ពាក្យ«អរគុណសន្តិភាព» ហាក់ដូចសាបរលាប ចាប់តាំងពីកងទ័ពថៃបើកការឈ្លានពានយ៉ាងកំរោលចូលមកបំផ្លាញផ្ទះពលរដ្ឋ វត្តអារាមខ្មែរ ដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីខ្មែរ តាមអំពើចិត្តធ្វើឱ្យពលរដ្ឋខ្មែររាប់សិបម៉ឺននាក់រត់ភៀសសឹក។
ជាមួយគ្នានេះ បើទោះបីជាគ្រប់គ្នាសុទ្ធតែអាចមើលឃើញយ៉ាងច្បាស់នៅនឹងភ្នែកថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដែលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជន ធ្វើឱ្យប្រទេសកើតមានវិបត្តិចាក់ស្រែស និងធ្វើឱ្យកងទ័ពមានភាពទន់ខ្សោយរយីករយាកយ៉ាងខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសជិតខាងអាចរំលោភឈ្លានពានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា បានតាមអំពើចិត្តក្តី ក៏មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលនិងឃោសនិករបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា នៅតែផ្ញើសារសូមឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ បន្តជឿទុកចិត្តលើកការដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាលទៀតដែរ។
នៅក្រោយសង្គ្រាមលើកទីពីរ២១ថ្ងៃ ដែលយន្តហោះថៃអាចហោះមកទម្លាក់គ្រាប់ ចូលជ្រៅមកក្នុងទឹកដីកម្ពុជាតាមអំពើចិត្តរហូតដល់ជិត ១០០គីឡូម៉ែត្រ ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា ប្រកាសថា កងទ័ពថៃបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាដោយខុសច្បាប់ចំនួន ១៤ទីតាំង ប៉ុន្តែលោក អ៊ុំ សំអាន ប្រធានស្ថាប័នកិច្ចការព្រំដែននិងអន្តោប្រវេសន៍របស់រដ្ឋាភិបាល២៣តុលាក្រៅប្រទេសថា មានរហូតដល់៤១ទីតាំងឯណោះត្រូវថៃដណ្តើមកាន់កាប់។
យ៉ាងណាក្តី លោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក នេត្រ ភក្ត្រា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន និងឃោសនិករបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាដទៃទៀត តែងតែផ្ញើសារឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរបន្តជឿជាក់លើរដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយ លោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រី។
សម្រាប់ លោក ប៉ែន បូណា បាននិយាយជាញឹកញាប់ សូមឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជឿជាក់ ជឿទុកចិត្តលើការដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលមាន លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ជាប្រមុខ។
លោកថា៖«សូមបងប្អូនយើងជឿជាក់ទៅលើរាជរដ្ឋាភិបាលដែលមានសម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី និងមានថ្នាក់ដឹកនាំស្ថាប័នកំពូលៗរបស់ជាតិ ជាពិសេសសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា ទាំងថ្នាក់ដឹកនាំគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ដោយមានវីរកងទ័ពវីរកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធដ៏អង់អាចក្លាហានរបស់យើង ក្នុងការចាត់ចែងការងារគ្រប់យ៉ាង ដើម្បីរក្សាសុខសន្តិភាពការពារបូរណភាពទឹកដីឱ្យបានគង់វង្សដោយសន្តិវិធី នៅក្នុងក្របខណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិ និងក្នុងស្មារតីពហុភាគីនិយម»។
