ក្រុមអ្នកតាមដាន ទាមទារឱ្យចាប់ខ្លួនអ្នកគប់គិតគ្នា ផ្តល់សញ្ជាតិខ្មែរក្លែងក្លាយឱ្យមេឧក្រិដ្ឋជនឆបោកខ្នាតអន្តរជាតិ ចេន ហ្ស៊ី បើដូចរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសកម្ពុជា លោក ប្រាក់ សុខុន បានអះអាងពិតមែន ដោយថា ការផ្តល់សញ្ជាតិខ្មែរឱ្យបរទេសឱ្យមកបំផ្លាញខ្មែរ ត្រូវមានទោសរហូត ១០ឆ្នាំ ដោយមិនគិតចូលពីបទប្រមាថដល់ស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រ។
ការលើកឡើងនេះ ក្រោយពីអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម បានបង្ហោះសារ រដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសកម្ពុជា លោក ប្រាក់ សុខន កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមករានេះថា រដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសកម្ពុជា លោក ប្រាក់ សុខន បាននិយាយជាមួយកាសែតអន្តរជាតិ Reuter ថា៖ «លោក Chen Zhi មានសញ្ជាតិខ្មែរ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលយើងធ្វើការស៊ើបអង្កេតទាំងនោះ ហើយបានរកឃើញថា សញ្ជាតិរបស់គាត់មិនត្រូវបានទទួលដោយស្របច្បាប់ យើងបានសម្រេចចិត្តធ្វើបត្យាប័នគាត់ទៅ ប្រទេសចិន»។
VOD មិនអាចទាក់ទងអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេស លោក ជុំ សន្ទរី ដើម្បីសុំការឆ្លើយតបជុំវិញការលើកឡើងនេះ បាននៅឡើយទេ គិតត្រឹមម៉ោងផ្សាយនេះ។
ដោយឡែក តំណាងរាស្រ្តបក្សប្រឆាំង លោក អ៊ុំ សំអាន និយាយថា បើដូចការលើកឡើងរបស់លោកប្រាក់ សុខុន មែន ឆ្លុះបញ្ចាំងថា ប្រព័ន្ធដឹកនាំបច្ចុប្បន្នគ្មានការទទួលខុសត្រូវ ចំពោះមុខជោគវាសនាជាតិ និងមានអំពើពុករលួយប្រទាក់ក្រឡាគ្នាជាប្រព័ន្ធ បង្គគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រទេសជាតិ ។
ត្រង់ន័យនេះ លោកពន្យល់ថា បើគ្មានការគប់គិតជាប្រព័ន្ធរបស់មន្រ្តីរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន បញ្ជូនឯកសារក្លែងក្លាយថ្វាយព្រះមហាក្សត្រឡាយព្រះហត្ថលេខាទេ លោក ចេន ហ្ស៊ី មិនអាចទទួលសញ្ជាតិខ្មែរបានទេ។
លោកថា ការបន្លំឯកសារ ឬរត់ការផ្តល់សញ្ជាតិខ្មែរឱ្យមេឧក្រិដ្ឋជនឆបោក ចេន ហ្ស៊ី ជាការប្រមាថស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រ មានទោសពី ៥-១០ឆ្នាំ ព្រោះធ្វើឯកសារក្លែងក្លាយឱ្យព្រះអង្គឡាយព្រះហត្ថលេខា។
សម្រាប់ លោក សំអាន ទាមទារឱ្យបើកការស៊ើបអង្កេតស្វែងរកមុខអ្នកពាក់ព័ន្ធ ដែលហ៊ានធ្វើឯកសារក្លែងក្លាយថ្វាយឱ្យព្រះមហាក្សត្រផ្តល់សញ្ជាតមេឧក្រិដ្ឋជនឆបោក ចេន ហ្ស៊ី នេះ មកផ្តន្ទាទោសតាមច្បាប់។
