សន្ទុះនៃនយោបាយក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ កំពុងឈានដល់របត់ដ៏សំខាន់មួយ ខណៈដែលថៃត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការបោះឆ្នោតសកលនៅថ្ងៃទី៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលមិនត្រឹមតែជះឥទ្ធិពលដល់ស្ថិរភាពផ្ទៃក្នុងរបស់ថៃប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាកត្តាកំណត់យ៉ាងសំខាន់ដល់ជោគវាស នានៃទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីជាមួយប្រទេសកម្ពុជា។
ទំនាក់ទំនងរវាងទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញ បានធ្លាក់ចុះដល់ចំណុចទាបបំផុតមិនធ្លាប់មាន ក្នុងរយៈពេលជាងមួយទសវត្សរ៍ បន្ទាប់ពីមានការផ្ទុះឡើងនៃជម្លោះព្រំដែនយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ដែលបណ្តាលមកពីការរួមបញ្ចូលគ្នានៃជាតិនិយមជ្រុល វិបត្តិនយោបាយផ្ទៃក្នុងថៃ និងការបែកបាក់នៃមិត្តភាពផ្ទាល់ខ្លួនរវាងគ្រួសារអ្នកនយោបាយដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតនៃប្រទេសទាំងពីរ។
ការវិភាគស៊ីជម្រៅលើស្ថានភាពនេះ តម្រូវឱ្យមានការយល់ដឹងអំពីបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រដែលទើបនឹងកើតឡើងនាពេលថ្មីៗនេះ ជាពិសេសការដួលរលំនៃការទូតបងប្អូនរវាង លោក ថាក់ស៊ីន ស៊ីណាវ៉ាត្រា និងលោក ហ៊ុន សែន ដែលធ្លាប់ជាសសរស្តម្ភនៃស្ថិរភាព ប៉ុន្តែឥឡូវនេះបានក្លាយជាប្រភពនៃភាពតានតឹង និងការមិនទុកចិត្តគ្នា។
មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃវិបត្តិបច្ចុប្បន្ន អាចត្រូវបានគេមើលឃើញតាំងពីខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ នៅពេលដែលការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទមានរយៈពេល ១៧នាទី រវាងលោកស្រី ភែថងថាន ស៊ីណាវ៉ាត្រា ដែលកាលនោះជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ និងលោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា ត្រូវបានលេចធ្លាយជាសាធារណៈ។ នៅក្នុងការសន្ទនានោះ លោកស្រី ភែថងថាន បានប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍គួរឱ្យគោរពដោយហៅ លោក ហ៊ុន សែន ថាជា «លោកពូ» និងបានបង្ហាញនូវការរិះគន់ចំពោះមេបញ្ជាការយោធារបស់ខ្លួន ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសត្រូវនយោបាយ។
ការលេចធ្លាយនេះ មិនត្រឹមតែធ្វើឱ្យលោកស្រីរងការចោទប្រកាន់ពីបទក្បត់ជាតិ និងការបន្ទាបខ្លួនចំពោះមេដឹកនាំបរទេសប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងនាំឱ្យមានការដកតំណែងលោកស្រី ដោយតុលាការរដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃនៅថ្ងៃទី២៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រោមហេតុផលរំលោភលើក្រមសីលធម៌ និងការអនុញ្ញាតឱ្យមានការជ្រៀតជ្រែកពីខាងក្រៅ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះ បានបញ្ចប់ជាស្ថាពរនូវទំនាក់ទំនង «បងប្អូនធម៌» រវាងលោក ថាក់ស៊ីន និងលោក ហ៊ុន សែន ដោយលោក ថាក់ស៊ីន បានប្រកាសជាសាធារណៈថា មិត្តភាពរបស់លោកជាមួយមេដឹកនាំកម្ពុជាត្រូវបានបញ្ចប់ ដោយសារតែទង្វើដែលលោកចាត់ទុកថាជាការក្បត់ និងការធ្វើឱ្យខូចខាតដល់អនាគតនយោបាយរបស់កូនស្រីលោក។