ទោះបីក្នុងរយៈពេលចុងក្រោយ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម២១ថ្ងៃ ថៃបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា អាចមានទំហំរហូតដល់រាប់រយរាប់ពាន់គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងបានឈូសបំផ្លាញផ្ទះពលរដ្ឋខ្មែររាប់ពាន់ខ្នងយ៉ាងណាក្តី តែក្រុមឃោសនិករបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា នៅតែបន្តផ្ញើសារប្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋឱ្យជឿជាក់លើការដឹកនាំដោះស្រាយរបស់រដ្ឋាភិបាល ដោយថាដីនោះនឹងមិនបាត់ទៅថៃរហូតនោះទេ បើទោះបីជាមកដល់ពេលនេះ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានៅតែមិន ប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិICJនិងតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិICCក្តី។
នៅក្នុងរយៈពេលចុងក្រោយនេះ គេឃើញប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើន ជាពិសេសប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួន ដែលផ្ទះនិងដីរបស់ពួកគាត់ ត្រូវកងទ័ពសៀមឈូសបំផ្លាញ និងវាទលួសបន្លាយកបានប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមបញ្ចេញមតិថា ពួកគេគ្មានជំនឿលើការដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាលនៃបក្សប្រជាជនទៀតទេ ខណៈដីផ្ទះដែលជាទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលពួកគេខំរកស្ទើរពេញមួយជីវិតមកហើយ ត្រូវកងទ័ពថៃចូលមកបាញ់កម្ទេចឈូសបំផ្លាញចោលវាទយកតាមអំពើចិត្ត ដោយរដ្ឋាភិបាលគ្មានសមត្ថភាពការពារឡើយ តើឱ្យជឿទុកចិត្តយ៉ាងដូចម្តេច។
បន្ថែមពីនេះ មានការលើកឡើងថា ក្រោមការដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាលនៃគ្រួសារហ៊ុនជិត ៥០ឆ្នាំមកនេះ ក្រៅពីវិស័យការពារជាតិមានភាពទន់ខ្សោយយ៉ាងខ្លាំង កងទ័ពរស់នៅក្នុងជីវភាពខ្វះខាតគួរឱ្យសង្វេគ កម្ពុជាកើតមានវិបត្តិស្ទើរគ្រប់វិស័យ អំពើពុករលួយបក្ខពួកនិយមកើតឡើងជាប្រព័ន្ធចាក់ស្រែស អំពើអយុត្តិធម៌សង្គម អំពើឆបោកធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋរាប់ម៉ឺនគ្រួសាររងគ្រោះ ការរីករាលដាលនៃគ្រឿងញៀននៅពេញប្រទេស ជាពិសេសការបើកឱ្យក្រុមឧក្រិដ្ឋជនជនជាតិចិន ចូលមកបើកអាជីវកម្មអនឡាញចាប់ជម្រិតដែលធ្វើឱ្យកម្ពុជាស្អុយឈ្មោះពេញពិភពលោក រួមទាំងការរំលាយប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យជាដើមអាចនឹងធ្វើឱ្យអ្នកដែលធ្លាប់គាំទ្រគណបក្សប្រជាជន អស់ជំនឿដកសេចក្តីទុកចិត្តពីគណបក្សប្រជាជន។
តើពលរដ្ឋជឿរដ្ឋាភិបាលទេ បើដីខ្មែរដែលថៃឈ្លានពានមិនបានត្រឡប់មកវិញ?