លោកថា៖ ««ការដែលលោក ប្រាក់ សុខុន ថាលោកចេន ហ្ស៊ី ទទួលបានសញ្ជាតិខ្មែរខុសច្បាប់ហ្នឹង ខ្ញុំយល់ថា អ៊ីចឹងមានន័យថា ប្រព័ន្ធដឹកនាំនៅស្រុកខ្មែរហ្នឹង ពោរពេញទៅដោយអំពើពុករលួយ ទោះបីជាចូលសញ្ជាតិខុសច្បាប់ ក៏អនុញ្ញាតឲ្យមានការចូលសញ្ជាតិដែរ ហើយព្រះមហាក្សត្រដែលឡាយព្រហស្តលេខាទៅលើព្រះរាជក្រឹត្យ ដើម្បីផ្ដល់សញ្ជាតិឱ្យលោក ចេន ហ្ស៊ី ហ្នឹង មានន័យថា ព្រះអង្គឡាយព្រះហស្តលេខាហ្នឹង ដោយមិនដឹងថាការផ្តល់សញ្ជាតិហ្នឹងគឺខុសច្បាប់ អ៊ីចឹងមានន័យថា ជាការប្រមាថដល់អង្គព្រះមហាក្សត្រផងដែរ»។
សកម្មជនបក្សប្រឆាំងរស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ផន ផាន់ណា បានបង្ហោះសាររិះគន់ថា បើសញ្ជាតិ Chen Zhi មិនស្របច្បាប់ តើព្រះមហាក្សត្រចាំបាច់ទ្រង់ឡាយព្រះហស្ថដកសញ្ជាតិធ្វើអី!។
ត្រង់ន័យនេះ លោក ផាន់ណា និយាយថា«នេះ ប្រាក់ សុខុន កំពុងប្រមាថព្រះមហាក្សត្រហើយ»។
ពលរដ្ឋខ្មែរម្នាក់ទៀត អាខោនហ្វេសប៊ុកឈ្មោះថា វិជ្ជា ធន់ បានសរសេរថា រដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសកម្ពុជាលោក ប្រាក់ សុខុន គួរតែមានទោស ដោយលោកបាននិយាយបំភ្លើសការពិត និងប្រមាថដល់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ព្រោះព្រះមហាក្សត្រព្រះអង្គទ្រង់ជាអ្នកត្រាស់បង្គាប់ ទទួលស្គាល់ការផ្តល់សញ្ជាតិខ្មែរឲ្យទៅលោក Chen Zhi ដែលមានដើមកំណើតជាជនជាតិចិនដោយផ្ទាល់ដៃទ្រង់។ ប៉ុន្តែលោកប្រាក់ សុខុន បែរជានិយាយថាការផ្តល់សញ្ជាតិខ្មែរឲ្យទៅ លោក ចេន ហ្ស៊ី ជារឿងមិនស្របច្បាប់ ឬខុសច្បាប់។
នាយកកម្មវិធីតស៊ូមតិរបស់អង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរនៅអូស្ត្រាលី លោក សេង វណ្ណលី និយាយថា បើមន្រ្តីរដ្ឋាភិបាលចាត់ទុកថា ការផ្តល់សញ្ជាតិខ្មែរឱ្យ ចេន ហ្ស៊ី ជារឿងខុសច្បាប់ មានន័យថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ជាអ្នកដាក់ព័ត៌មាន ឬឯកសារមិនពិត-ក្លែងក្លាយ ថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ ឱ្យឡាញព្រះហត្ថលេខា។
ដែលទង្វើបែបនេះ លោកចាត់ទុកថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានប្រមាថមើលងាយដល់ស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រ ដែលជាស្ថាប័នកំពូលរបស់ជាតិ ត្រូវចេញមុខសុំទោស ទទួលខុសត្រូវទាំងស្រុងចំពោះទង្វើនេះ។
លោកថា៖ ««ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ឡាយព្រះហស្ថលើសញ្ជាតិផ្អែកលើសេចក្ដីក្រាបបង្គំទូលរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី បើរដ្ឋាភិបាលថាខុសច្បាប់វាមានន័យថា រដ្ឋាភិបាលបានដាក់ព័ត៌មានមិនពិតថ្វាយព្រះអង្គនេះ គឺជាការខ្វះការគោរពចំពោះស្ថាប័នកំពូលរបស់ជាតិ ដែលការពារដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែចេញមុខមកដោះស្រាយ និងសុំទោសចំពោះកំហុសឆ្គងរដ្ឋបាលដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនេះ ព្រោះវាមិនត្រឹមតែជាកំហុសបច្ចេកទេសទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការប្រមាថព្រះមហាក្សត្រដែលជាតំណាងអធិបតេយ្យជាតិទាំងមូល ករណីនេះវាធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់មុខមាត់ជាតិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ វិនិយោគិនស្មោះត្រង់គេនឹងត្រូវការភាពច្បាស់លាស់នៃច្បាប់ ប្រសិនជាកម្ពុជាត្រូវការទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគទុន ហើយគេមើលឃើញថាជាកន្លែងដែលអ្នកមាន ប្រភពទុនមិនច្បាស់លាស់ អាចមកទិញសញ្ជាតិ ឬក៏ប្រើប្រាស់ជាខែលបិទបាំងទង្វើខុសច្បាប់ នោះវានឹងធ្វើឲ្យវិនិយោគិនល្អៗរត់ចេញ»។
សម្រាប់លោក វណ្ណលី ដើម្បីបង្ហាញតម្លាភាព ឬភាពស្អាតស្អំចំពោះរឿងនេះ រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែបើកការស៊ើបអង្កេតស្វែងរកបុគ្គលពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀត ជុំវិញការរត់ឯកសារផ្តល់សញ្ជាតិខ្មែរឱ្យ ចេន ហ្ស៊ី នេះ។
លោកអះអាងថា ការផ្តល់សញ្ជាតិខ្មែរឱ្យជនបរទេស ដែលមេឧក្រិដ្ឋជនឆបោកបែបនេះ មិនមែនជារឿងចៃដន្យទេ គឺពិតជាមានការគប់គិតគ្នាជាប្រព័ន្ធណាមួយ ទើបរឿងនេះអាចដំណើរយ៉ាងរលូនបែបនេះ។
«លោកថា៖ «នីតិវិធីនៃការផ្តល់សញ្ជាតិខ្មែរ មានភាពតឹងរ៉ឹងខ្លាំងណាស់ បើលោក ប្រាក់ សុខុន ថាខុសច្បាប់មានន័យថាមានការរំលងភារៈកិច្ចរបស់មន្ត្រីជំនាញ ឬអាចមានការគប់គិតគ្នាជាប្រព័ន្ធ ខ្ញុំគិតថា រដ្ឋាភិបាលគួរតែបង្ហាញភាពស្មោះត្រង់ តាមរយៈការស៊ើបអង្កេតផ្ទៃក្នុងថាតើមន្ត្រីរូបណាខ្លះ ដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់ និងផ្តល់អនុសាសន៍ឲ្យសម្រេចផ្តល់សញ្ជាតិឱ្យបុគ្គលនេះ ការដាក់ទោសទណ្ឌលើមន្ត្រីខិលខូចតែម្នាក់អស់ហើយ ដោះលែងមន្ត្រីដែលពាក់ព័ន្ធនៅពីក្រោយ ជាពិសេសបុគ្គលដែលមានអំណាចធំបំផុតដែលផ្តល់សញ្ជាតិឱ្យលោក ចេន ហ្ស៊ី ត្រូវតែបើកការស៊ើបអង្កេត ព្រោះវាគឺជាចំណុចសំខាន់ ដើម្បីស្តារទំនុកចិត្តលើប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលឡើងវិញ»។
ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរប្រចាំប្រទេសអូស្ត្រាលី លោក ស៊ឹង សែនករុណា យល់ថា បើមិនមានការបើកដៃពីអ្នកមានអំណាចទេ មេឧក្រិដ្ឋជនឆបោក ចេន ហ្ស៊ី ក៏មិនអាចទទួលសញ្ញាតិខ្មែរបានដែរ។
ត្រង់ន័យនេះ លោកពន្យល់ថា មកពីប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋខ្សោយ និតីរដ្ឋទាប ពោរពេញដោយអំពើពុករលួយ បក្ខពួកនិយម ជាកត្តាជំរុញឱ្យក្រុមអ្នកមានអំណាច ហ៊ានធ្វើអ្វីសម្រេចតែទំនើងចិត្ត គ្មានខ្លាចច្បាប់ទេ។
