អ្នកឃ្លាំមើល លើកឡើងថា ការបន្តចាប់ខ្លួនពលរដ្ឋខ្មែរដែលបញ្ចេញមតិរិះគន់ រឿងចំណាត់ការរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ និងការរិះគន់រឿងបញ្ហាសង្គមជាដើមនោះ ជាទង្វើប្រាស់ចាកពីសម្តីមេដឹកនាំបក្សកាន់អំណាច និងរដ្ឋាភិបាល ដែលតែងតែអំពាវនាវឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរ «រួបរួម សាមគ្គីគ្នា» ហើយជាការបង្កក្តីឈឺចាប់កាន់តែខ្លាំងឡើង សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋដែលកំពុងមានក្តីឈឺចាប់ ដោយសារបរទេសឈ្លានពានទឹកដី។
ការលើកឡើងនេះ ក្រោយពីអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុកមួយរូប និងជាជនមានពិការភាពផងនោះ ឈ្មោះ ហុក រ៉េន អាយុ ៥១ឆ្នាំ ត្រូវបានតុលាការក្រុងភ្នំពេញ ចោទប្រកាន់ពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរដល់សន្តិសុខសង្គម» និង បទ«ធ្វើឱ្យខូចទឹកចិត្តកងទ័ព» ក្រោយពីលោកត្រូវបានសមត្ថកិច្ចចាប់ខ្លួនកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ពេលកំពុងបើកតុកតុកក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។ នេះបើតាមអត្ថបទខ្លីៗរបស់អង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ ចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី២២ ខែមករា។
លីកាដូ បន្តថា លោក រ៉េន ក៏ត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទ «ការមិនរាងចាលក្នុងបទមជ្ឈិមបន្ទាប់ពីការផ្តន្ទាទោសបទមជ្ឈិម» តាមបញ្ញត្តិមាត្រា៨៨ ដែលការចោទប្រកាន់នេះនាំឱ្យលោកនឹងត្រូវជាប់ទោសពន្ធនាគារទ្វេដង ប្រសិនបើត្រូវបានផ្តន្ទាទោស ។ លីកាដូ បន្តថា ការចាប់ខ្លួន និងការចោទប្រកាន់ទាំងនេះ ធ្វើឡើងក្រោយពេលលោក រ៉េន បញ្ចេញមតិរិះគន់នៅលើបណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុក ទៅលើថ្នាក់ដឹកនាំរាជរដ្ឋាភិបាល ជុំវិញចំណាត់ការជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ។
ជនមានពិការភាពរូបនេះ ធ្លាប់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនលើកដំបូងនៅអំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣ និងត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម ដែលជាប់ទាក់ទងនឹងការបញ្ចេញមតិរិះគន់ថ្នាក់ដឹកនាំ នៅអំឡុងពេលបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិ ឆ្នាំ២០២៣ ។ លោក រ៉េន ត្រូវបានអនុវត្តទោសក្នុងពន្ធនាគាររយៈពេល ១៨ ខែ និងក្រោយមកលោកត្រូវបានដោះលែងនៅខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ ។ លោក រ៉េន មានជំងឺប្រចាំកាយ និងបានបាត់បង់ជើងម្ខាងដោយសារជំងឺ ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ លោកកំពុងឃុំខ្លួនបណ្តោះអាសន្ននៅមណ្ឌលអប់រំកែប្រែទី៣ ត្រពាំងផ្លុង ក្នុងខេត្តត្បូងឃ្មុំ។
