នៅថ្ងៃខួប២២ឆ្នាំនៃករណីឃាតកម្មលើលោក ជា វិជ្ជា ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល បក្សនយោបាយ និងតំណាងសហជីព បន្តរំលឹកពីវិរៈភាពរបស់មេដឹកនាំសហជីពសេរីកម្មកររូបនេះ ដែលបានលះបង់កម្លាំងកាយចិត្ត និងជីវិត ក្នុងបុព្វហេតុការពារសិទ្ធិ និងសេរីភាពសហជីព ក្នុងនោះពួកគេក៏បន្តទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាល ពន្លឿនការស៊ើបអង្កេតចាប់ឃាតករពិត យកមកផ្តន្ទាទោសតាមច្បាប់ ដើម្បីផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់លោក ជា វិជ្ជា និងក្រុមគ្រួសារ ព្រមទាំងបញ្ចប់វប្បធម៌និទណ្ឌភាពនៅកម្ពុជា។
ការទាមទារនេះ បានធ្វើឡើងនៅក្នុងពិធីដាក់កម្រងផ្កាគោរពវិញ្ញាក្ខន្ធសពលោក ជា វិជ្ជា នៅថ្ងៃទី២២ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលមានអ្នកចូលរួមប្រមាណ ៧០នាក់ ជាសកម្មជនសិទ្ធិការងារ យុវជន ក្រុមសង្គមស៊ីវិល សកម្មជន និងអ្នកនយោបាយ។
លោក ជា វិជ្ជា ជាអតីតប្រធានសហជីពសេរីកម្មករនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ត្រូវបានឃាតករបាញ់ចំសៀតផ្កា និងដើមទ្រូង ដេកស្លាប់ក្នុងថ្លុកឈាម នាព្រឹកថ្ងៃទី២២ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៤ ខណៈលោកកំពុងឈរនៅក្នុងតូបកាសែតមួយ ខាងលិចវត្តលង្កា ក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ។
ការបាញ់សម្លាប់លោក ជា វិជ្ជា កើតមានឡើង បន្ទាប់ពីលោកបានទទួលរងការព្រមានសម្លាប់ និងការគំរាមកំហែងពីជនមិនស្គាល់មុខជាបន្តបន្ទាប់ ចំពោះសកម្មភាពសហជីពដ៏សកម្មរបស់លោក ដើម្បីទាមទារអត្ថប្រយោជន៍ដល់កម្មកររួមមានទាំងការទាមទារដំឡើងប្រាក់ឈ្នួលផងដែរ។
ក្នុងពិធីរំលឹកខួប២២ឆ្នាំនៃការបាញ់សម្លាប់លោក ជា វិជ្ជា នោះ អ្នកស្រី យ៉ាង សុភ័ណ្ឌ ប្រធានសហព័ន្ធសហជីពកម្ពុជា (CATU) បានថ្លែងថា រយៈពេល២២ឆ្នាំហើយ ដែលលោក ជា វិជ្ជា និងក្រុមគ្រួសារ នៅមិនទាន់ទទួលបានយុត្តិធម៌ពិតប្រាកដនៅឡើយទេ។ បើតាមការសង្កេតរបស់អ្នកស្រី បើសិនជាអ្នកដែលត្រូវគេបាញ់សម្លាប់នោះ ជាក្រុមថៅកែ ឬជាអ្នកមានលុយមានអំណាច នោះសមត្ថកិច្ចច្បាស់ជាកំណត់អត្តសញ្ញាណជនដៃដល់បានយ៉ាងលឿន ប៉ុន្តែបើអ្នកដែលត្រូវគេបាញ់សម្លាប់ជាសកម្មជនសហជីព និងសកម្មជនផ្សេងៗ គឺសមត្ថកិច្ចមិនងាយនឹងរកឃើញឃាតករពិតនោះទេ។
ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកស្រីនៅតែអំពាវនាវ និងជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាល ពន្លឿននីតិវិធីក្នុងការស្វែងរកឃាតករពិត យកមកផ្តន្ទាទោសតាមច្បាប់ ដើម្បីផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់លោក ជា វិជ្ជា និងគ្រួសារ។
អ្នកស្រីថា៖ «បើសិនណាប្រទេសយើងពិតជាប្រទេសដែលមានសន្តិភាពពិតប្រាកដ ប្រកាន់ភ្ជាប់នូវលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ អីចឹងត្រូវតែស្វែងរកយុត្តិធម៌»។
