមករវាងអ្នកដែលកាន់ច្បាប់មានអំណាច ជាមួយឈ្មួញដែលរកស៊ីមិនត្រឹមត្រូវ។ នេះគឺជាប្រព័ន្ធមួយដែលជាឱកាសរបស់មន្ត្រីខិលខូច និងឈ្មួញមិនសុចរិត។
ទី៣ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាអំពើពុករលួយនេះ ជារឿងមួយសំខាន់ដែរ ពីព្រោះប្រសិនបើសង្គមនេះ ពោរពេញទៅដោយអំពើពុករលួយ អ្វីដែលគេហៅថាកាលណាមានការជ្រៀតចូលនៃអំពើពុករលួយនោះ បក្ខពួកនិយមក៏កាន់តែរឹងមាំ បង្កជាបក្ខជាពួក ក៏កាន់តែរឹងមាំ ហើយច្បាប់ក៏លែងមានប្រសិទ្ធភាពដែរ ប្រសិនបើមានអំពើពុករលួយច្រើន។
បន្ថែមពីនេះ វាមានការរួមផ្សំបញ្ហាផ្សេងទៀត ដូចជា សិទ្ធិសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋកាន់តែរួមតូច ពិសេសសិទ្ធិក្នុងការបញ្ចេញមតិ នៅពេលពលរដ្ឋធ្វើការរិះគន់ ធ្វើការបញ្ចេញមតិ តវ៉ាចំពោះបញ្ហាទាំងអស់នឹងទៅ គឺតែងតែទទួលរងការគំរាមកំហែង ការបំភិតបំភ័យ ឬក៏ការចោទប្រកាន់ពីបទល្មើសថែមទៅទៀត ដែលវាធ្វើឱ្យសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ក្នុងការបញ្ចេញមតិយោបល់ កាន់តែរួមតូចទៅ ដែលជាឱកាសទៅដល់អ្នកដែលរកស៊ីមិនត្រឹមត្រូវមិនសុចរិត នឹងកាន់តែមានឱកាសកាន់តែខ្ពស់។
ជ្រុងមួយទៀត លោកថា បើសិនជាមានសារព័ត៌មានដែលហ៊ាននិយាយការពិត ព័ត៌មានដែលឯករាជ្យ ហ៊ានរិះគន់វ៉ៃត្រង់ៗចំៗ នោះអ្នកដែលរកស៊ីមិនត្រឹមត្រូវ ឬក៏បក្ខពួករកស៊ីការពារគ្នាទៅវិញទៅមក អាចមានការខ្លាចញញើតដែរ ដោយសារតែនេះវាជាសំឡេងមួយនៅក្នុងសង្គមធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋដឹង។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើសារព័ត៌មានឯករាជ្យ ត្រូវបានបិទមាត់ ហើយមានតែសារព័ត៌មានស្រប ចាំតែហីអើមិនហ៊ាននិយាយពីបញ្ហារសើបៗក្នុងសង្គមទេ នោះវាធ្វើឱ្យមន្ត្រីខិលខូចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតមានឱកាសកាន់តែខ្ពស់។
មើលសង្គមយើងបច្ចុប្បន្នពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាអំពើពុករលួយ ពាក់ព័ន្ធបញ្ហាលំហរសិទ្ធិសេរីភាពពលរដ្ឋ ពាក់ព័ន្ធបញ្ហាសិទ្ធិសេរីភាពសារព័ត៌មាន រឿងទាំងអស់នេះ គឺមានការលើកឡើងមានការព្រួយបារម្ភ ជាការរកឃើញមានការធ្លាក់ចុះជារៀងរាល់ឆ្នាំ ទាំងសេរីភាពសារព័ត៌មាន ទាំងការអនុវត្តប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ មានន័យថា នីតិរដ្ឋ និងការអនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពពលរដ្ឋ ឬក៏សេរីភាពសារព័ត៌មាននឹងឃើញថា មានការរកឃើញពីអ្នកជំនាញអន្តរជាតិ ឃើញថាប្រទេសកម្ពុជាមានការធ្លាក់ចុះជាលំដាប់ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ អត់មានលេខដែលល្អទេ គឺថាបើយើងប្រើពាក្យឱ្យសាមញ្ញថាលេខរបស់កម្ពុជា គឺស្ថិតនៅបាតតារាង មានន័យថា លេខទាបលេខមិនល្អ។ ដូច្នេះរឿងទាំងអស់នឹងហើយដែលយើងនៅតែមានការព្រួយបារម្ភទៅថ្ងៃខាងមុខ ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលមិនបានចាត់វិធានការ ឬក៏ដោះស្រាយបញ្ហាទាំងអស់នឹងឱ្យបានឆាប់រហ័ស ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទាំងអស់នឹង កុំឱ្យមានអំពើរកស៊ីដែលមិនសុចរិត មិនត្រឹមត្រូវ។