លោក ស៊ឹង សែនករុណា ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរប្រចាំនៅប្រទេសអូស្ត្រាលី បានប្រាប់វីអូឌីកាលពីថ្ងៃទី១៩ខែមករាថា នៅក្នុងស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននេះ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមិនអាចចេះតែជឿទៅលើពាក្យសម្តីឃោសនារបស់អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល ឬឃោសនិករបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានោះទេ ពីព្រោះប្រជាពលរដ្ឋភាគច្រើន បានយល់អំពីស្ថានភាពរបស់ប្រទេសកម្ពុជា បើទោះបីជារដ្ឋាភិបាលបានព្យាយាមបិទព័ត៌មានពិតដែលបានកើតឡើងក៏ដោយ។ លោកបន្តថា ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវជឿទុកចិត្តលើរដ្ឋាភិបាលយ៉ាងដូចម្តេច បើស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចមានការធ្លាក់ចុះជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ កាន់តែជួបការលំបាកកាន់តែខ្លាំង។ លើសពីនេះ ការផ្គត់ផ្គង់លើវិស័យយោធាក៏ទន់ខ្សោយ មិនអាចការពារប្រទេសការពារទឹកដីភូមិដ្ឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅតាមព្រំដែនបានផង។
លោកថា៖ «នេះគឺជារូបភាពដែលពួកគាត់មើលឃើញផ្ទាល់។ ខ្ញុំយល់ថា ពលរដ្ឋមិនមានការជឿជាក់លើរដ្ឋាភិបាល ដូចដែលការព្យាយាមផ្ញើសារនោះទេ។ អ្វីៗទាំងអស់នោះ ប្រជាពលរដ្ឋបានមើលឃើញជាក់ស្តែងនឹងភ្នែករួចបាត់ទៅហើយ ហើយខ្ញុំយល់ថា មានតែការដឹកនាំតាមបែបផ្លូវត្រូវទេ តាមបែបសិទ្ធិមនុស្សនិងការគោរពទៅតាមគោលការណ៍ប្រកួតប្រជែង តាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ដើម្បីផ្តល់ឱកាសឱ្យគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធបានចូលរួមចំណែក ជួយរួមគ្នាកសាងស្តារនូវការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ទៅតាមបែបស្តង់ដាអន្តរជាតិនោះទេ ដែលជារឿងចាំបាច់ដែលធ្វើឱ្យស្ថានភាពដែលកំពុងរងការរិះគន់ជុំទិសពីសហគមន៍អន្តរជាតិទាំងអស់នេះ អាចស្តារមកវិញបាន»។
បើតាម លោក ករុណា បើសិនជារដ្ឋាភិបាលនៃបក្សប្រជាជន នៅតែបន្តដឹកនាំប្រទេសទៅពាក់ព័ន្ធជាមួយក្រុមឧក្រិដ្ឋជន ធ្វើឱ្យស្អុយអាសោចឈ្មោះរបស់ប្រទេសនោះ គឺគ្មានអ្វីដែលជារឿងរីកចម្រើនទេ ហើយប្រជាពលរដ្ឋក៏គ្មានការជឿជាក់ទៅលើរដ្ឋាភិបាលអ្វីទៀតដែរ ខណៈបច្ចុប្បន្នមនុស្សភាគច្រើន គឺរង់ចាំតែមានការផ្លាស់ប្តូរ ដើម្បីឱ្យមានការដឹកនាំប្រទេសមួយ ដែលមានប្រព័ន្ធដឹកនាំប្រទេសគួរឱ្យជឿទុកចិត្តបានដោយគ្មានការប្រព្រឹត្តនូវអំពើពុករលួយ គ្មានអំពើអយុត្តិធម៌សង្គម គ្មានអំពើឆបោក មានការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជឿនលឿន មានការគាំទ្រជួយជ្រោមជ្រែងពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។
