ស្របពេលដែលពលរដ្ឋខ្មែរកំពុងផ្តោតអារម្មណ៍រឿងថៃឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរតាមបណ្តោយព្រំដែន ក្រុមចលនាមាតាធម្មជាតិបានបង្ហោះសារតាមបណ្តាញសង្គម (Facebook) នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមករា លាតត្រដាងពីក្រុមហ៊ុនដែលកាន់កាប់ដោយកូនៗរបស់ លោក ទ្រី ភាព កំពុងធ្វើសកម្មភាពជីកយករ៉ែមាស នៅក្នុងឧទ្យានជាតិដ៏ចំណាស់មួយ បំពុលប្រភពទឹកសំខាន់ និងគំរាមកំហែងដល់ជីវិតសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចព្រៅ រស់នៅក្នុងភូមិតាបូក ឃុំតាវែងលើ ស្រុកតាវែង ខេត្តរតនគិរី។
ពួកគេអះអាងថា ផលប៉ះពាល់នេះមានរយៈពេលវែង នឹងបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សហគមន៍ផ្សេងៗទៀត ដែលរស់នៅតាមបណ្ដោយទន្លេសេសាន និងទន្លេមេគង្គ ផងដែរ។
ក្រុមចលនាមាតាធម្មជាតិ បន្ថែមថា នៅគ្រាដែលកាសែតបរទេស Mongabay បង្ហាញការពិតអំពីការបំពុលប្រភពទឹកតាមបណ្ដោយអូរតាបូក រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងរ៉ែ លោក កែវ រតនៈ បានបកស្រាយត្រឹមតែពាក្យ «ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ» ហើយបដិសេធភ្លាមៗ។
កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ Mongabay បានចុះផ្សាយពីការបំពុលទឹកក្នុងអូរតាបូកនេះ ឋិតក្នុងឃុំតាវែងលើ ស្រុកតាវែង ខេត្តរតនគិរី គឺមានពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពជីកយករ៉ែមាសរបស់ក្រុមហ៊ុន Global Green (Cambodia) Energy development របស់អ្នកឧកញ៉ា ទ្រី ភាព ដែលចាប់ផ្តើមដោយខុសច្បាប់កាលពីឆ្នាំ២០២៣ ក្នុងតំបន់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចទំហំ ៤០០០ ហិកតា។
Mongabay រកឃើញថា ក្រុមហ៊ុននេះ មានអាជ្ញាប័ណ្ណត្រឹមតែសិក្សារុករករ៉ែមាសតែប៉ុណ្ណោះ ក៏ប៉ុន្តែក្រុមហ៊ុនបែរជាប្រតិបត្តិការរុករករ៉ែមាសទៅវិញ។
ប្រជាសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចព្រៅខេត្តរតនគិរី លោក ឆាន់ ឆាំ ប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១៩ ខែមករាថា ពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងភូមិតាបូកជិត ២០០គ្រួសារ និងពលរដ្ឋជាច្រើនភូមិទៀត រស់នៅតាមបណ្តោយទន្លេសេសាន ជួបការលំបាកមិនអាចប្រើប្រាស់ទឹកអូរកាបូក បានដោយសារល្អក់ និងរមាស់ស្បែក។
លោកថា ផលប៉ះពាល់នេះចាប់តាំងពីខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ មកទល់ពេលនេះ នៅមិនទាន់មានដំណោះស្រាយនៅឡើយទេ ធ្វើឱ្យពលរដ្ឋជួបការលំបាក ក្នុងការប្រើប្រាស់ទឹកប្រចាំថ្ងៃ។