លោក ហុក រ៉េន ជាជនមានពិការភាពទី២ហើយ ដែលត្រូវបានចាប់ និងឃុំខ្លួននៅពន្ធនាគារ ដោយសារការបញ្ចេញមតិ ខណៈកាលពីខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ជនមានពិការភាពម្នាក់ទៀត ឈ្មោះ ភុន យុទ្ធ អាយុ ៤១ឆ្នាំ ក៏ត្រូវបានសាលាដំបូងខេត្តតាកែវ សម្រេចឃុំខ្លួនជាបណ្តោះអាសន្ននៅពន្ធនាគារ ក្រោមការចោទពីបទ «ញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍» ក្រោយលោកបញ្ចេញមតិរិះគន់ពីបញ្ហាសង្គម នៅលើបណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុក។
អតីតតំណាងរាស្រ្តគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ លោក សួន សូរីដា បង្ហាញការសោកស្តាយជាពន់ពេក នៅពេលដែលឃើញមានការចាប់ខ្លួនជនមានពិការភាព លោក ហុក រ៉េន ជាលើកទី២ ក្រោយពីលោកសម្តែងមតិជុំវិញឧក្រិដ្ឋកម្មនៃសង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់ថៃ មកលើប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងរយៈពេល២១ថ្ងៃកន្លងទៅនេះ។
លោកយល់ថា ការបញ្ចេញមតិរបស់លោក ហុក រ៉េន ដោយសារតែគាត់ឈឺឆ្អាលរឿងប្រទេសជាតិក្នុងនាមជាពលរដ្ឋម្នាក់ ឬក្នុងនាមជាម្ចាស់ប្រទេសម្នាក់ ដែលមិនគួរណាមានការចាប់ខ្លួន និងចោទប្រកាន់គាត់នោះទេ។
លោកថា៖ «ខ្ញុំគិតថា ការលើកឡើងគាត់[លោក ហុក រ៉េន]មិនបំផ្លើសទេ គាត់មិនមានពាក្យញុះញង់ ឬក៏មិនមានពាក្យធ្វើឱ្យបាក់ទឹកចិត្តទៅដល់កងទ័ពដែរ ពីព្រោះយើងមើលកងទ័ពដែលប្រយុទ្ធជាក់ស្តែង នៅលើសមរភូមិ កងទ័ពខ្លះអត់មានមួក អត់មានស្បែកជើង អត់មានឯកសណ្ឋាន ក្នុងការការពារគ្រប់គ្រាន់ សួរថាប្រសិនបើកងទ័ពមិនមានសម្ភារៈការពារគ្រប់គ្រាន់ តើវាជាកង្វះសមត្ថភាពនៃការដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាល ឬក៏វាជាការនិយាយបំភ្លើសរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងការបំបាក់ទឹកចិត្តកងទ័ព […] ក្នុងពេលដែលសត្រូវជិតខាងកំពុងតែឈ្លានពានកម្ពុជា ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ប្រកាសក្លែងៗឱ្យមានការបង្រួបបង្រួមឯកភាពជាតិ សាមគ្គីជាតិ ប៉ុន្តែបែរជាបន្តនូវការចាប់ចងនូវប្រជាពលរដ្ឋដែលមានមតិផ្ទុយ ដែលមានការឈឺឆ្អាលចំពោះប្រទេសជាតិ ក្នុងការសម្តែងមតិទៅលើប្រព័ន្ធហ្វេសប៊ុករបស់គាត់ ខ្ញុំគិតថា វាជាដំណើរមួយដែលដើរប្រាស់ចាកពីសម្តី ដែលគាត់កំពុងតែអំពាវនាវឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទូទាំងប្រទេសរួបរួមគ្នា សាមគ្គីគ្នា»។
ការណ៍នេះ លោក សួន សូរីដា ជំរុញដល់រដ្ឋាភិបាលបញ្ឈប់ការចាប់ចងប្រជាពលរដ្ឋដែលមានមតិផ្ទុយ ឬអ្នកដែលហ៊ានសម្តែងមតិបែបរិះគន់ដើម្បីស្ថាបនា និងដោះលែងពួកគេឱ្យមានសេរីភាពវិញ ដើម្បីបង្កើនទំនុកចិត្តពីប្រជាពលរដ្ឋ និងឱ្យស្របទៅនឹងការអំពាវនាវរបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ រួបរួមសាមគ្គីជាតិ។
