ដំណាំស្វាយកែវរមៀត បានក្លាយជាមុខរបរស្នូលមួយរបស់កសិករខេត្តកំពតមួយចំនួន ដែលមានដីទុកចោល ហើយខ្វះលទ្ធភាពធ្វើដំណាំទុរេន ឬម្រេច ដែលជាដំណាំដ៏ល្បីល្បាញ និងមានទីផ្សារខ្ពស់ តែវិបត្តិទីផ្សារ ធ្វើឱ្យតម្លៃស្វាយនៅខេត្តកំពតនេះចុះថោកខ្លាំង ដូចបណ្ដាខេត្តផ្សេងៗដែរ។
កសិករតែងជួបបញ្ហាដោយសារតម្លៃចុះថោកខ្លាំង បើប្រៀបធៀបនឹងតម្លៃទុរេន និងម្រេចដែលមានទីផ្សារខ្ពស់ទាំងក្នុងស្រុកនៅក្រៅប្រទេស។
ស្រុកដងទង់ នៃខេត្តកំពត និងស្រុកដំណាក់ចង្អើរនៃខេត្តកែប នាពេលបច្ចុប្បន្ន មានដំណាំស្វាយកែវរមៀត រាប់រយហិកតា។ កសិកររើសយកដំណាំនេះ បានអះអាងដូចៗគ្នាថា ពួកគេភាគច្រើនជាអ្នកមានជីវភាពខ្វះខាត និងក្រោមមធ្យម ហើយខ្លះថា ដំណាំស្វាយនេះ ជាមុខរបរស្នូលរបស់ពួកគេ ខ្លះថា មុខរបរស្វាយនេះជា ដំណាំរួមផ្សំដើម្បីទ្រទ្រង់ជីវភាព ក្រៅពីធ្វើស្រែ ដាំពោត ចិញ្ចឹមគោ មាន់ទាជាដើម។
កសិករដាំស្វាយមួយរូបនៅស្រុកដងទង់ ខេត្តកំពត លោក អ៊ូច ភា អះអាងថា លោកបានដាំស្វាយកែវរមៀតជិត ១០ឆ្នាំហើយ លើទំហំដីប្រមាណ ២ហិកតា។ លោកថា លោកនិងគ្រួសារបានប្ដូរមករស់នៅក្បែរតំបន់ភ្នំវល្លិ រួចបានដាំស្វាយកែវរមៀតមករហូត និងបានប្រមូលផលជាង ៥ឆ្នាំហើយ។
កាលពីលោកមិនទាន់បានប្រមូលផលស្វាយ ពេលនោះស្វាយបានតម្លៃថ្លៃព្រោះមានអ្នកដាំមួយៗ។ តែថាចាប់តាំងពីលោកចេះធ្វើស្វាយ និងទទួលផលពីការលក់លើទីផ្សារ តម្លៃស្វាយពុំដែលបានលើស ១ពាន់រៀលក្នុងមួយគីឡូក្រាម ដូចជំនាន់កាលស្វាយនៅតិចទេ លោកថា ពេលខ្លះតម្លៃស្វាយធ្លាក់ដល់ ១០០រៀលក្នុង១គីឡូក្រាមក៏មាន។
ប៉ុន្តែប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ លោកនិងអ្នកភូមិបានស្រោបស្វាយនោះខ្លះៗ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការទីផ្សារទៅក្រៅប្រទេសតាមឈ្មួញកណ្ដាលណែនាំ។
ប៉ុន្តែលោករៀបរាប់ថា ពេលប្រមូលផល តម្លៃស្វាយទាំងនោះ ពុំខុសគ្នាពីតម្លៃស្វាយខៀវធម្មតាប៉ុន្មានទេ ខណៈការចំណាយស្រោប និងបេះលក់វិញ អស់ច្រើនជាងស្វាយធម្មតា ៤-៥ដង។
លោករៀបរាប់ថា តម្លៃស្វាយដែលឈ្មួញអះអាងថា ឡើងថ្លៃនៅពេលណាដែលកសិករ មិនទាន់ប្រមូលផល ប៉ុណ្ណោះ។
លោកថា៖ «ពេលអត់ស្វាយ ថ្លៃ! ដល់មានស្វាយថោក វាអត់មានទីផ្សារពិតប្រាកដផង។ ចំពោះស្វាយខៀវ ១គីឡូក្រាមបានតែ ៦០០រៀលក៏បាន ឱ្យតែ ៦០០រៀលនៅថេរអ៊ីចឹងទៅ ដឹងតែបានហើយ ដោយមិនចាំបាច់ថ្លៃជាងហ្នឹងទេ។ តែដល់ពេលមានស្វាយ ១គីឡូក្រាម ២០០-៣០០រៀល។ មួយទៀតលឺតែថា បានថ្លៃៗ ប៉ុន្តែដល់សួរអ្នកលក់មិនបានថ្លៃដូចគ្នា ហើយតម្លៃពិតប្រាកដជាក់ស្ដែងអត់មានផង»។