ភាពតានតឹងផ្ទាល់ខ្លួននេះ បានរាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅជាជម្លោះដែនដី នៅពេលដែលភាគីទាំងពីរចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ជាតិនិយម ដើម្បីពង្រឹងភាពស្របច្បាប់នៃអំណាចរៀងៗខ្លួន។ សម្រាប់កម្ពុជា ការបង្ហាញភាពរឹងមាំនៅតាមព្រំដែន គឺជាមធ្យោបាយមួយក្នុងការបង្វែរអារម្មណ៍សាធារណៈ ពីបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច និងការរិះគន់ពីអន្តរជាតិ លើបញ្ហាមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា។
ចំណែកឯនៅក្នុងប្រទេសថៃ គណបក្សភូមិចៃថៃ ដឹកនាំដោយលោក អានុទីន ឆានវីរ៉ាកូល បានឆ្លៀតឱកាសនេះ ដើម្បីបង្ហាញរូបភាពជាអ្នកការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិ ដោយបានចាកចេញពីសម្ព័ន្ធភាពជាមួយគណបក្ស ភឿថៃ និងបង្កើតរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នដែលមានការគាំទ្រពីយោធា និងកម្លាំងអភិរក្សនិយម។ ស្ថានភាពនេះ បានបង្កើតឱ្យមានបរិយាកាសនយោបាយមួយ ដែលការចរចាដោយសន្តិវិធីត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភាពទន់ខ្សោយ ដែលនាំឱ្យការប៉ះទង្គិចដោយអាវុធកាន់តែមានលក្ខណៈសាហាវ និងអូសបន្លាយ។
វិបត្តិឆ្នាំ២០២៥ មិនត្រឹមតែជាការប៉ះទង្គិចតាមព្រំដែនធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាសង្គ្រាមខ្នាតធំដែលបានប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាយោធាទំនើប។
កងទ័ពអាកាសថៃបានដាក់ពង្រាយយន្តហោះចម្បាំង F-16 ដើម្បីវាយប្រហារលើទីតាំងយោធាកម្ពុជា ដែលជាការប្រើប្រាស់កម្លាំងអាកាសជាលើកដំបូងបំផុត ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមព្រំដែន ថៃ-ឡាវ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៨០។ យោងតាមរបាយការណ៍យោធា ភាគីថៃបានអះអាងពីការគ្រប់គ្រងលើទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួននៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជា។ ទង្វើនេះ ត្រូវបានកម្ពុជាថ្កោលទោសថាជាការឈ្លានពាន និងការរំលោភលើបូរណភាពទឹកដីយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
ការបាត់បង់ជីវិត និងការភៀសខ្លួនរបស់ប្រជាពលរដ្ឋបានបង្កើតជាវិបត្តិមនុស្សធម៌ដ៏ធំធេង។ នៅក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ភូមិចំនួន ៨៤ នៅតែមិនទាន់អាចចូលទៅរស់នៅវិញបាន ចំណែកឯនៅក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ គ្រួសារជាង ២ ៧០០ នៅតែត្រូវរស់នៅក្នុងជម្រកបណ្តោះអាសន្ន។