លោកថា៖ «តាមការសង្កេតរបស់ខ្ញុំក្នុងរឿង ចេន ហ្ស៊ី នេះហើយរដ្ឋមន្ត្រី ប្រាក់ សុខុន លើកបែបហ្នឹងវាជាការបង្ហាញនូវភាពកម្សោយរបស់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ក្នុងការដឹកនាំរដ្ឋ អ៊ីចឹងបើយើងមើលអំពីកម្រិតនៃតួនាទីនិងមុខរបររបស់ លោក ចេន ហ្ស៊ី នេះមិនមែនតូចទេ ហើយរឿងនេះមិនមែនទើបតែចាប់ផ្តើមពេលនេះឯណា បើយើងពិនិត្យអំពីរបាយការណ៍ និងព័ត៌មានអន្តរជាតិជាច្រើន គេបានចេញជាបន្តបន្ទាប់ ហេតុអីពេលហ្នឹងមិនបើកការស៊ើបអង្កេតទៅលើបុគ្គលហ្នឹង ហើយបុគ្គលហ្នឹងបើសិនជាមិនមានសញ្ជាតិខ្មែរ មិនមានអីជាជាតិខុសច្បាប់អីហ្នឹងម៉េច ក៏មិនមានវិធានការពីពេលនោះមក»។
គួររំឭកថា កាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៤អ្នកជំនួញជនជាតិចិនឈ្មោះ ចេន ហ្ស៊ី ត្រូវបានព្រះមហាក្សត្រផ្តល់សញ្ជាតិកម្ពុជាឱ្យគាត់ និងក្រោយមក នៅថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៦ គាត់ក៏ទទួលបានគោរមងារ «ឧកញ៉ា» និងទទួលបានគោរមងារ «អ្នកឧកញ៉ា» កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២០។
រយៈពេលប្រមាណឆ្នាំក្រោយមកទៀត លោក ចេន ហ្ស៊ី ក៏ទទួលបានការតែងតាំងជាទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលអាណត្តិលោក ហ៊ុន សែន ជាទីប្រឹក្សាលោក ហេង សំរិន ប្រធានរដ្ឋសភា និងជាទីប្រក្សាក្រសួងមហាផ្ទៃ លោក ស ខេង ជាដើម។
បើតាមច្បាប់សញ្ជាតិ មន្ត្រីភ្នាក់ងាររាជការ ឬជនដែលសមគំនិត ជួយលាក់បាំងឬផ្តល់អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណសញ្ជាតិខ្មែរត្រូវផ្តន្ទាទោសដូចគ្នានឹងជនដែលកាន់កាប់អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណសញ្ជាតិខ្មែរឬលិខិតឆ្លងដែនខុស ច្បាប់ ដូចមានចែងនៅក្នុងមាត្រាទី២០ និងមាត្រាទី២១។
ដែលមាត្រា ២០ និងមាត្រា ២១ ចែងថា ជនណាដែលក្លែងឬលុប អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ឬលិខិតឆ្លងដែននៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ឬប្រើប្រាស់ឯកសារទាំងនោះ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី៥ ទៅ១០ឆ្នាំ។
ប៉ុន្តែកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែមករា លោក ចេន ហ្ស៊ី ត្រូវក្រសួងមហាផ្ទៃអះអាងថា សមត្ថកិច្ចកម្ពុជា សហការជាមួយចិនចាប់ខ្លួន ការចាប់ខ្លួននេះក្រោយពីសហគមន៍អន្តរជាតិ រួមទាំង អាមេរិកនិងអង់គ្លេសរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិ និងចោទប្រកាន់ថា លោក ចេន ហ្ស៊ី ជាមេខ្លោងឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកដ៏ធំជុំវិញពិភពលោក៕