រដ្ឋាភិបាលគួរតែពង្រឹងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ លុបបំបាត់នូវអំពើពុករលួយ ផ្តល់សិទ្ធិសេរីភាពដល់ប្រជាពលរដ្ឋនឹងឱ្យទូលំទូលាយ មានសារព័ត៌មានឯករាជ្យឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ធានាថា មានសារព័ត៌មានឯករាជ្យអាចនិយាយការពិតឱ្យបានច្រើន ហើយនៅក្នុងនោះដែរ គឺថាលុបបំបាត់នូវវប្បធម៌បក្ខពួកនិយម គឺថាអញជួយឯង ឯងជួយអញនឹង គឺត្រូវលុបបំបាត់វប្បធម៌ទាំងអស់នឹង នោះទើបរដ្ឋាភិបាលអាចស្តារឡើងវិញនូវស្ថានភាពទាំងអស់នឹងបាន។
បើមិនស្តារឡើងវិញទេ នោះសង្គមកម្ពុជានៅតែជាឱកាសសម្រាប់អ្នករកស៊ីមិនសុចរិត ហើយអ្នកដែលរងគ្រោះគឺប្រជាពលរដ្ឋក្រីក្រ ហើយក៏គ្មានអ្នកវិនិយោគទុនបរទេសសុចរិតណា ហ៊ានមកដាក់ទុនវិនិយោគរកស៊ីនៅកម្ពុជាដែរ។
លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ ថែ្លងថា កក្តាដែលធ្វើឱ្យជនខិលខូចឆ្លៀងឱកាស នៅក្នុងការរកស៊ីដោយទុច្ចរិត ការឆបោកប្រជាពលរដ្ឋ តាមរយៈរបរទុច្ចរិតផ្សេងៗដូចជា ការវិនិយោគដាក់ប្រាក់បានការប្រាក់ខ្ពស់ និងល្បែងអនឡាញខុសច្បាប់ជាដើម គឺដោយសារតែការអនុវត្តច្បាប់នៅប្រទេសកម្ពុជា នៅមានភាពធូររលុង ឬក៏ឆកល្វែង។ ទី២គឺកក្តាអំពើពុករលួយបក្ខពួកនិយម។ ទី៣តុលាការមិនទាន់មានភាពឯករាជ្យពេញលេញនៅឡើយ។ ដូច្នេះកក្តាទាំងនេះធ្វើឱ្យជនឆ្លៀតឱកាស ឬក៏ឱកាសនិយម រកស៊ីនូវរបរទុច្ចរិតឆបោក ឬក៏បោកប្រាស់ទៅលើប្រជាពលរដ្ឋនាំឱ្យមានការរងគ្រោះ ដូចដែលបានឃើញក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។
ឆ្លងតាមបទពិសោធន៍កន្លងមកនេះ គឺកម្ពុជាយើងត្រូវតែអនុវត្តច្បាប់ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព មិនមានការលើកលែង លុបបំបាត់អំពើពុករលួយ បក្ខពួកនិយម ហើយពង្រឹងវិស័យយុត្តិធម៌ ជាពិសេសប្រព័ន្ធតុលាការធ្វើម៉េចឱ្យទៅជាតុលាការឯករាជ្យពិតប្រាកដ។ អ៊ីចឹងការអនុវត្តកក្តាទាំង៣នេះ ឱ្យមានប្រសិទ្ធិភាពកម្ពុជាយើងនឹងអាចទទួលបាននូវអ្នកវិនិយោគទទួលបានយុត្តិធម៌នៅក្នុងសង្គម ហើយប្រជាពលរដ្ឋយើងក៏មិនក្លាយជាអ្នករងគ្រោះបន្តបន្ទាប់ទៅទៀតដែរ។