លោក អ៊ូ ច័ន្ទរ័ត្ន សហស្ថាបនិកគណបក្សកែទម្រង់កម្ពុជា បានថ្លែងថា បញ្ហាដែលត្រូវប្រឈមនៅចំពោះមុខពេលនេះ គ្រាន់តែការផ្ញើសារឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបន្តជឿទុកចិត្តលើរដ្ឋាភិបាលក្តី គណបក្សកាន់អំណាចក្តី គឺមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែរកដំណោះស្រាយ ហើយត្រូវតែទាមទារទឹកដីដែលថៃបានដណ្តើមកាន់កាប់នោះត្រឡប់មកវិញ ទើបប្រជាពលរដ្ឋមានជឿទុកចិត្តលើរដ្ឋាភិបាល និងគណបក្សកាន់អំណាច។
លោកថា អ្វីដែលកម្ពុជាត្រូវធ្វើជាបន្តបន្ទាប់ទៅទៀត គឺមាន៣ចំណុច ទី១គឺត្រូវសម្អាតខ្លួន សម្អាតកេរ្តិ៍ឈ្មោះ សម្អាតអំពើពុករលួយ ល្បែងឆបោកអនឡាញ Scamអនឡាញ លាងលុយកខ្វក់គ្រឿងញៀនដែលសុទ្ធតែជារឿងដែលល្បីពេញពិភពលោក ខណៈពិភពលោកគេប្រាប់យើងពីមុនមក គេដាស់តឿនយើងច្រើនហើយ ប៉ុន្តែយើងនៅតែបដិសេធ។
លោកថា៖ «រឿងទាំងអស់នេះជារឿងចាំបាច់។ អំពើអយុត្តិធម៌ ជិះជាន់ អ្នកមានអំណាច អ្នកខ្សត់ខ្សោយត្រូវរងគ្រោះអីជាដើមនឹងត្រូវតែសម្អាត។ សម្អាតកេរ្តិ៍ឈ្មោះ រឿងបក្ខពួកនិយម រឿងស្អីៗហ្នឹងច្រើនណាស់អស់នឹងត្រូវតែសម្អាត។ រឿងទី២ត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់ដាច់ខាត ពីព្រោះសង្គ្រាមមួយប្រាវនេះ វាជាមេរៀនដែលបង្ហាញថា យើងនៅមានចំណុចខ្វះខាត ទន់ខ្សោយច្រើនណាស់ ដូច្នេះបើសិនជាចង់ឱ្យប្រទេសជាតិយើងរីកចម្រើន រឹងមាំ គឺត្រូវតែធ្វើកំណែទម្រង់លើវិស័យអាទិភាពសំខាន់ៗ»។
លោកបញ្ជាក់ថា ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ចាំបាច់ណាស់ត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់ ដើម្បីកុំឱ្យមានស្តង់ដាពីរ ដូចដែលអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងសហគមន៍អន្តរជាតិបានលើកឡើង។ ជាមួយគ្នានេះ វិស័យអប់រំ វិស័យសុខាភិបាល វិស័យសង្គមកិច្ច ជាពិសេសគឺវិស័យយោធា គឺសុទ្ធតែមានតម្រូវការចាំបាច់ក្នុងការធ្វើកំណែទម្រង់ឱ្យខ្លាំងមានប្រសិទ្ធភាព ទើបប្រជាពលរដ្ឋមានការជឿទុកចិត្តលើរដ្ឋាភិបាលជាបន្តទៅទៀត។
លោកថា៖ «ទី៣ ជារឿងសំខាន់មួយទៀត ត្រូវតែកែលម្អប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា ព្រោះមិនអាចទុកឱ្យមានភាពរយីករយាកបែបនេះទេ។ ប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យមានសារសំខាន់ណាស់ វាអាចជាមាគ៌ាមួយសម្រាប់មនុស្សនៅក្នុងសង្គមហ្នឹង ធ្វើឱ្យមនុស្សមានឯកភាពជាតិ ហើយនឹងការគោរពសិទ្ធិមនុស្សពង្រឹងនីតិរដ្ឋរឿងចាំបាច់មែនទែន ចំណុចទី៣។ ដូច្នេះអ្វីដែលសំខាន់មាន៣ចំណុចហ្នឹង ដែលកម្ពុជាត្រូវតែផ្តោត ហើយខ្ញុំមិនអះអាងថា វាត្រឹមត្រូវ១០០ភាគរយទេ ប៉ុន្តែអ្វីដែលកើតឡើងនៅពេលនេះ យើងឃើញហើយបញ្ហាចាំបាច់ត្រូវដោះស្រាយ គឺ៣រឿងហ្នឹង ទី១សម្អាតខ្លួន សម្អាតកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងទី២ធ្វើកំណែទម្រង់លើវិស័យសំខាន់ៗ។ ទី៣ត្រូវកែលម្អប្រជាធិបតេយ្យ ការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងនីតិរដ្ឋ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោកបណ្ឌិត ឥន សុផល សាស្រ្តាចារ្យ និងជាអ្នកជំនាញផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយ បានសរសេរនៅលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោក នៅថ្ងៃទី១៨ខែមករា ដោយចោទសួរថា តើហេតុអ្វីបានជានៅក្នុងសង្គមមួយមានបញ្ហាមិនចេះចប់? នោះគឺមកពីប្រភពនៃបញ្ហាមិនត្រូវបានកម្ចាត់។
