នៅក្នុងបរិបទនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា អំណាចមិនមែនកើតឡើងតែពីច្បាប់នោះទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានចាក់ស្រែះដោយទំនាក់ទំនង ខ្សែរយៈ និងឋានានុក្រមសង្គម។
នៅពេលបុគ្គលម្នាក់អាចបង្កើនភាពស្និទ្ធស្នាលជាមួយឥស្សរជនជាន់ខ្ពស់ ចូលរួមក្នុងសកម្មភាពសប្បុរសធម៌ខ្នាតយក្ស និងកសាងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ដែលមើលទៅហាក់ដូចជាមានសារៈសំខាន់ចំពោះជាតិ ពួកគេនឹងក្លាយជាមនុស្សដែលមិនអាចប៉ះពាល់បាន។
ករណី លោក ចេន ហ្ស៊ី បានក្លាយជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងដែលបង្ហាញថា «មូលធនសង្គម» មិនមែនគ្រាន់តែជាបណ្ដាញមិត្តភាពទេ ប៉ុន្តែវាជាអាវុធយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់បង្កើតប្រព័ន្ធការពឹងផ្អែកគ្នា ដែលធ្វើឱ្យការអនុវត្តច្បាប់ប្រឆាំងនឹងពួកគេ ក្លាយជាហានិភ័យសម្រាប់អ្នកជុំវិញខ្លួន។
តាមទ្រឹស្តី គោរមងារ «ឧកញ៉ា» តំណាងឱ្យសប្បុរសជនដែលជួយជាតិ ប៉ុន្តែក្នុងលក្ខណៈបច្ចេកទេស ងារនេះបានក្លាយជា «បណ្ណសន្យាទំនុកចិត្ត»។ នៅប្រទេសដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នីតិរដ្ឋ ទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកជំនួញ និងអ្នកនយោបាយ គឺជាសញ្ញាអាសន្នដែលតម្រូវឱ្យស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុបង្កើនការត្រួតពិនិត្យ។
ផ្ទុយទៅវិញ នៅកម្ពុជា ឋានៈជាអភិជន បែរជាដើរតួជា «អាវក្រោះ» ដែលកាត់បន្ថយការស៊ើបអង្កេត។ ស្ថាប័នក្នុងស្រុក ច្រើនតែចាត់ទុកបុគ្គលដែលមានងារជាឧកញ៉ា និងមានខ្នងបង្អែកនយោបាយថាជា «តំបន់ហាមឃាត់» ដែលមិនគួរមានសំណួរច្រើន ដែលចំណុចនេះបានប្រែក្លាយឋានៈសង្គម ឱ្យទៅជាឧបករណ៍កាត់បន្ថយតម្លាភាព។
ក្រោមការដឹកនាំអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍របស់ លោក ហ៊ុន សែន កម្ពុជាបានបង្កើតវប្បធម៌មួយដែល «ជោគជ័យនៃអាជីវកម្ម ត្រូវផ្អែកលើភាពស្មោះត្រង់នឹងនយោបាយ។ ទោះបីស្ថិតក្នុងអន្តរកាលអំណាចក៏ដោយ ប្រព័ន្ធនេះនៅតែដំណើរការតាមរយៈ «សញ្ញា»»។
នៅពេលសេដ្ឋីម្នាក់ត្រូវបានបង្ហាញរូបភាពស្និទ្ធស្នាល ឬទទួលបានការសរសើរជាសាធារណៈពីមេដឹកនាំកំពូល វានឹងបង្កើតជាការការពារដោយមិនបាច់បញ្ជា ពីសំណាក់ប៉ូលីស តុលាការ និងធនាគារ។ ពួកគេយល់ថា បុគ្គលនោះមានខ្នងបង្អែករឹងមាំ ដែលមិនអាចរំលោភបំពានបាន។
ការប្រើយុទ្ធសាស្ត្រសប្បុរសធម៌ ដើម្បីបិទបាំង និងរបង្កើតការពឹងផ្អែកដល់មនុស្ស និងអាជ្ញាធររដ្ឋ។ សកម្មភាពមនុស្សធម៌ក្នុងប្រព័ន្ធបែបនេះ មិនមែនមានត្រឹមតែសប្បុរសចេតនានោះទេ ប៉ុន្តែជា «ការគ្រប់គ្រងមុខមាត់»។