លោក អាត់ ធន់ អនុប្រធានសម្ព័ន្ធសហជីពប្រជាធិបតេយ្យកម្មករកាត់ដេរកម្ពុជា បានលើកឡើងថា លោក ជា វិជ្ជា ជានិមិត្តរូបមុនគេ ក្នុងចំណោមថ្នាក់ដឹកនាំសហជីពផ្សេងទៀត ដែលបានតស៊ូយ៉ាងស្វិតស្វាញ ក្នុងការទាមទារឱ្យមានការដំឡើងប្រាក់ឈ្នួល និងអត្ថប្រយោជន៍ផ្សេងៗសម្រាប់កម្មករនិយោជិត ព្រមទាំងសិទ្ធិសេរីភាពសហជីព។
លោកបន្តថា រយៈពេលជាង២០ឆ្នាំមកហើយ ដែលលោក ជា វិជ្ជា ត្រូវបានឃាតករបាញ់សម្លាប់ ហើយឃាតករពិតនៅក្រៅសំណាញ់ច្បាប់នៅឡើយ ដោយគេឃើញតែឃាតករសិប្បនិម្មិត លោក ប៊ន សំណាង និងលោក សុខ សំអឿន ដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួននិងផ្តន្ទាទោស ហើយនឹងត្រូវបានដោះលែងរួចហើយដែរ។
ការណ៍នេះ លោកថា៖ «យើងនៅតែបន្តជំរុញឱ្យមានយុត្តិធម៌សម្រាប់គាត់ សម្រាប់កម្មករដែរ ព្រោះបើអំពើហិង្សា ការសម្លាប់ ឬក៏យាយីបំពារបំពានបែបនេះទៅលើសហជីព តើអ្នកណាចង់ធ្វើសហជីព អ្នកណាចង់ធ្វើសកម្មជន អ្នកណាចង់ការពារកម្មករទៀត ចឹងគឺរដ្ឋមានតែលើកទឹកចិត្ត និងជំរុញឱ្យកម្មករ ក៏ដូចជាអ្នកដែលធ្វើការសង្គមហ្នឹង ប្រឹងដើម្បីជួយគ្នា ទើបអាចដោះស្រាយបញ្ហាអយុតិ្តធម៌ហ្នឹងបាន»។
ជាមួយគ្នានេះ លោក អាត់ ធន់ ក៏បានលើកឡើងពីស្ថានភាពសហជីពបច្ចុប្បន្នផងដែរ ដែលនៅបន្តរងការយាយីមួយចំនួន ការជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុង ឬការបំពារបំពានទៅលើសហជីពឯករាជ្យ ដែលការណ៍នេះ រដ្ឋាភិបាលគួរតែពង្រឹង និងលើកកម្ពស់សិទ្ធិសេរីភាពសហជីពនៅកម្ពុជាឡើងវិញ បើពុំនោះទេនឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិសេរីភាព និងអត្ថប្រយោជន៍របស់កម្មករនិយោជិត។
ចំណែកខាងគណបក្សនយោបាយវិញ លោក រ៉ុង ឈុន ទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ មានប្រសាសន៍ក្នុងពិធីនោះថា រយៈពេលជាង២០ឆ្នាំមកហើយ ដែលពន្លឺយុត្តិធម៌នៅមិនទាន់មាននៅឡើយសម្រាប់លោក ជា វិជ្ជា និងសាច់ញាតិ។ ករណីនេះ លោកចោទជាសំណួរថាតើវាបណ្តាលមកពីភាពអសមត្ថភាពរបស់សមត្ថកិច្ច ឬក៏មិនចង់វែកមុខឃាតករពិត និងអ្នកនៅពីក្រោយខ្នងឃាតករ ខណៈលោកយល់ថា សមត្ថភាពរបស់សមត្ថកិច្ចក្នុងការស្វែងរកឃាតករ ឬអ្នកនៅពីក្រោយខ្នង ហាក់មិនពិបាកឡើយ បើសិនជាមានឆន្ទៈក្នុងការស្វែងរក។
លោកថា៖ «តើឃាតករដែលបានបាញ់សម្លាប់លោក ជា វិជ្ជា នៅឯណា? សំណួរមួយទៀតសួរថាតើយុត្តិធម៌សម្រាប់លោក ជា វិជ្ជា ក៏ដូចជាសាច់ញាតិ មិត្តភ័ក្ក នៅឯណា? អស់រយៈពេល២២ឆ្នាំហើយ ម្នាក់ៗតែងទន្ទឹងរងចាំយុត្តិធម៌សម្រាប់លោក ជា វិជ្ជា ក៏ដូចជាសាច់ញាតិ ដែលក្តីរំពឹងអស់រយៈពេល២២ឆ្នាំ មិនទាន់ឃើញពន្លឺនៅឡើយ នេះបង្ហាញថា អាជ្ញាធរអសមត្ថភាព ឬក៏មិនចង់វែកមុខរកឃាតករពិត និងអ្នកនៅពីក្រោយខ្នងឃាតករ»។
ក្នុងពិធីដាក់កម្រងផ្កានោះដែរ លោក មាជ សុវណ្ណារ៉ា ប្រធានគណបក្សជំនាន់ថ្មី ក៏បានជំរុញដូចគ្នាឱ្យរដ្ឋាភិបាលបន្តវេននៃបក្សកាន់អំណាច បញ្ចប់បញ្ហាវប្បធម៌និទណ្ឌភាពនៅកម្ពុជា ដោយស្វែងរកឃាតករពិតដែលសម្លាប់លោក ជា វិជ្ជា មិនមែនឃាតករក្លែងក្លាយឬសិប្បនិមិត្ត ឬចាប់បង្ខំដើម្បីបង្កើតព្រឹត្តការណ៍បំផ្លាញខ្មែរគ្នាឯងនោះទេ។