កសិករម្នាក់ទៀតថ្លែងសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះ រៀបរាប់ថា លោកនិងគ្រួសារមានដំណាំស្វាយជិត ២០ហិកតា។ លោកធ្វើស្វាយនេះជាង១០ឆ្នាំហើយ។ លោកដកដង្ហើមធំ ហើយរៀបរាប់ថា លោកស្ទើរតែកាប់ដើមស្វាយទាំងនោះចោល ពេលខឹងនឹងតម្លៃស្វាយធ្លាក់ចុះម្ដងៗ។
លោកថ្លែងដូចគ្នានឹងលោក អ៊ូច ភា ដែរ។ លោកថា តម្លៃស្វាយបានធ្លាក់ចុះខ្លាំងមែនទែនតាំងឆ្នាំ២០២១មក។ លោកបញ្ជាក់ថា តម្លៃស្វាយគួរបានតម្លៃយ៉ាងហោចណាស់ ៥០០ ទៅ៦០០រៀលក្នុង១គីឡូក្រាម សម្រាប់ការចុះទិញដល់ចម្ការ។
នៅពេលសួរថា តើលោកនិងកសិករដាំស្វាយផ្សេងទៀត ដែលធ្លាប់ត្រូវបានអាជ្ញាធរចុះជួយអន្តរាគមន៍ដោះស្រាយតម្លៃស្វាយនេះទេ? លោកអះអាងថា ធ្លាប់មានសមាគមស្វាយកែវរមៀតខេត្តកំពង់ស្ពឺ ក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់មន្ទីរពាណិជ្ជកម្មខេត្ត ចុះមកសាលាស្រុកដងទង់ម្ដង កាលពីចុងឆ្នាំ២០២៤។
លោកថា ពេលនោះសមាគមស្វាយបានតម្រូវឱ្យកសិករចុះកុងត្រាជាមុន ជាមួយខាងសមាគមមួយឆ្នាំម្ដង មុននឹងអាចលក់បានតម្លៃថ្លៃលើសឈ្មួញចុះទិញ។ ប៉ុន្តែលោកអះអាងថា ជំនួបពេលនោះមិនបានផលទេ ព្រោះខាងសមាគមព្រមចុះកុងត្រាទិញ ក្នុងតម្លៃ ៦០០រៀលក្នុង១គីឡូក្រាម តែលុះត្រាតែម្ចាស់ចម្ការ ត្រូវចំណាយលើការដឹកជញ្ជូនដោយខ្លួនឯង ទៅដល់រោងចក្រកែច្នៃស្វាយរបស់ក្រុមហ៊ុន ដែលមានទីតាំងនៅទីរួមខេត្តកំពង់ស្ពឺ។
លោករំលឹកថា ពេលនោះ លោកនិងកសិករផ្សេងៗទៀតបានបដិសេធដូចៗគ្នាថា បើចុះកុងត្រាលើតម្លៃស្វាយដូចនេះមែន ពួកលោកសុខចិត្តកាប់ដើមស្វាយនោះចោលវិញ។
ក្រឡេកមកមើលទិដ្ឋភាពចម្ការស្វាយកែវរមៀត នៅស្រុកដងទង់ និងស្រុកដំណាក់ចង្អើរ មានរាប់រយហិកតា។ តំបន់នេះគេស្គាល់ថា ជាអតីតតំបន់ខ្មែរក្រហមដ៏ស្រួចស្រាល់។ ពេលធ្វើដំណើរពីរាជធានីភ្នំពេញ យើងត្រូវជិះតាមបណ្ដោយផ្លូវជាតិលេខ៣ រហូតដល់គីឡូម៉ែត្រលេខ១១៩ បត់ឆ្វេងនៅចំណុចក្រាំងលាវ ឬផ្សារដងទង់ថ្មី ឆ្ពោះទៅឆ្នេរអង្កោល ខេត្តកែប។
ពេលធ្វើដំណើរកាត់តំបន់នោះ គេនឹងឃើញចម្ការស្វាយយ៉ាងច្រើន ដែលគេពុំធ្លាប់នឹកស្មានដល់ថា ខេត្តកំពត ដែលល្បីដំណាំទុរេន និងម្រេច បែរជាសម្បូរស្វាយយ៉ាងនេះទៅវិញ។
នៅតាមចម្ការស្វាយ កសិករខ្លះទៀត កំពុងបរគោយន្តមានធុងទឹកចំណុះ ១ពាន់លីត្រ និងទុយោយ៉ាងវែង សំពីងសំពោង សំដៅទៅបាញ់ថ្នាំការពារក្ដឹបស្វាយពីដង្កូវស៊ីបំផ្លាញ។ លោក សែម ណន គឺជាកសិករដាំស្វាយកែវរមៀតនៅស្រុកដងទង់ ក្បែរជួរភ្នំវល្លិ ជាង ១០ឆ្នាំហើយ។