ការបរិច្ចាគថវិកាមហាសាលដល់មន្ទីរពេទ្យ ឬមូលនិធិរដ្ឋ ជួយបង្កើតព័ត៌មានវិជ្ជមានដែលជន់ជោរពេញបណ្តាញផ្សព្វផ្សាយ ដើម្បីបង្វែរអារម្មណ៍សាធារណជនពីអាជីវកម្មកខ្វក់ ដូចជា ការឆបោកតាមអនឡាញ ឬការលាងលុយ ជាដើម។ លើសពីនេះ វាក៏បង្កើតនូវការពឹងផ្អែកផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ដល់អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន ដែលធ្វើឱ្យពួកគេជ្រើសរើសភាពស្ងៀមស្ងាត់ជាជាងការអនុវត្តច្បាប់ ដើម្បីរក្សាបាននូវជំនួយនាពេលអនាគត។
អត្ថិភាពនៃទីតាំងឆបោកខ្នាតធំ មិនមែនជាការធ្វេសប្រហែសរបស់អាជ្ញាធររដ្ឋ ឬមិនដឹងនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាលទ្ធផលនៃការសម្រួលផ្នែកច្បាប់ និងពេលខ្លះជួយការពារនៅពីក្រោយទៀតផង។ កន្លែងទាំងនេះដំណើរការដូចជាតំបន់ស្វយ័ត ដែលកម្លាំងសមត្ថកិច្ចមិនអាចចូលទៅដល់ ឬមិនហ៊ានចូលទៅដល់ ដោយសារខ្សែរយៈនៃម្ចាស់ទីតាំង។
វាកើតជាទំនាក់ទំនង «ផលប្រយោជន៍ទ្វេទិស» ពោលគឺ ឧកញ៉ាទទួលបានសុវត្ថិភាពក្នុងការរកស៊ីខុសច្បាប់ រីឯបណ្ដាញអំណាចទទួលបានលំហូរលុយក្រៅផ្លូវការ ដែលជ្រាបចូលទៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋានតាមរយៈការជួល និងការប្រើប្រាស់សេវាកម្មផ្សេងៗ។
នៅក្នុងករណីសេដ្ឋីដែលមានខ្សែរយៈខ្ពស់ ការលាងលុយកខ្វក់មិនមែនជាការលាក់លុយឱ្យបាត់នោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាការផ្លាស់ប្តូរប្រភពដើមនៃទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលបានមកពីអាជីវកម្មកខ្វក់។ យុទ្ធសាស្ត្រដែលគេប្រើប្រាស់រួមមាន។
១) ការបង្កើតអាជីវកម្មដែលប្រើប្រាស់សាច់ប្រាក់ច្រើន ដូចជា កាស៊ីណូ សណ្ឋាគារ និងមជ្ឈមណ្ឌលកម្សាន្ត។ លុយដែលបានមកពីការឆបោកអនឡាញ ឬសកម្មភាពខុសច្បាប់ ត្រូវបានគេយកមកលាយជាមួយចំណូលពិតប្រាកដពីអតិថិជន រួចប្រកាសថាជាប្រាក់ចំណេញស្របច្បាប់។
២) វិស័យអចលនទ្រព្យគឺជា «ម៉ាស៊ីនបោកគក់លុយកខ្វក់ដ៏ធំបំផុត។ ការទិញដីធ្លី ឬការសាងសង់បុរី និងអគារពាណិជ្ជកម្មខ្នាតយក្ស ជួយឱ្យលុយខ្មៅរាប់លានដុល្លារប្រែទៅជាទ្រព្យសម្បត្តិរូបវន្ត។ នៅពេលលក់អចលនទ្រព្យនោះចេញវិញ លុយដែលទទួលបានគឺជាលុយស្អាត ដែលមានឯកសារត្រឹមត្រូវ។
៣) ការបង្កើតក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធរាប់សិប ដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធម្ចាស់ភាគហ៊ុនស្មុគស្មាញ ដើម្បីផ្ទេរប្រាក់ទៅមកក្នុងទម្រង់ជា «កម្ចី» ឬ «ការបង់ថ្លៃសេវាប្រឹក្សា»។ ភាពស្មុគស្មាញនេះ ធ្វើឱ្យស្ថាប័នត្រួតពិនិត្យពិបាកក្នុងការតាមដានរកម្ចាស់ផលប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ។
នៅពេលដែលបុគ្គលមានឥទ្ធិពលម្នាក់ ត្រូវបានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងបណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន ផលវិបាកមិនធ្លាក់ទៅលើតែបុគ្គលនោះទេ ប៉ុន្តែវាជះឥទ្ធិពលដល់ទំនុកចិត្តសកល ចំពោះកម្ពុជាទាំងមូល។ វិនិយោគិនដែលមានស្តង់ដារខ្ពស់ (មកពីអាមេរិក អឺរ៉ុប ឬជប៉ុន) នឹងមានការរារែកក្នុងការចូលមកកម្ពុជា ព្រោះពួកគេខ្លាច «ហានិភ័យកេរ្តិ៍ឈ្មោះ» និងការជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងច្បាប់ប្រឆាំងការលាងលុយកខ្វក់របស់ប្រទេសគេ។ ជាលទ្ធផល កម្ពុជាអាចនឹងទាក់ទាញបានតែវិនិយោគិនកម្រិតទាប ឬអ្នកដែលចង់មកឆ្លៀតឱកាសពីប្រព័ន្ធខ្សោយនៅកម្ពុជាតែប៉ុណ្ណោះ។
ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រសិនបើស្ថាប័នអន្តរជាតិ មើលឃើញថា ការអនុវត្តច្បាប់មានភាពរើសអើង ឬត្រូវបានរារាំងដោយខ្សែរយៈនយោបាយ កម្ពុជានឹងត្រូវគេដាក់ក្នុងបញ្ជីប្រផេះឡើងវិញ។ នេះនឹងធ្វើឱ្យការផ្ទេរប្រាក់អន្តរជាតិមានការពិបាក ចំណាយខ្ពស់ និងធ្វើឱ្យធនាគារបរទេសដកខ្លួនចេញពីទីផ្សារកម្ពុជា។
លើសពីនេះ នៅពេលក្រុមហ៊ុនធំៗដែលដួលរលំមានការជំពាក់បំណុលធនាគារច្រើន វានឹងបង្កើតជា «បំណុលអាក្រក់» ដែលប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពហិរញ្ញវត្ថុជាតិ ហើយបើធនាគារក្នុងស្រុកត្រូវបានរកឃើញថាបានជួយសម្រួលដល់ការលាងលុយ ពួកគេអាចនឹងត្រូវកាត់ផ្តាច់ពីប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោក។
សំណួរថាតើ ហេតុអ្វីបានជាប្រព័ន្ធឈប់ការពារបុគ្គលខ្លះ? ចម្លើយស្ថិតនៅលើតម្លៃដែលត្រូវបង់លើឆាកអន្តរជាតិ។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត រដ្ឋាភិបាលត្រូវប្រឈមនឹងការរក្សាតុល្យភាពរវាង ការការពារបណ្តាញសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក និងការស្តារមុខមាត់លើឆាកអន្តរជាតិ។ នៅពេលដែលទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិ និងសំណុំរឿងឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន ក្លាយជាបន្ទុកធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះរដ្ឋាភិបាល ប្រព័ន្ធនឹងប្រើប្រាស់យន្តការ «កាត់កន្ទុយសម្លាប់មេ»។ បុគ្គលដែលធ្លាប់តែជាទ្រព្យសម្បត្តិ នឹងប្រែជាបន្ទុក ដែលត្រូវដកចេញ ដើម្បីរក្សាសុវត្ថិភាពនៃប្រព័ន្ធធំ។
ករណី លោក ចេន ហ្ស៊ី គឺជាមេរៀនមួយដែលបង្ហាញថា «មូលធនសង្គម» អាចទិញបាននូវពេលវេលា និងការបិទបាំង ប៉ុន្តែវាមិនអាចទិញបាននូវអភ័យឯកសិទ្ធិជារៀងរហូតនោះទេ ជាពិសេសនៅពេលដែលបទល្មើសនោះមានលក្ខណៈសកល។
ការការពារតាមរយៈខ្សែរយៈនយោបាយ មានប្រសិទ្ធភាពត្រឹមតែក្នុងរង្វង់ដែនសមត្ថកិច្ចក្នុងស្រុកប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែវានឹងរលាយបាត់ភ្លាមៗ នៅពេលដែលវាប្រឈមនឹងសម្ពាធហិរញ្ញវត្ថុ និងច្បាប់អន្តរជាតិ។ មេរៀននេះព្រមានថា នៅពេលដែលប្រព័ន្ធខ្សែរយៈឡើងដល់ចំណុចកំពូល វានឹងក្លាយជាអ្នកកម្ទេចបុគ្គលនៅក្នុងប្រព័ន្ធនោះដោយខ្លួនឯង ដើម្បីការពារការរស់រានមានជីវិតរបស់ស្ថាប័នអំណាចជារួម៕