លោកថា៖ «យុត្តិធម៌ត្រូវតែមាន សម្រាប់លោក ជា វិជ្ជា និងក្រុមគ្រួសារ ហើយសង្ឃឹមថា ខ្មែរមិនយកជីវិតមនុស្ស ទៅបាញ់ប្រហារ ឬក៏ចាប់ដាក់គុកដូចសត្វធាតុទេ ត្រឹមតែការនិយាយស្តីការបញ្ចេញមតិ ព្រោះបើយើងធ្វើ កាន់តែបំផ្លាញខ្មែរគ្នា គឺកុំបន្ទោសសត្រូវបរទេស ប្រទេសជិតខាង គឺគេមើលងាយ គេវៃឡុកយើងហើយ»។
ក្រៅពីការទាមទារយុត្តិធម៌ដល់សពលោក ជា វិជ្ជា អ្នកចូលរួមក៏បានទាមទារឱ្យសមត្ថកិច្ចពន្លឿនការស៊ើបអង្កេតនិងចាប់ឃាតករ ដែលសម្លាប់មេដឹកនាំសហជីពផ្សេងទៀតផងដែរ ដូចជា លោក រស់ សុវណ្ណារ៉េត ដែលត្រូវបានបាញ់សម្លាប់កាលពីថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៤ និង លោក ហ៊ី វុទ្ធី ត្រូវបានឃាតករបាញ់សម្លាប់កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៧។
នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត មានប្រសាសន៍ថា រយៈពេលជាង២ទស្សវត្សរ៍ហើយ ដែលពន្លឺយុត្តិធម៌សម្រាប់លោក ជា វិជ្ជា នៅមិនទាន់មាននៅឡើយ ហើយក្រៅពីនោះក្នុងសំណុំរឿងនេះ ក៏មានភាពអយុត្តិធម៌សម្រាប់មនុស្ស២នាក់ផ្សេងទៀត គឺលោក សុខ សំអឿន និងលោក ប៊ន សំណាង ដែលមិនដឹងអ្វីសោះ បែរត្រូវគេចោទថាជាឃាតករ និងចាប់ឃុំខ្លួនអស់រយៈពេលជិត ៥ឆ្នាំ។
លោកថា៖ «ចឹងនេះវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌សម្រាប់កម្ពុជាយើង ថាអ្នកដែលទទួលរងគ្រោះ ប៉ុន្តែយុត្តិធម៌នៅតែមិនទាន់ទទួលបានរយៈពេលជាង ២០ឆ្នាំទៅហើយហ្នឹង ចឹងហើយបានទាមទារធ្វើម៉េចឱ្យប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌របស់យើងហ្នឹង មានការកែ បានន័យថា ធ្វើម៉េចគឺកែប្រែប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌របស់យើង ទៅជាប្រព័ន្ធមួយមានតុលាការឯករាជ្យពិតប្រាកដ ហើយជាជំនឿទុកចិត្តសម្រាប់បងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋឡើងវិញ ពីព្រោះយើងឃើញហើយថា ឥឡូវហ្នឹងរាជរដ្ឋាភិបាលកំពុងធ្វើការកំណែទម្រ់ងលើប្រព័ន្ធច្បាប់ និងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ក៏ប៉ុន្តែនៅតែមានការរិះគន់ជាបន្តបន្ទាប់នៅឡើយ […] ហើយចំណោះករណី លោក ជា វិជ្ជា នេះសង្គមស៊ីវិលនៅតែទាមទារឱ្យមានការស៊ើបអង្កេតដោយម៉ត់ចត់ ដោយតម្លាភាព ដើម្បីស្វែងរកយុត្តិធម៌សម្រាប់លោក ជា វិជ្ជា និងក្រុមគ្រួសារ ក៏ដូចជា អ្នកដែលត្រូវបានគេបាញ់សម្លាប់ អ្នកដែលត្រូវបានគេសម្លាប់ ហើយមិនទាន់ទទួលបានយុត្តិធម៌នោះ»។
វីអូឌី មិនអាចសុំការអត្ថាធិប្បាយជុំវិញករណីនេះ ពីអ្នកនាំពាក្យអគ្គស្នងការដ្ឋាននគរបាលជាតិ លោក ឆាយ គឹមខឿន និងអ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក សេង ឌីណា បានទេ នៅថ្ងៃទី២២ ខែមករានេះ។
ករណីលោក ជា វិជ្ជា ត្រូវបានក្រុមឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស មើលឃើញថា ស្ថិតក្នុងចំណោមសំណុំរឿងដែលមិនទាន់ដោះស្រាយបានចប់សព្វគ្រប់ផ្សេងទៀត ដូចយ៉ាងករណីឃាតកម្មលើអ្នកនាង ពិសិដ្ឋ ពិលិការ នៅឆ្នាំ១៩៩៩ និងព្រះតេជព្រះគុណ សំ ប៊ុនធឿន នៅឆ្នាំ២០០៣ជាដើម៕
