ថៃកំពុងពង្រឹងការគ្រប់គ្រងទីតាំង នៅតំបន់ប្រាសាទខ្មែរជាច្រើន និងទីតាំងផ្សេងទៀត ដែលថៃដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីខ្មែរ ដោយខុសច្បាប់ តាមរយៈសម្រុកធ្វើលេណដ្ឋាន និងធ្វើផ្លូវចាក់ប៉េតុង ខណៈមេដឹកនាំខ្មែរទទូចរកការចរចា ដើម្បីស្តារស្ថានការណ៍ឡើងវិញ។
ជុំវិញទង្វើឈ្លានពាននេះ តំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំង ដែលតាមបញ្ហាព្រំដែន បានអះអាងថា ក្រោយ សង្រ្គាមឈ្លានពាន២១ថ្ងៃរបស់ថៃ ថៃដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីខ្មែរជាង ៤០ទីតាំង រួមទាំងភូមិជោគជ័យ ព្រៃចាន់ ភ្នំទ្រព្យ ថ្មដា អូរស្មាច់ និងតំបន់បឹងត្រកួនចំនួន៤ភូមិជាដើម។
ការណ៍នេះ អ្នកតាមដាន រំឭកមេដឹកនាំកម្ពុជា ឱ្យប្រញាប់ប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICJ និងសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងបារីស ដើម្បីទាមទារទឹកដីខ្មែរ ដែលបរទេសជិតខាងបានឈ្លានពាន។
នៅដើមសប្តាហ៍នេះ យោធាថៃបន្តទម្លាយវីដេអូ និងរូបភាព ពន្លឿនកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ផ្លូវប៊េតុង ធ្វើលេណដ្ឋាន ចាក់គ្រឹះព្រះពុទ្ធសានសារថ្មីៗលើដីខ្មែរដែលថៃឈ្លានពានបាន ដូចជា នៅប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទខ្នារ តាមាន់ធំ ភ្នំទ្រព្យ និងតំបន់អានសេះជាដើម។
បើតាម ផេកកងទ័ពថៃ និងសារព័ត៌មានថៃ ថៃរដ្ឋ បាននិយាយថា យោធាថៃបានដាក់គ្រាប់បំផ្ទុះកម្ទេចជណ្តើរឈើ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធចាស់ៗរបស់ខ្មែរ ដែលធ្លាប់ធ្វើទុកសម្រាប់ឡើងទៅប្រាសាទខ្នារ។
លើសពីនេះ ប្រភពអះអាងថា តំបន់ប្រសាទតាមាន់ធំ និងតាមាន់តូចរបស់ខ្មែរ ត្រូវបានយោធាថៃកាន់កាប់ទាំងស្រុង គឺមិនមានការបែងចែកគ្រប់គ្រងម្នាក់ពាក់កណ្តាល ដូចកាលពីពេលកន្លងទៅទៀតទេ។
ប្រភពបន្តថា ចំណែកតំបន់ប្រាសាទតាក្របីរបស់ខ្មែរ រួមទាំងភ្នំ៣៥០ ភ្នំទ្រព្យ យោធាថៃកំពុងកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថ្មី ធ្វើផ្លូវប៊េតុង និងកសាងគ្រឹះព្រះពុទ្ធបដិមាយ៉ាងធំ ដើម្បីគ្រប់គ្រងរយៈពេលវែង។
ជុំវិញបញ្ហានេះ តំណាងរាស្រ្តបក្សប្រឆាំង លោក អ៊ុំ សំអាន ប្រាប់VODនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករានេះថា ថៃពិតជាកំពុងសម្រុកកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថ្មីនៅតំបន់ប្រាសាទតាក្របី តាមាន់ធំ និងប្រាសាទខ្នារជាដើម។
លោកអះអាងថា យោធាថៃ មិនត្រឹមតែពន្លឿនកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថ្មី នៅតំបន់ប្រាសាទបុរាណខ្មែរទេ ថៃបាននឹងកំពុងពន្លឿនឈូសឆាយធ្វើផ្លូវប៊េតុងថ្មី នៅតំបន់អានសេះ ភូមិជោគជ័យ ព្រៃចាន់ ជាដើម។
លោកហាក់ស្តីបន្ទោសថា មេដឹកនាំដែលធ្វើឱ្យបាត់ទឹកដី ជាពិសេសប្រាសាទបុរាណខ្មែរ ដែលបុព្វបុរសបានបន្សល់ទុកឱ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយនេះ ត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខបុព្វបុរសនិងប្រជាជាតិខ្មែរ។