លោក ឆាន់ ឆាំ និយាយថា៖ «វាល្អក់ប៉ុន្មានខែមុន ពលរដ្ឋងូតក៏អត់បាន ប្រើប្រាស់ក៏អត់កើត អត់មានទឹកប្រើប្រាស់ ដោយសារភាគច្រើនប្រើទឹកទន្លេហ្នឹងជាប្រចាំ។ ដូចខ្ញុំនិយាយអ៊ីចឹង ពួកគាត់(មន្ត្រីខេត្ត) គ្រាន់មកបកស្រាយថា ទឹកល្អក់មកពីធ្វើផ្លូវ តែដល់ពេលរកដំណោះស្រាយសងសំណងអត់ឃើញទេ»។
លោក ឆាន់ ឆាំ បន្ថែមថា ការបំពុលទឹកអូរ និងទន្លេនេះ ដោយសារមានអាជីវកម្មរុករករ៉ែមាស តែលោកមិនដឹងថា ក្រុមហ៊ុនឈ្មោះអ្វី និងមានអាជ្ញាបណ្ណឬអត់ទេ។ ចំណែកឯត្រីសាច់ ដែលអ្នកភូមិធ្លាប់នេសាទចិញ្ចឹមជីវិតក៏ថយចុះច្រើនដែរ។
អូរតាបូក គឺជាដៃនៃទន្លេសេសាន ដែលក្រុមចលនាមាតាធម្មជាតិ បង្ហាញរូបភាពទីតាំងអណ្ដូងរ៉ែមាសក្នុងតំបន់នោះ ដែលមានបណ្ដាញទឹកភ្ជាប់ទន្លេសេសាន និងទន្លេមេគង្គ។
កន្លងទៅ Mongabay បានទាញយករូបភាពផ្កាយរណបមជ្ឈមណ្ឌល Stimson បង្ហាញថា មានទីតាំងរុករករ៉ែជាង ២៤០០កន្លែង នៅទូទាំងអាងទន្លេមេគង្គ រងផលប៉ះពាល់ពីការបំពុលទឹក ដែលដំណើរការចន្លោះពីឆ្នាំ២០១៤ ដល់ឆ្នាំ២០២៥។
វីអូឌី មិនទាន់អាចទាក់ទងសុំការបំភ្លឺជុំវិញរឿងនេះ ពីរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល លោក កែវ រតន: និងអភិបាលខេត្តរតនគិរី លោក ញ៉ែម សំអឿន បាននៅឡើយទេ គិតត្រឹមម៉ោងផ្សាយនេះ។
រីឯតំណាងក្រុមហ៊ុន Global Green (Cambodia) Energy development របស់អ្នកឧកញ៉ា ទ្រី ភាព ក៏មិនទាន់អាចទាក់ទងបានដែរ។
ជុំវិញរឿងនេះ មន្ត្រីផ្នែកគោលនយោបាយ និងតស៊ូមតិនៃអង្គការភាពជាដៃគូដើម្បីបរិស្ថាន និងការអភិវឌ្ឍ ហៅកាត់ថា PED កញ្ញា លឹម គឹមសួរ យល់ថា ក្រសួងពាក់ព័ន្ធគួរតែចុះសិក្សាស្រាវជ្រាវឱ្យច្បាស់លាស់ និងចាត់វិធានការលើក្រុមហ៊ុនទាំងឡាយណា ដែលធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែខុសច្បាប់ ប៉ះពាល់បរិស្ថានទន្លេ និងជីវភាពសហគមន៍។
កញ្ញា លឹម គឹមសួរ និយាយថា៖ «អាជ្ញាធរទៀតសោត ដែលជាអ្នកអនុវត្តច្បាប់ហ្នឹង គួរតែចុះទៅស្រាវជ្រាវ តើកន្លែងជីករ៉ែមួយណា ធ្វើខុសច្បាប់ ឬបង្ហួរចូលទន្លេដែលគ្មានការអនុញ្ញាតខុសច្បាប់ គួរចាត់វិធានការសកម្មភាព ធ្វើឱ្យខូចខាតដល់បរិស្ថាន»។
ក្រុមចលនាមាតាធម្មជាតិ បន្ថែមថា មកដល់ពេលនេះ មន្រ្តីមូលដ្ឋានខេត្តរតនគិរី និងក្រសួងពាក់ព័ន្ធ បន្តស្ងៀមស្ងាត់ ខណៈទឹកដែលជាប្រភពសំខាន់នៃជីវិតរបស់ពលរដ្ឋក្នុងតំបន់នោះ កំពុងទទួលរងការបំពុលដោយក្រុមហ៊ុនរបស់កូនៗឧកញ៉ា ទ្រី ភាព។
ពួកគេសង្កត់ធ្ងន់ថា នៅពេលដែលរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរ៉ែ លោក កែវ រតន: បដិសេធការផ្សាយរបស់ Mongabay ភ្លាមៗ យ៉ាងងាយស្រួល ដោយមិនបានចុះពិនិត្យ និងស្រាវជ្រាវ ថាតើឲ្យពលរដ្ឋរងគ្រោះ រំពឹងរកយុត្តិធម៌ដោយរបៀបណា?៕