ថ្លែងទាំងទឹកមុខមិនសូវរីករាយព្រោះសំពាយគ្រួសារ ខណៈផលស្វាយកែវរមៀតរបស់លោកមិនសមប្រកបទាល់តែសោះ។ លោកអះអាងថា បច្ចុប្បន្នតម្លៃស្វាយនៅខាងលោកមិនសូវបានថ្លៃនោះទេ ពិសេសនៅពេលប្រមូលផលម្ដងៗ ហើយពេលខ្លះតម្លៃចុះថោករកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមគ្មាន ឬត្រូវឈ្មួញបោះចោលទៅទៀត ពេលស្វាយចាល់មែនទែន។
ទោះយ៉ាងណា ក្នុងនាមជាកសិករខំត្រដរនឹងជីវភាពដោយត្រូវធ្វើកសិកម្មរួមផ្សំផ្សេងទៀត ទាំងគ្មានជំរើស ហើយត្រូវបន្តធ្វើស្វាយនោះបន្តជានិច្ច ទោះបានថ្លៃ ឬថោកតាមយថាកម្ម។
លោកថា៖ «យើងអ្នកចម្ការធ្វើតែចម្ការស្វាយ ព្រោះថា ធ្វើអីផ្សេងទៀត មិនដឹងធ្វើអី»។
វីអូឌី ពុំអាចសុំការពន្យល់បន្ថែម ក៏ដូចជាវិធានការអន្តរាគមន៍របស់ក្រសួងកសិកម្មបានទេ នៅថ្ងៃទី២០ ខែមករា បើទោះបីជា VOD បានផ្ញើសំណួរទៅប្រតិភូរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ទទួលបន្ទុកជាអគ្គនាយកនៃអគ្គនាយកដ្ឋានកសិកម្ម លោក ងិន ឆាយ តាមតេឡេក្រាម ហើយលោកបានឃើញ តែលោកមិនតបសារវិញនោះទេ។
ប៉ុន្តែលោក ងិន ឆាយ បានប្រាប់កាសែតក្នុងស្រុកកាលពីចុងឆ្នាំ២០២៥ថា ការនាំចេញផ្លែស្វាយស្រស់បានថយចុះ ដោយសាររោងចក្រដំណាប់ស្វាយក្នុងស្រុកបានប្រមូលទិញផ្លែស្វាយស្រស់ មកកែច្នៃជាដំណាប់ស្វាយ ដើម្បីនាំចេញទៅទីផ្សារក្រៅប្រទេស។
របាយការណ៍ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម បញ្ជាក់ថា កម្ពុជាបានចំណូលពីការលក់ស្វាយស្រស់ជាង ១២៣លានដុល្លារអាមេរិក ក្នុងរយៈពេល ១១ខែ ឆ្នាំ២០២៥ ដែលធ្លាក់ចុះជិត ១២ភាគរយ បើធៀបនឹងរយៈពេលដូចគ្នាកាលពីឆ្នាំ២០២៤ ដោយទំហំទឹកប្រាក់ ១៤០លានដុល្លារ។
ចំណែក លោក ច័ន្ទ សុផល ដែលអ្នកជាអ្នកសិក្សាគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច តែងពន្យល់ថា ស្វាយកែវរមៀតកម្ពុជាបានលើសតម្រូវការទីផ្សារពិភពលោករហូត ១០ដង។
លោកអះអាងថា ព្រោះកសិករខ្មែរដែលមានដីធំៗមិនដឹងធ្វើអ្វី បាននាំគ្នាដាំដំណាំស្វាយ ដែលជាដំណាំងាយស្រួលថែទាំជាងដំណាំផ្សេង។
ចំពោះបញ្ហាតម្លៃទីផ្សារវិញ ប្រធានសមាគមស្វាយកែវរមៀតខេត្តកំពង់ស្ពឺ អ្នកស្រី ឈិន ចំរើន ដែលជាម្ចាស់អាជីវកម្មកែច្នៃស្វាយមួយរូបនៅខេត្តកំពង់ស្ពឺផង បានពន្យល់ថា អ្នកស្រីតែងជំរុញឱ្យកសិករធ្វើកុងត្រា មុននឹងធ្វើស្វាយកែវរមៀតដើម្បីលក់លើទីផ្សារ។ អ្នកស្រីអះអាងថា តម្លៃស្វាយកែវរមៀតបច្ចុប្បន្នដែលអ្នកស្រីចុះទិញក្នុងកុងត្រាថ្មី២០២៦ លើសពី ១ពាន់រៀលក្នុង១គីឡូក្រាម។