លោកថា៖ «លោក ហ៊ុន សែន លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានធ្វើឲ្យបាត់បង់ប្រាសាទបុរាណខ្មែរ ដូចជាប្រាសាទតាមាន់តូច តាមាន់ធំ ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទខ្នារ ហ្នឹងជាការទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយនិងបុព្វបុរសខ្មែរយើងដែលបានសាងសង់ប្រាសាទទាំងអស់ហ្នឹង ហើយក៏ជាការទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខប្រជាពលរដ្ឋ គឺថាទាំងលោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ហ្នឹងគួរតែចុះចេញពីតំណែងទៅ ហើយទុកឱ្យអ្នកដែលមានសមត្ថភាព ក្នុងការការពារទឹកដី ហើយនិងអាចទាមទារយកប្រាសាទទាំងអស់ហ្នឹងមកវិញ ដឹកនាំប្រទេសម្តង បើសិនជារំពឹងលោក ហ៊ុន សែន រំពឹងទៅលើលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ហ្នឹងគឺមិនអាចទាមទារទឹកដីដែលបាត់បង់ចំនួន៤០ទីតាំងមកវិញទេ»។
សម្រាប់ លោក សំអាន នៅតែទទូចឱ្យមេដឹកនាំកម្ពុជា ត្រូវពន្លឿនបញ្ជូនសំណុំរឿងព្រំដែនទាំងអស់ ប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ និងសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងបារីស ទើបអាចទាមទារទឹកដីបាន។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា បើមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន មិនចង់ជាប់ឈ្មោះក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តថាជនក្បត់ជាតិ ធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីទៅប្រទេសជិតខាង ត្រូវតែពន្លឿនបញ្ជូនសំណុំរឿងព្រំដែនប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ។
លោកនៅតែរំឭកថា ដើម្បីទាមទារ ការពារទឹកដីខ្មែរពីសត្រូវឈ្លានពាន គឺមេដឹកនាំកម្ពុជា គ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅតែប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICJ និងសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងបារីសនោះទេ។
លោកថា៖ «ដើម្បីទាមទារប្រាសាទទាំងបួនហ្នឹង ត្រឡប់មកវិញ គឺលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ហ្នឹងត្រូវប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិអាយស៊ីជេ ប្ដឹងថៃទៅកាន់សហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ ហើយត្រូវតែប្ដឹងទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីឲ្យថៃដកទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជា អាហ្នឹងទើបអាចបានប្រាសាទទាំងអស់ហ្នឹងត្រឡប់មកវិញ»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលលោក ប៉ែន បូណា និយាយនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករានេះថា រដ្ឋាភិបាលខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងសកម្ម ក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដី ដោយអនុវត្តយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់នូវកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយភាគីថៃ។
លោកគូសបញ្ជាក់ថា បន្ទាប់ពីភាគីថៃស្នើសុំលើកពេលកិច្ចប្រជុំពិសេសរបស់គណៈកម្មការខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក JBC ជាលើកទី២ ដោយសុំពន្យាររហូតដល់ក្រោយការបោះឆ្នោតសភា នៅដើមខែកុម្ភៈខាងមុខ ភាគីកម្ពុជាតាមរយៈរដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន បានដាក់សំណើរសារជាថ្មីទៅភាគីថៃ តាមរយៈកំណត់ទូតចុះថ្ងៃទី១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ។