បញ្ហាគ្រាប់មីន និងយុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះដែលនៅសេសសល់ពីការប្រយុទ្ធគ្នា បានក្លាយជាឧបសគ្គដល់ការវិលត្រឡប់របស់ប្រជាជន និងការស្តារឡើងវិញនៃវិស័យកសិកម្ម។ លើសពីនេះ ផលប៉ះពាល់ផ្លូវចិត្តនៃសង្គ្រាមបានបង្កើតឱ្យមានការស្អប់ខ្ពើមគ្នារវាងប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ ដែលត្រូវបានបញ្ឆេះបន្ថែមទៀតដោយសង្គ្រាមព័ត៌មាន និងព័ត៌មានក្លែងក្លាយនៅលើបណ្តាញសង្គម។
ការណ៍នេះបង្ហាញថា ទោះបីជាការឈប់បាញ់ត្រូវបានអនុវត្តក៏ដោយ ក៏ការកសាងទំនុកចិត្តឡើងវិញរវាងសង្គមស៊ីវិលនឹងត្រូវចំណាយពេលយូរអង្វែង។
ផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចនៃជម្លោះនេះបានរីករាលដាលហួសពីតំបន់ព្រំដែន ដោយបានប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចម៉ាក្រូនៃប្រទេសទាំងពីរ និងខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់សកល។ ការបិទច្រកព្រំដែនសំខាន់ៗ ជាពិសេសច្រក ប៉ោយប៉ែត-ខ្លងលឹក បានធ្វើឱ្យពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែនដែលមានតម្លៃប្រមាណ ៤.៧ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំត្រូវជាប់គាំង។
ថៃដែលជាប្រភពផ្គត់ផ្គង់ប្រេងឥន្ធនៈដល់ទៅ ៩០% និងសារធាតុគីមីសម្រាប់កសិកម្មដល់កម្ពុជា បានធ្វើឱ្យរោងចក្រ និងសកម្មភាពកសិកម្មក្នុងកម្ពុជាត្រូវផ្អាកដោយសារកង្វះថាមពល។ ផ្ទុយទៅវិញ ឧស្សាហកម្មផលិតម្សៅមី អាល់កុល និងដែកថែបរបស់ថៃក៏រងគ្រោះដោយសារកង្វះវត្ថុធាតុដើមដូចជាដំឡូងមី និងកម្ទេចដែកដែលនាំចូលពីកម្ពុជា។
វិស័យផលិតកម្មបច្ចេកវិទ្យា ជាពិសេសគ្រឿងបន្លាស់កុំព្យូទ័រ ដែលថៃជាមជ្ឈមណ្ឌលផលិតកម្មធំមួយនៅលើពិភពលោក បានរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំង។ ការចាកចេញរបស់ពលករកម្ពុជាប្រមាណ ៧៨០,០០០ នាក់ពីថៃក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី បានបង្កឱ្យមានកង្វះកម្លាំងពលកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងរោងចក្រដែលផ្គត់ផ្គង់ឱ្យក្រុមហ៊ុនយក្សៗដូចជា Nidec និង Yazaki ។
ជាលទ្ធផល តម្លៃគ្រឿងបន្លាស់កុំព្យូទ័រនៅលើទីផ្សារសកលបានហក់ឡើងចន្លោះពី ៤០% ទៅ ៥០% ក្នុងរយៈពេលតែ ៦ខែ។ យោងតាមការព្យាករណ៍របស់សាកលវិទ្យាល័យសភាពាណិជ្ជកម្មថៃ ប្រសិនបើវិបត្តិនេះនៅតែបន្ត ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់ថៃអាចនឹងធ្លាក់ចុះ ០.៧៤% ក្នុងឆ្នាំ២០២៦។ សម្រាប់កម្ពុជា ការបាត់បង់ប្រាក់បញ្ញើពីពលករនៅក្រៅប្រទេសដែលមានតម្លៃជាង ៣ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ គឺជាការវាយប្រហារយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ជីវភាពគ្រួសាររាប់សែនខ្នង និងតម្រូវការក្នុងស្រុក។
ការបោះឆ្នោតនៅថ្ងៃទី៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៦ គឺជាការសាកល្បងដ៏ធំធេងសម្រាប់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យថៃ និងទំនាក់ទំនងការបរទេស។ តាមរយៈទិន្នន័យនៃការស្ទង់មតិចុងក្រោយ គណបក្សប្រជាជនថៃ ដែលជាអ្នកស្នងមរតកពីគណបក្សឆ្ពោះទៅមុខ គឺជាបេក្ខភាពឈានមុខគេដែលមានការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងពីយុវជន និងប្រជាជនក្នុងទីក្រុង។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បញ្ហាជម្លោះព្រំដែនបានក្លាយជាឧបសគ្គដល់ពួកគេ ដោយសារតែគូប្រជែងអភិរក្សនិយមបានប្រើប្រាស់បញ្ហានេះ ដើម្បីចោទប្រកាន់បក្សប្រជាជនថៃថា «មិនស្នេហាជាតិ» ឬមានផែនការកាត់បន្ថយអំណាចយោធាដែលចាំបាច់សម្រាប់ការពារព្រំដែន។
ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងបញ្ហានេះ គណបក្សប្រជាជនថៃ បានផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រដោយផ្តោតលើ «ការទូតដ៏ឆើតឆាយ» (Elegance Diplomacy) និងការបង្ហាញក្រុមអ្នកជំនាញដែលត្រៀមខ្លួនកាន់តំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស ដើម្បីកសាងទំនុកចិត្តថា ពួកគេអាចដោះស្រាយវិបត្តិជាមួយកម្ពុជាដោយមិនប៉ះពាល់ដល់អធិបតេយ្យភាព។
គណបក្ស ភូមិចិត្តថៃ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក អានុទីន ឆានវីរ៉ាកូល បានកសាងមូលដ្ឋានអំណាចរបស់ខ្លួនជុំវិញរូបភាព «មេដឹកនាំសម័យសង្គ្រាម»។
យុទ្ធសាស្ត្ររបស់ពួកគេគឺ ការប្រើប្រាស់បញ្ហាព្រំដែនដើម្បីបង្ហាញពីភាពចាំបាច់នៃការបង្កើនថវិកាយោធា និងការរឹតបន្តឹងសន្តិសុខ ដែលជានិន្នាការមួយដែលទទួលបានការគាំទ្រពីកម្លាំងអភិរក្សនិយម និងអ្នកបោះឆ្នោតដែលព្រួយបារម្ភពីស្ថិរភាព។ ចំណែកឯគណបក្ស ភឿថៃ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាបានស្ថិតក្នុងស្ថានភាពធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃត្រកូល ស៊ីណាវ៉ាត្រា និងការបាត់បង់ការទុកចិត្តពីមហាជនជុំវិញការចរចាដោយសម្ងាត់ជាមួយលោក ហ៊ុន សែន។ ការស្ទង់មតិបានបង្ហាញថា ជិត ២១% នៃអ្នកបោះឆ្នោតនៅតែមិនទាន់សម្រេចចិត្ត ដែលក្រុមនេះហើយគឺជាអ្នកកំណត់លទ្ធផលចុងក្រោយនៃការបោះឆ្នោតនាពេលខាងមុខរបស់ថៃ។
នៅក្នុងបរិបទដែលទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីបានកាត់ផ្តាច់ស្ទើទាំងស្រុង តួនាទីរបស់អ្នកសម្របសម្រួលខាងក្រៅបានក្លាយជាកត្តាសំខាន់មិនអាចខ្វះបាន។ ចិនបានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មតាមរយៈ «ការទូតស្ងប់ស្ងាត់» និងការប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ច និងយោធាលើប្រទេសទាំងពីរ។
កិច្ចប្រជុំត្រីភាគីនៅខេត្តយូណានក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥ បានបង្ហាញពីមហិច្ឆតារបស់ទីក្រុងប៉េកាំងក្នុងការក្លាយជា «អ្នកដោះស្រាយបញ្ហា» នៅក្នុងតំបន់ ដោយបានលើកឡើងថា ជម្លោះនេះគឺជាកេរដំណែលនៃអាណានិគមនិយមបស្ចិមលោក ដែលត្រូវតែដោះស្រាយដោយស្មារតីអាស៊ី។
ចិនបានផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ដល់ជនភៀសខ្លួន និងបានផ្តល់ការធានាចំពោះកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដើម្បីការពារខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់នៃគម្រោងខ្សែក្រវាត់ និងផ្លូវ ដែលរងការគំរាមកំហែងដោយសង្គ្រាម។