លោក មាជ សុវណ្ណារ៉ា ប្រធានគណបក្សជំនាន់ថ្មី ថ្លែងថា សាធារណជនមើលឃើញថា ពួកជនខិលខូចជាពិសេសឧកញ៉ាខិលខូច អ្នកមានលុយមានកាក់មួយចំនួន ធ្លាប់មានការជិតស្និទ្ធជាមួយមន្ត្រីនិងធ្លាប់ជួយដល់គណបក្សប្រជាជន ក្នុងនោះមានការថតរូបជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី ក៏ដូចជាមន្ត្រីអ្នកមុខអ្នកការក្នុងជួរគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ អ៊ីចឹងហើយគាត់យកឥទ្ធិពលជាខ្សែជាបក្ខជាពួក តាមរយៈសាច់ញាតិ តាមរយៈការសូកនៃអំពើពុករលួយ ហើយគាត់ឆ្លៀតឱកាសយកឥទ្ធិពលរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំ ឥទ្ធិពលរបស់គណបក្សកាន់អំណាច ហើយគាត់ទៅរកស៊ីអចលនទ្រព្យលក់ដីធ្លីលក់ផ្ទះល្វែងអីនឹង យើងឃើញហើយសុទ្ធតែឧកញ៉ាដែលប្រព្រឹត្តនូវអំពើទុចរិត ឬក៏ថា លុយនឹងមិនដឹងថា ជាភាគហ៊ុនលុយអ្នកមានអំណាចអ្នកមានលុយកាក់ ដែលមានខ្សែស្រឡាយជាបក្សកាន់អំណាចរួចហើយមកធ្វើអ្វីផ្តេសផ្តាស។
មកធ្វើអ្វីផ្តេសផ្តាស់នឹងនៅក្នុងអាវប្បធម៌ឯងជួយអញ អញជួយឯងនឹងហើយដែលធ្វើឱ្យខូចសណ្តាប់ធ្នាប់ធ្វើឱ្យមានបញ្ហាច្របូកច្របល់នៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្លូវច្បាប់ ប្រព័ន្ធតុលាការ តុលាការត្រូវបានគេមើលឃើញថា ពោរពេញទៅដោយអំពើពុករលួយ ឬក៏មាននិន្នាការបក្សអីជាដើមនឹង គឺថា អាការប្តឹងផ្តល់ដើម្បីរកយុត្តិធម៌ដោយជនរងគ្រោះដែលគាត់ជំពាក់បំណុលធនាគារ គាត់រកស៊ីគ្រប់បែបយ៉ាងដោយសុចរិតនឹងយកទៅទិញផ្ទះល្វែងសម្រាប់រស់នៅ ឬក៏រកស៊ីបន្តទិញផ្ទះថោកសម្រាប់ផ្ទះធ្វើហើយ បុរីឬក៏លក់ផ្ទះល្វែង ចឹងវាធ្លាក់ទៅនឹងអាអំពើធ្វើនំអត់ម្ស៉ៅរបស់ជនខិលខូច ដោយសារគាត់ប្រើអំណាចសែស្រឡាយបក្ខពួកគ្រួសារនិយម អានឹងហើយជាបញ្ហាដែលយើងឃើញថា ច្បាប់ក៏ដូចជាអ្នកដឹកនាំនៃបក្សកាន់អំណាចនឹងគាត់មិនបានយកចិត្តទុកដាក់ដើម្បីរកយុត្តិធម៌ដោះស្រាយដោយសារវាជាប់ទៅនឹងមន្ត្រីខិលខូចមួយចំនួនគាត់ចេះតែសូកលុយសូកកាក់ហើយភូតកុហក់ជនរងគ្រោះ។
អ៊ីចឹងហើយបានជាមានការធ្វើបាតុកម្មតវ៉ាជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីទាមទាររកយុត្តិធម៌ទាមទារឱ្យមានការសងប្រាក់ពួកគាត់មកវិញ ដូចជាថ្មីៗនេះ វីរកងទ័ពម្នាក់ក៏ធ្វើការតវ៉ាចំពោះការបង់ប្រាក់ឱ្យក្រុមហ៊ុនឡេងណាវ៉ាត្រា តែមិនទាន់បានផ្ទះជាដើម។ លោកលើកឡើងថា បច្ចុប្បន្នមានប្រជាពលរដ្ឋរាប់ពាន់រាប់ម៉ឺនគ្រួសារ នៅតាមរាជធានីខេត្ត បានក្លាយជាជនរងគ្រោះ ដោយសារក្រុមហ៊ុនខិលខូចធ្វើនំអតម្ស៉ៅ។
លោកថា៖ «ចឹងសំណូមពរក្នុងនាមបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល ចង់ឃើញយុត្តិធម៌ប្រកបដោយតម្លាភាពសុចរិតហើយធ្វើយ៉ាងម៉េច ជនដែលប្រព្រឹត្តនូវអំពើខុសច្បាប់ ត្រូវតែយកទៅកាត់ទោសត្រូវតែប្រឈមចំពោះមុខច្បាប់ ដោយអត់មាននិន្នាការបក្ស ដោយអត់គិតពីអំពើពុករលួយនៃគ្រួសារបក្ខពួកនិយមអីណានោះ ត្រូវរកយុត្តិធម៌ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ សម្រាប់ពលរដ្ឋម្ចាស់ឆ្នោតពលរដ្ឋដែលគាត់រងគ្រោះដែលគាត់ធ្លាប់តែជឿជាក់ទៅលើរដ្ឋាភិបាល ហើយគាត់តែងតែសង្ឃឹមថា រដ្ឋាភិបាលនឹងរកយុត្តិធម៌ជូនគាត់នៅពេលដែលគាត់រងគ្រោះគាត់បាត់បង់ថវិកា ដោយសារតែគាត់ទិញផ្ទះល្វែងអីជាដើមហ្នឹង»។