សម្រាប់លោក ប៉ែន បូណា កំណត់ទូតនេះ ស្នើចាត់បញ្ជូនក្រុមវាស់វែងចម្រុះ នៃភាគីទាំងពីរ ចុះលើដីជាក់ស្តែងឡើងវិញ ដើម្បីបន្តអនុវត្តការងារបោះបង្គោលបណ្តោះអាសន្ន នៅកំណាត់ខ្សែព្រំដែនចន្លោះបង្គោលលេខ ៤២-៤៧ និងបង្គោលលេខ ៥២-៥៩ នៅកាលបរិច្ឆេទសមស្របណាមួយចន្លោះពីថ្ងៃទី១៩ ដល់ថ្ងៃទី២៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦។
លើសពីនេះ កម្ពុជា ស្នើចាត់បញ្ជូនក្រុមការងារវាស់វែងចម្រុះនៃភាគីទាំងពីរ ចុះធ្វើការលើដីជាក់ស្តែងនៅកាលបរិច្ឆេទសមស្របណាមួយចន្លោះពីថ្ងៃទី២៦ ដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីសាងសង់ឡើងវិញនូវបង្គោលព្រំដែនចំនួន១៥ តាមគំរូដើមបង្គោលជំនាន់បារាំងនៅទីតាំងដើមពិតប្រាកដដែលភាគីទាំងពីរបានឯកភាពគ្នា។
យ៉ាងណា លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា កម្ពុជាមិនទទួលស្គាល់នូវការកែប្រែខ្សែព្រំដែនណាមួយ ដែលកើតចេញពីការប្រើប្រាស់កម្លាំងនោះឡើយ ដោយថា បញ្ហាព្រំដែនត្រូវដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី តាមច្បាប់អន្តរជាតិ។
លោកថា៖ «កម្ពុជាប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ក្នុងការការពារខ្សែព្រំដែនអន្តរជាតិកម្ពុជា-ថៃ ដែលបន្សល់ទុកដោយគណៈកម្មការព្រំដែនឥណ្ឌូចិន-សៀម ដោយគោរពគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិគោលការណ៍ខ្សែព្រំដែនមិនកែប្រែគោរពអនុសញ្ញាសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ផែនទីនិងកំណត់ហេតុបោះបង្គោលព្រំដែនរបស់គណៈកម្មការបោះបង្គោលព្រំដែនឥណ្ឌូចិនសៀម ព្រមទាំងកិច្ចព្រមព្រៀង និងឯកសារពាក់ព័ន្ធនានាដែលភាគីទាំងពីរ បានឯកភាពនាពេលកន្លងមក កម្ពុជាមិនទទួលស្គាល់នូវការកែប្រែខ្សែព្រំដែនណាមួយ ដែលកើតចេញពីការប្រើប្រាស់កម្លាំងនោះឡើយ»។
នាយកកម្មវិធីតស៊ូមតិរបស់អង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរនៅអូស្ត្រាលី លោក សេង វណ្ណលី និយាយថា ការបន្តបដិសេធប្រជុំJBC របស់ភាគីថៃឆ្លុះបញ្ចាំងថា ថៃបារម្ភខ្លាចកម្ពុជាប្រើផែនទីបារាំងទាមទារទឹកដីវិញ។
ម្យ៉ាងវិញទៀត លោកថា ការបដិសេធមិនប្រជុំJBC របស់ភាគីថៃ សបញ្ជាក់ឱ្យឃើញកាន់តែច្បាស់ថា ថៃមិនចង់ប្រគល់ទឹកដីនិងប្រាសាទខ្មែរ ដែលថៃឈ្លានពាន តាមផែនទីចោរខ្នាត ១/៥០ពាន់របស់គេទេ។
លើសពីនេះ លោកថា សង្រ្គាមសៀមឈ្លានពាន ២១ថ្ងៃកន្លងមកនេះ បានបង្ហាញពីអសមត្ថភាពរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេស ក្នុងការពង្រឹងវិស័យការពារជាតិ ដើម្បីទុកត្រៀមខ្លួនទប់ទល់សត្រូវឈ្លានពាន។
លោកថា៖ «បញ្ហាប្រឈមបើសិនជាគ្មានការផ្លាស់ប្ដូររបបនយោបាយ បងគិតថា បញ្ហាប្រឈមបើគ្មានការផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រងថ្មីទេ ហើយប្រសិនបើប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរដ្ឋ នៅតែបន្តនៅក្នុងទម្រង់បច្ចុប្បន្នកម្ពុជាអាចប្រឈមទៅនឹងបញ្ហាយ៉ាងហោចណាស់បី។ ទី១នោះគឺវិសមភាពសង្គមពោលគឺគំលាតរវាងអ្នកមាន និងអ្នកក្រ កាន់តែធំដែលអាចធ្វើឲ្យ ឬក៏បង្កអស្ថិរភាពសង្គមនៅថ្ងៃមុខ។ ទី២ការបាត់បង់តុល្យភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ដោយសារយើងដឹងហើយការពឹងផ្អែកខ្លាំងទៅលើមហាអំណាចមួយ អាចធ្វើឲ្យកម្ពុជានឹងបាត់បង់ភាពជាម្ចាស់ការលើសេចក្ដីសម្រេចចិត្តសំខាន់ៗ ទាំងអធិបតេយ្យភាព និងការអភិវឌ្ឍ។ ចំណុចទី៣ ចុងក្រោយហ្នឹង គឺការចុះខ្សោយនៃស្ថាប័នជាតិ ប្រសិនបើស្ថាប័នរដ្ឋក៏បានសាងសង់ឡើង ដើម្បីបម្រើបុគ្គលជាជាងបម្រើជាតិនោះ ភាពធន់របស់ជាតិ ក្នុងការទប់ទល់នឹងសម្ពាធខាងក្រៅនិងកាន់តែខ្សោយទៅៗ ដូច្នេះវាទាមទារមានការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធនយោបាយ ឬក៏យ៉ាងហោចណាស់ ក៏មានកំណែទម្រង់ស៊ីជម្រៅទៅនឹងប្រព័ន្ធនយោបាយបច្ចុប្បន្ន»។
បើតាម លោក អ៊ុំ សំអាន បានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពថ្មីថា ក្រោយសង្រ្គាម ២១ថ្ងៃកន្លងមកនេះ ខ្មែរបាត់ទឹកដីចំនួន ៤០ទីតាំង ដូចជា ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទខ្នារ ច្រកអានសេះ ភ្នំ៣៥០ ភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ ផ្ទះបីខ្នង អូរភ្លុកដំរី ថ្មដា ភ្នំទ្រព្យ ថ្មដូន អូរស្មាច់ បឹងត្រកួនចំនួន ៤ភូមិ ផ្ទះតាម៉ុក (ជាំតែ-បុស្បូវ ) អូរផ្កាស្នេហ៍ តាថាវ និងជប់អង្គុញ ជាដើម។
បើតាមពលរដ្ឋ តំបន់បឹងត្រកួន យោថៃបានព័ទ្ធយកផ្ទះពលរដ្ឋខ្មែរចំនួន៤ភូមិ មានភូមិបន្ទាយមានឫទ្ធិ ភូមិផ្លូវបំបែក ភូមិត្រពាំងសំរោង និងភូមិសាមគ្គី ក្នុងឃុំគោករមៀត ស្រុកថ្មពួក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។
រីឯ ភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិជោគជ័យ ដែលមានផ្ទះពលរដ្ឋខ្មែរជិត ១ពាន់ខ្នង ស្ថិតក្នុងឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ក៏ត្រូវបានយោធាថៃព័ទ្ធយកទាំងមូលដែរ ដោយបានពង្រាយទូកុងតឺន័រ រាំងខ្ទប់ផ្លូវ និងរាយបន្លាលួស មិនឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរចេញ-ចូលឡើយ។
ការឈ្លានពានរបស់យោធាថៃក្នុងរយៈពេល២១ថ្ងៃនេះ ចាប់ពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ បានសម្លាប់ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់កម្ពុជា ៣៣នាក់ និងរងរបួសជិត១០០នាក់។ រីឯជនស៊ីវិលខ្មែរ ភៀសសឹកជិត ៧០ម៉ឺននាក់ ព្រមទាំងបានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិលជាច្រើន មានផ្ទះ វត្តអារាម សាលារៀន ស្ពានថ្នល់ និងប្រាសាទបុរាណ ជាដើម។
ប៉ុន្តែ បើគិតថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រសួងមហាផ្ទៃបញ្ជាក់ថា នៅមានពលរដ្ឋភៀសសឹកជាង ១៤ម៉ឺននាក់ទៀត (១៤៤ ៣២៦នាក់) កំពុងបន្តស្នាក់នៅក្នុងជំរំភៀសសឹកនៅឡើយ ខណៈយោធាថៃកំពុងបន្តសកម្មភាពឈូសកម្ទេចផ្ទះពលរដ្ឋ និងធ្វើសំណង់រឹងលើដីខ្មែរដែលថៃដណ្តើមបាន។
បើតាម មាត្រា៥២នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចែងថា រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ប្តេជ្ញារក្សាការពារឯករាជ្យ អធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដី អនុវត្តនយោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិ ដើម្បីការឯកភាពជាតិ។
ដោយឡែក ក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា៤៤០ ចែងថា «អំពើប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេស នូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ជាអំពើក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត»៕