ផ្ទុយទៅវិញ សហរដ្ឋអាមេរិកក្រោមរដ្ឋបាលលោក ដូណាល់ ត្រាំ បានប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រ «សម្ពាធកម្រិតខ្ពស់» ដើម្បីបង្ខំឱ្យមានការឈប់បាញ់។ លោក ត្រាំ បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភ និងបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងកូឡាឡាំពួរ ដោយបានប្រើប្រាស់បញ្ហាពាណិជ្ជកម្ម និងពន្ធដារជាឧបករណ៍ដាក់សម្ពាធលើរដ្ឋាភិបាលលោក អានុទីន។
សម្រាប់អាស៊ាន វិបត្តិនេះគឺជាការសាកល្បងដ៏ធំមួយចំពោះភាពពាក់ព័ន្ធរបស់ខ្លួន។ ខណៈដែលម៉ាឡេស៊ីដែលជាប្រធានអាស៊ានឆ្នាំ២០២៥ បានខិតខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងខ្លាំងតាមរយៈការទូតសម្របសម្រួល ការផ្លាស់ប្តូរអាណត្តិទៅឱ្យហ្វីលីពីនក្នុងឆ្នាំ២០២៦ អាចនឹងធ្វើឱ្យការយកចិត្តទុកដាក់លើជម្លោះ កម្ពុជា-ថៃ ធ្លាក់ចុះ ដោយសារហ្វីលីពីនទំនងជានឹងផ្តោតលើបញ្ហាសមុទ្រចិនខាងត្បូង។
ភាពទន់ខ្សោយខាងស្ថាប័នរបស់អាស៊ានក្នុងការដោះស្រាយវិវាទយោធារវាងសមាជិកខ្លួនឯង បានបង្ហាញឱ្យឃើញតាមរយៈការពឹងផ្អែកខ្លាំងពេកលើឆន្ទៈរបស់ប្រធានប្តូរវេន ជាជាងយន្តការអចិន្ត្រៃយ៍។
សេណារីយ៉ូទី ១
នៅក្នុងសេណារីយ៉ូដែលគណបក្សប្រជាជនថៃ ទទួលបានជ័យជម្នះភ្លូកទឹកភ្លូកដី និងអាចបង្កើតរដ្ឋាភិបាលបាន យើងនឹងឃើញនូវការផ្លាស់ប្តូរជាមូលដ្ឋាននៅក្នុងវិធីសាស្ត្រដោះស្រាយជម្លោះជាមួយកម្ពុជា។
រដ្ឋាភិបាលថ្មីទំនងជានឹងផ្លាស់ប្តូរពីទំនាក់ទំនងដោយផ្អែកលើបុគ្គល ដែលធ្លាប់បរាជ័យកន្លងមក ទៅជាទំនាក់ទំនងដោយផ្អែកលើស្ថាប័ន និងច្បាប់។ លទ្ធភាពនៃការស្តារទំនាក់ទំនងក្នុងសេណារីយ៉ូនេះ មានភាពវិជ្ជមានខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលវែង ប៉ុន្តែនឹងប្រឈមមុខនឹងភាពចលាចលក្នុងរយៈពេលខ្លី។
រដ្ឋាភិបាលបក្សប្រជាជនថៃ អាចនឹងស្នើឱ្យមានការបញ្ជូនបញ្ហាព្រំដែនទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ជាថ្មី ឬប្រើប្រាស់អាជ្ញាកណ្តាលអន្តរជាតិ ដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះដែលជាតិនិយមបានបញ្ឆេះ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឧបសគ្គដ៏ធំបំផុតសម្រាប់សេណារីយ៉ូនេះ គឺការប្រឆាំងពីសំណាក់យោធាថៃ ដែលអាចនឹងចាត់ទុកការបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹងជាមួយកម្ពុជាថាជាការធ្វើឱ្យចុះខ្សោយសន្តិសុខជាតិ។ ប្រសិនបើគណបក្សប្រជាជនថៃ ព្យាយាមកាត់បន្ថយថវិកាយោធា ឬកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធយោធាតាមព្រំដែន យោធាអាចនឹងប្រើប្រាស់កម្ពុជាជា «បិសាច» ដើម្បីបង្កើតអស្ថិរភាពដែលនាំទៅដល់ការធ្វើរដ្ឋប្រហារ ឬការរំលាយបក្ស។
សម្រាប់កម្ពុជា ការទាក់ទងជាមួយរដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនថៃ នឹងមានលក្ខណៈបច្ចេកទេស និងតឹងរ៉ឹងជាងមុន ដែលអាចនឹងមិនសូវជាមានភាពងាយស្រួលដូចការនិយាយគ្នាជាលក្ខណៈគ្រួសារ ប៉ុន្តែវានឹងមានភាពរឹងមាំ និងអាចទាយទុកជាមុនបានជាងមុន។
ការស្តារឡើងវិញនូវពាណិជ្ជកម្ម និងការបើកច្រកព្រំដែននឹងក្លាយជាអាទិភាពដំបូង ដើម្បីដោះស្រាយវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុងរារាំងការលូតលាស់នៃប្រទេសទាំងពីរ។