ទោះយ៉ាងណា កាលពីចុងឆ្នាំ២០២៤ កសិករដាំស្វាយខេត្តកំពតដែលបានជួបអ្នកស្រីផ្ទាល់នៅសាលាស្រុកដងទង់ ដែលចង់ចុះកុងត្រាលក់ស្វាយមកសមាគមបានត្រឹម ៦០០រៀលប៉ុណ្ណោះ ក្នុង១គីឡូក្រាម និងត្រូវដឹកដល់រោងចក្រខេត្តកំពង់ស្ពឺទៅទៀត។
ត្រង់ចំណុចនេះ អ្នកស្រី ឈិន ចំរើន អះអាងថា តម្លៃស្វាយវាស្ថិតលើទីផ្សារបច្ចុប្បន្ន ហើយអ្នកស្រីពន្យល់ថា ការចុះកុងត្រាទិញក៏ប្រែប្រួលតម្លៃតាមជាក់ស្ដែងដែរ។ អ្នកស្រីបន្តថា បច្ចុប្បន្នតម្លៃកុងត្រារបស់សមាគមអ្នកស្រីបានថ្លៃជាងពេលនោះ ខណៈទីផ្សារលើពិភពលោកមានតម្រូវការ។
អ្នកស្រីថា៖ «ពាក់ព័ន្ធនឹងទីផ្សារដំណាប់ស្វាយ បើទីផ្សារដំណាប់ស្វាយលើពិភពលោក អត់សូវមានតម្រូវការ អ៊ីចឹងទីផ្សារស្វាយស្រស់ក៏ធ្លាក់តាមនឹងដែរ។ ចំណែកស្វាយស្រោប ខ្ញុំចង់ពន្យល់ថា បើយើងអត់មានកុងត្រាជាមួយគេ យើងពុំអាចស្រោបបានទេ ពីព្រោះអី ពេលកុងត្រាជាមួយគេ (ឈ្មួញ)ៗនឹងមកបេះយក ហើយតម្លៃគេស្ដង់ដារ ១គីឡូក្រាម ១ពាន់១០០រៀល ទៅ១ពាន់ ៥០០រៀល ១គីឡូក្រាម តាមស្វាយយើងល្អ ឬមិនល្អ។ បើយើងស្រោបចិត្តឯង គ្មានកុងត្រាអីទេ គឺមានតែទីផ្សារនាគមាសអ៊ីចឹងឯង»។
បើតាមកសិករដាំស្វាយនៅខេត្តកំពតដែលមានបទពិសោធន៍នេះរាប់ឆ្នាំ បានអះអាងថា ដំណាំស្វាយងាយស្រួលដាំជាងដំណាំផ្សេងទៀតមែន។ ប៉ុន្តែពួកគេអះអាងថា ដើម្បីអាចបានផលលក់លើទីផ្សារបាន វាត្រូវការការថែទាំត្រឹមត្រូវជាច្រើនដំណាក់កាល ដូចជា ការប្រើអ័រម៉ូនជំរុញត្រួយ និងផ្កា ការបាញ់ថ្នាំបញ្ចេញផ្កា និងថែលំអង និងក្ដឹប ព្រមទាំងប្រើថ្នាំការពារដង្កូវវ៉ូងថែមទៀត។
ពេលខ្លះបើមានភ្លៀងធ្លាក់ជាប្រចាំ ឬសន្សើមខ្លាំងនៅពេលយប់ ឬរដូវរំហើយ ផ្កាស្វាយត្រូវរលួយចោលទទេតែម្ដង។ ពួកគេស្នើដូចៗគ្នាថា អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធគួរចាត់វិធានការជាក់ស្ដែងទាំងការរកទីផ្សារ និងជំនួយបច្ចេកទេស ដើម្បីបញ្ចៀសការខាតបង់របស់កសិករ ដែលជាហេតុនាំឱ្យពួកគេបោះបង់របរស្នូលនៅមូលដ្ឋាន ឈានទៅចំណាកស្រុកទៅរកការងារនៅតំបន់ឆ្ងាយ ឬអន្តោប្រវេសន៍ទាំងប្រថុយប្រថាន។
លើសពីនេះ បើតម្លៃស្វាយនៅបន្តធ្លាក់ចុះដដែល នឹងបណ្ដាលឱ្យជីវភាពគ្រួសារពួកគេកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន ហើយកូនៗរបស់ពួកគេនឹងត្រូវបោះបង់ចោលការសិក្សាថែមទៀត៕