ស្រដៀងគ្នានេះដែរ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន លោក ប៉ោ មករា យល់ថា ការចាប់ខ្លួនលោក ហុក រ៉េន ហាក់ផ្ទុយទៅនឹងសាររបស់ប្រធានព្រឹទ្ធសភា និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ដែលឱ្យពលរដ្ឋរួបរួមគ្នា សាមគ្គីគ្នា និងផ្សះផ្សាជាតិ។ លោកថា ការបញ្ចេញមតិរបស់លោក ហុក រ៉េន គ្រាន់តែជាការឈឺឆ្អាលរឿងប្រទេសជាតិប៉ុណ្ណោះ មិនមានចេតនាណាមួយញុះញង់ឱ្យពលរដ្ឋផ្សេងដើរតាមគាត់ ឬបំបាក់ស្មារតីកងទ័ពនោះទេ។ ហើយករណីនេះ គួរតែមានការអប់រំ និងពន្យល់ពលរដ្ឋនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន ពីវិធានដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនរបស់រដ្ឋាភិបាល ជាជាងការចាប់ខ្លួន និងចោទប្រកាន់លើពួកគាត់ ព្រោះការសម្តែងមតិរបស់ពលរដ្ឋ ក៏មានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែរ។
លោកបន្តថា៖ «ប្រសិនណាបើមានការរឹតត្បិតក្នុងការបញ្ចេញមតិតាមបណ្តាញសង្គម ក៏ដូចជាតាមបណ្តាសារព័ត៌មានផ្សេងៗ ខ្ញុំគិតថា រដ្ឋាភិបាលហាក់បីដូចជាបាត់ធាតុសំខាន់មួយក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាជាតិសំខាន់ធំៗ ដូចជា បញ្ហាអំពើពុករលួយ បញ្ហាអយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គម បញ្ហាការពារធនធានធម្មជាតិ ជាពិសេសគឺពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសថៃមកលើកម្ពុជា ចឹងពួកគាត់មានចំណែកធំណាស់ មានចំណែកចូលរួមក្នុងការផ្តល់ព័ត៌មាន ដើម្បីកុំឱ្យមន្ត្រីខិលខូច កុំឱ្យមន្ត្រីស្ពឹកស្រពន់ហ្នឹងអត់ធ្វើការងារ[…] ប្រសិនជាគាត់បញ្ចេញមតិទៅមានការភិតភ័យ មានការសួរនាំ មានការកោះហៅបែបនេះ ខ្ញុំគិតថា វាជាការបាត់ធាតុផ្សំសំខាន់សម្រាប់សង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ក៏ដូចជាគំនិតក្នុងការចូលរួមការអភិវឌ្ឍជាតិ»។
យោងតាមមាត្រា៤១នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចែងថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមានសេរីភាពខាងការបញ្ចេញមតិរបស់ខ្លួន សេរីភាពខាងសារព័ត៌មាន សេរីភាពខាងការបោះពុម្ពផ្សាយសេរីភាពខាងការប្រជុំ។ ជនណាក៏ដោយមិនអាចឆ្លៀតប្រើសិទ្ធិនេះ ដោយរំលោភនាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយសអ្នកដទៃ ដល់ទំនៀមទម្លាប់ល្អរបស់សង្គម ដល់សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងដល់សន្តិសុខជាតិបានឡើយ។
លោក ស៊ឹង សែនកុរណា ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ មានប្រសាសន៍ថា ការចាប់ខ្លួន ការចោទប្រកាន់ទៅលើអ្នកបញ្ចេញមតិ ឬអ្នកនិយាយការពិត វាមិនមែនជាដំណោះស្រាយក្នុងការការពារប្រទេសជាតិ និងជាការលើកទឹកចិត្តដល់កងទ័ពនោះទេ ប៉ុន្តែវាការបំបាក់ស្មារតីទៅលើប្រជាពលរដ្ឋដែលហ៊ាននិយាយការពិតទៅវិញទេ។