សេណារីយ៉ូទី ២
ប្រសិនបើលទ្ធផលបោះឆ្នោតនាំឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះដែលដឹកនាំដោយគណបក្ស ភូមិចិត្តថៃ និងបក្សអភិរក្សនិយមដទៃទៀត ទំនាក់ទំនងជាមួយកម្ពុជានឹងបន្តស្ថិតក្នុងស្ថានភាព «ភាពតានតឹងដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រង»។ នៅក្នុងសេណារីយ៉ូនេះ លោក អានុទីន នឹងបន្តប្រើប្រាស់បញ្ហាព្រំដែនជាឧបករណ៍នយោបាយដើម្បីរក្សាសំឡេងគាំទ្រពីកម្លាំងជាតិនិយម។ ការស្តារទំនាក់ទំនងនឹងមានលក្ខណៈយឺតយ៉ាវ និងផ្តោតលើតែវិស័យដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចច្បាស់លាស់ ដូចជាការចរចាលើតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាដែនសមុទ្រ ដើម្បីទាញយកឧស្ម័នធម្មជាតិ។ លទ្ធភាពនៃការប៉ះទង្គិចយោធាខ្នាតតូចនៅតែអាចកើតមានឡើងនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពនយោបាយផ្ទៃក្នុងថៃឡើងកម្ដៅ។
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កត្តាសេដ្ឋកិច្ចអាចនឹងបង្ខំឱ្យរដ្ឋាភិបាលអភិរក្សនិយមថៃត្រូវបន្ទន់ឥរិយាបថខ្លះ។ កង្វះពលករកម្ពុជារាប់សែននាក់ និងការតវ៉ាពីវិស័យឯកជនថៃដែលខាតបង់ប្រាក់រាប់ពាន់លានបាត នឹងក្លាយជាសម្ពាធឱ្យមានការបើកច្រកព្រំដែនឡើងវិញ។
ក្នុងសេណារីយ៉ូនេះ ទំនាក់ទំនងនឹងត្រូវបានសម្របសម្រួលយ៉ាងខ្លាំងតាមរយៈយោធា និងគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ ជាជាងក្រសួងការបរទេស។ កម្ពុជាទំនងជានឹងបន្តជំហររឹងត្អឹងក្នុងការទាមទារឱ្យថៃដកទ័ពចេញពីតំបន់ដែលទើបនឹងកាន់កាប់ថ្មី ដែលអាចនឹងធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងស្ថិតក្នុងភាពជាប់គាំង «មិនមែនសង្គ្រាម ប៉ុន្តែក៏មិនមែនសន្តិភាព»។
សេណារីយ៉ូទី ៣
សេណារីយ៉ូទីបីដែលគួរឱ្យបារម្ភបំផុតគឺការដែលការបោះឆ្នោតមិនអាចបង្កើតរដ្ឋាភិបាលដែលមានស្ថិរភាព ឬនាំទៅដល់វិបត្តិនយោបាយថ្មីនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ ប្រសិនបើគណបក្សប្រជាជនថៃឈ្នះឆ្នោត ប៉ុន្តែត្រូវបានរារាំងមិនឱ្យបង្កើតរដ្ឋាភិបាលដោយកម្លាំងដែលមិនមែនជាអ្នកបោះឆ្នោត នោះភាពចលាចលក្នុងទីក្រុងបាងកកនឹងផ្តល់ឱកាសឱ្យជម្លោះព្រំដែនកាន់តែរីកធំឡើង។
នៅក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ ស្ថាប័នយោធាថៃនឹងកាន់កាប់អំណាចសម្រេចចិត្តទាំងស្រុងលើបញ្ហាព្រំដែន ដែលអាចនឹងនាំទៅដល់ការប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយកាន់តែខ្លាំងដើម្បីបង្វែរអារម្មណ៍ពីបាតុកម្មក្នុងស្រុក ។
លទ្ធភាពនៃការស្តារទំនាក់ទំនងក្នុងសេណារីយ៉ូនេះ នឹងពឹងផ្អែកស្ទើរតែទាំងស្រុងលើការជ្រៀតជ្រែកពីមហាអំណាច ជាពិសេសចិន។ យើងអាចនឹងឃើញកម្ពុជាកាន់តែងាកទៅរកចិនដើម្បីសុំកិច្ចការពារយោធា និងសេដ្ឋកិច្ច ខណៈដែលថៃអាចនឹងត្រូវបង្ខំឱ្យធ្វើសម្បទានក្នុងវិស័យផ្សេងៗដើម្បីជាថ្នូរនឹងការសម្របសម្រួលរបស់ចិនជាមួយកម្ពុជា។