លោកចោទសួរទៀតថា តើនរណាជាប្រភពនៃបញ្ហានៅក្នុងសង្គម? ត្រង់ចំណុចនេះ លោកបណ្ឌិតបានចង្អុលបង្ហាញថា គឺឈ្មួញទុច្ចរិត និងមន្ត្រីពុករលួយដោយទាំងពីរក្រុមនេះ បានរួមដៃគ្នាយ៉ាងសកម្ម ក្នុងការបំផ្លិចបំផ្លាញសង្គមជាតិដល់ឫសគល់ ហើយបើក្រុមទាំងពីរនេះនៅរស់សង្គមជាតិ មិនអាចអភិវឌ្ឍន៍បានលឿនទេ។
លោកសាស្ត្រាចារ្យ លើកជាសំណួរថា តើនៅពេលនេះមេខ្លោង ដែលជាប្រភពបង្កើតបញ្ហានេះ ត្រូវបានបង្ក្រាបហើយឬនៅ?។
លោកវន ចាន់ឡូត អ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់ ក៏បានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមដែរថា គេដៀលថា ចោលម្សៀតមិនខុសទេ បើជុំវិញអ្នកកាន់អំណាចសុទ្ធតែឧក្រិដ្ឋជន ហើយមានតែឧក្រិដ្ឋជន និងពួកទទួលប្រយោជន៍ពីឧក្រិដ្ឋជនទេ ទើបហៅមេពួកគេថា រដ្ឋបុរស។ ឧក្រិដ្ឋជនមិននៅឯណាឆ្ងាយទេ គឺនៅក្បែរៗក្លៀកនាយករដ្ឋមន្ដ្រី ពេលខ្លះច្រឡំនាយករដ្ឋមន្ដ្រី និងឧក្រិដ្ឋជនតែមួយ។ ចូលបោសសម្អាតវាភ្លាម ដើម្បីកម្ពុជាស្អាត។
បន្ថែមពីនេះ អ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់រូបនេះ ក៏បានផ្ញើសារឱ្យប្រជាពលរដ្ឋឈប់បោះឆ្នោតនិងឈប់គាំទ្រ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាផងដែរ ព្រោះគណបក្សនេះ មិនអាចការពារទ្រព្យសម្បត្តិ និងយុត្តិធម៌ឲ្យប្រជាពលរដ្ឋបានទេ។
ចំណែក លោក សេង វណ្ណលី អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយប្រចាំតំបន់អាស៊ី និងប៉ាស៊ីហ្វិក លើកឡើងថា សម្ពាធពីសហគមន៍អន្តរជាតិពាក់ព័ន្ធនឹងឧស្សាហកម្មឆបោកតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា បានបង្ខំឱ្យរដ្ឋាភិបាលរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បើកយុទ្ធនាការ «សម្អាតផ្ទះ» ជាបន្តបន្ទាប់ រហូតមានការចាប់បញ្ជូនមេខ្លោងឧក្រិដ្ឋជនធំៗ ដូចជា លោក ចេន ហ្ស៊ី ជាដើម។
សម្រាប់ លោក សេង វណ្ណលី ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅតែបន្តការពារបុគ្គលពុករលួយក្នុងជួរអំណាច និងមិនបង្ហាញភាពក្លាហានក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ដោយស្មើភាពទេនោះ កម្ពុជានឹងបន្តស្ថិតក្នុងសម្ពាធការទូត និងសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ថែមទាំងនឹងរងការដាក់ទណ្ឌកម្មផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុកាន់តែទូលំទូលាយ ដែលវានឹងក្លាយជាឧបសគ្គដ៏ធំធេងសម្រាប់ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច និងមុខមាត់របស់កម្ពុជានៅលើឆាកអន្តរជាតិនាពេលអនាគត៕