លោកថា៖ «ជាអ្នកដឹកនាំ ឬក៏ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធហ្នឹង គប្បីទទួលបាននូវព័ត៌មាននូវការរិះគន់ទាំងអស់ហ្នឹង ធ្វើការស្រាវជ្រាវព័ត៌មានមើល ថាតើវាការពិតឬក៏យ៉ាងណា បើសិនជាការពិត យើងគួរតែទទួលយកនូវអ្វីដែលជាព័ត៌មាន ឬការបញ្ចេញមតិទាំងអស់ហ្នឹង ហើយធ្វើការកែលម្អអ្វីដែលរកឃើញហ្នឹងទៅ វាជារឿងដែលល្អប្រសើរ មិនមែនទៅចាប់ទៅចង។ ហើយវាជារឿងដែលគេហៅថា ពេញនិយម ដែលគេតែងតែរិះគន់ថា កម្ពុជាយើងមិនមែនជាកន្លែងបញ្ចេញមតិកែលម្អទេ ឱ្យតែការរិះគន់ទៅដល់ការដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាល ប៉ះពាល់ទៅដល់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនានា គឺតែងតែចោទប្រកាន់នូវបទល្មើសហ្នឹង វាជារឿងពេញនិយមសម្រាប់ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការ ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញទៅលើសកម្មជនសង្គម ឬក៏ប្រជាពលរដ្ឋដែលលេងបណ្តាញសង្គមនានា ឱ្យមានការបាក់ស្បាតបាក់ស្មារតី មិនហ៊ាននិយាយរិះគន់នូវអ្វីការពិតដែលមើលឃើញទាំងអស់ហ្នឹង»។
ជាមួយគ្នានេះដែរ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត លើកឡើងថា ការបន្តចាប់ខ្លួនទៅលើពលរដ្ឋ ដោយសារតែការបញ្ចេញមតិតាមបណ្តាញសង្គម បានបង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងធ្វើឱ្យកម្ពុជា រងការរិះគន់កាន់តែខ្លាំងឡើងពីសហគមន៍ជាតិនិងអន្តរជាតិ។
លោកថា៖ «ព្រោះសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិនេះ វាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះមួយសម្រាប់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ[…] បើសិនជាបាត់ភាពនៅក្នុងការចូលរួមអំពីការបញ្ចេញមតិ រិះគន់ ស្ថាបនា វាធ្វើឱ្យដំណើរការលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យហ្នឹងវាទៅមុខយឺត ឬក៏មិនទៅមុខផងដែរ[…] ក្នុងកាលៈទេសៈនេះ ដែលតែងតែលើកឡើងថា ខ្មែរត្រូវតែមានសាមគ្គីភាព ឯកភាពជាតិ ហើយខ្មែរត្រូវតែរួបរួមគ្នា អីចឹងអាជ្ញាធរគួរតែពិនិត្យ ពិចារណាឡើងវិញផងដែរ ទាក់ទងនឹងបញ្ហាសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ ហើយនិងបទល្មើស បើសិនជាមិនចឹងទេ វាអាចនឹងប៉ះពាល់សម្រាប់សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ»។
វីអូឌី មិនអាចសុំការឆ្លើយតបជុំវិញករណីនេះ ពីអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា បានទេនៅរសៀលថ្ងៃទី២៣ ខែមករានេះ។
យោងតាមគេហទំព័រអ្នកជាប់ឃុំដោយប្រើសិទិ្ធរបស់អង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ ឱ្យដឹងថា គិតចាប់តាំងពីខែកក្កដា ដល់ថ្ងៃទី២៧ខែតុលា មានអ្នកនយោបាយ សកម្មជន និងអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមចំនួន ១៥នាក់បន្ថែមទៀត ត្រូវបានចាប់ឃុំខ្លួនធ្វើឱ្យចំនួនអ្នកជាប់ឃុំដោយប្រើសិទ្ធិបានកើនឡើងដល់ ៨៦នាក់៕