លោក វីរៈ អ៊ូ អ្នកវិភាគនយោបាយ និងជាស្ថាបនិកនៃវេទិកាគិតរថក្រោះនាពេលអនាគតនៅរាជធានីភ្នំពេញ បាននិយាយថា ខ្លួននៅតែជាសំណួរគន្លឹះមួយថា ហេតុអ្វីបានជាចិនមិនអន្តរាគមន៍លឿន និងបង្ខំជាងមុន ហើយស្នើឱ្យការសម្រេចចិត្តរបស់ទីក្រុងប៉េកាំង មានភាពងាយស្រួលជាងមុន ដោយការពិតថាភាពជាន់ខ្ពស់នៃយោធាថៃទំនងជានាំឱ្យមានយុទ្ធសាស្រ្តគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ការទទួលបានដែលវានឹងរីករាយក្នុងការរក្សាទុកតាមរយៈបទឈប់បាញ់។
លោក អ៊ូ បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំគិតថា ការពិតនៅលើដីនេះទំនងជាកត្តាចម្បងសម្រាប់បទឈប់បាញ់គ្នា ប៉ុន្តែប្រហែលជាការចូលរួមរបស់ប្រទេសចិន អាចធានាបាននូវបទឈប់បាញ់គ្នាដ៏យូរអង្វែង […] កត្តាចិនអាចគ្រាន់តែជា off-ramp សម្រាប់ប្រទេសទាំងពីរដោះស្រាយបទឈប់បាញ់គ្នា ដែលកម្ពុជាចង់បាន ហើយថៃប្រហែលជាសប្បាយចិត្តជាមួយលទ្ធផលនៅលើដី»។
ប្រជាពលរដ្ឋរងគ្រោះដោយសារក្រុមហ៊ុនវិនិយោគដីធ្លី ប្រ៊ីលាន ស៊ីធី (Brilliant City) នៅព្រឹកថ្ងៃទី១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ បាននាំគ្នាទៅដាក់ញត្តិស្នើឱ្យរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ ជួយអន្តរាគមន៍រកយុត្តិធម៌ និងសុំឱ្យតុលាការជួយពន្លឿនរឿងក្តីរបស់ពួកគេ ដែលអតីតឧកញ៉ា ឡេង ចាន់ណា ជាអគ្គនាយិកាក្រុមហ៊ុន និងបក្សពួក បានឆបោកលុយរាប់លានដុល្លារពីពួកគាត់កន្លងមក។
ឧកញ៉ា ឡេង ចាន់ណា ត្រូវបានចាប់ខ្លួនកាលពីខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤ បន្ទាប់ពីប្រជាពលរដ្ឋនៃខេត្តសៀមរាបរាប់ពាន់គ្រួសារ រួមទាំងពលករខ្មែរជាង ១០០នាក់ នៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េ បានបាត់បង់ប្រាក់យ៉ាងច្រើននៅក្នុងគម្រោងក្រុមហ៊ុន ប្រ៊ីលាន ស៊ីធី «គម្រោងភាគលាភខ្ពស់» ក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំ។
ក្នុងករណីរនេះដែរ អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ (ACU) នៅខែសីហា ឆ្នំា២០២៥ បានសម្រេចព្យួរតំណែងអនុប្រធានអង្គភាពរបស់ខ្លួន និងមានតួនាទីជារដ្ឋលេខាធិការក្រសួងអប់រំ គឺលោក ស៊ាន បូរ៉ាត់ បន្ទាប់ពីមានការស៊ើបអង្កេតរកឃើញថា លោក និងលោក ស ថាវី អនុរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការពារជាតិ ជាប់ពាក់ព័ន្ធករណីឆបោកលុយរាប់លានដុល្លារជាមួយអគ្គនាយកក្រុមហ៊ុន Brilliant City លោកស្រី ឡេង ចាន់ណា៕