គ្រោះថ្នាក់បំផុតគឺការដែលបញ្ហាព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ ក្លាយជាផ្នែកនៃល្បែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយរវាងចិន និងអាមេរិក ដែលធ្វើឱ្យអធិបតេយ្យភាពរបស់ប្រទេសទាំងពីររងការគំរាមកំហែង។ នៅក្នុងសេណារីយ៉ូនេះ ការស្តារទំនាក់ទំនងនឹងមានលក្ខណៈសិប្បនិម្មិត និងផុយស្រួយបំផុត ដោយសារវាមិនបានកើតចេញពីឆន្ទៈពិតប្រាកដរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនៃប្រទេសទាំងពីរ។
បញ្ហាមួយដែលបានផ្ទុះឡើងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០២៦ គឺការចោទប្រកាន់ពីការជ្រៀតជ្រែករបស់កម្ពុជានៅក្នុងដំណើរការបោះឆ្នោតរបស់ថៃ។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់លោក កែវ រ៉េមី មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់កម្ពុជា ដែលបានអំពាវនាវឱ្យអ្នកបោះឆ្នោតថៃគាំទ្របក្សប្រជាជនថៃ និងគណបក្ស ភឿថៃ ដើម្បីជៀសវាងសង្គ្រាម បានក្លាយជាសាំង ចាក់លើភ្លើងជាតិនិយមថៃ។
ក្រសួងការបរទេសថៃបានថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំងក្លាថាជាការរំលោភលើធម្មនុញ្ញអាស៊ាន និងជាការប៉ះពាល់ដល់ឯករាជ្យភាពនៃដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះ បង្ហាញថា សូម្បីតែមុនពេលការបោះឆ្នោតចាប់ផ្តើម កម្ពុជាត្រូវបានទាញឱ្យចូលទៅក្នុង «សមរភូមិនយោបាយផ្ទៃក្នុង» របស់ថៃរួចទៅហើយ។
ការណ៍នេះនាំឱ្យយើងឃើញនូវសង្រ្គាមវោហារសាស្ត្រ ដែលភាគីទាំងពីរបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឌីជីថលដើម្បីបំភាន់ព័ត៌មាន។ ថៃបានផ្សព្វផ្សាយថា ការវាយប្រហារលើទឹកដីកម្ពុជា គឺជាសង្រ្គាមប្រឆាំងនឹងការឆបោក ដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រពីអន្តរជាតិ ជាពិសេសពីអាមេរិក។
ខណៈដែលកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់វោហារសាស្ត្រសន្តិភាព និងការអំពាវនាវដល់សហគមន៍អន្តរជាតិ ដើម្បីបង្ហាញខ្លួនជាជនរងគ្រោះនៃការឈ្លានពានពីប្រទេសជិតខាងដែលមានកម្លាំងខ្លាំងជាង។ ការស្តារទំនាក់ទំនងឡើងវិញ នឹងតម្រូវឱ្យមានកិច្ចព្រមព្រៀងជាក់លាក់មួយស្តីពី «ការបញ្ឈប់សង្រ្គាមព័ត៌មាន» ដូចដែលមានចែងក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥ ប៉ុន្តែការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅតែជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធំ។
បញ្ហាតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាដែនសមុទ្រ គឺជាគ្រាប់បែកពេលវេលាផង និងជាកូនសោរសន្តិភាពផង។ ជាមួយនឹងតម្លៃធនធានធម្មជាតិដែលមិនទាន់បានទាញយកប្រមាណ ២៨០ ពាន់លានដុល្លារ វាគឺជាកត្តាជំរុញសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលថ្មីក្រោយការបោះឆ្នោត។
ការស្តារទំនាក់ទំនងឱ្យមានភាពល្អប្រសើរឡើងវិញ អាចនឹងកើតមានឡើងក្នុងទម្រង់ជា «សន្តិភាពសេដ្ឋកិច្ច» ដែលភាគីទាំងពីរព្រមព្រៀងទុកបញ្ហាព្រំដែនដីគោកមួយឡែក ហើយផ្តោតលើការបែងចែកផលប្រយោជន៍ថាមពលក្នុងសមុទ្រ។ ប៉ុន្តែ ឧបសគ្គបច្ចេកទេស និងនយោបាយមានភាពស្មុគស្មាញណាស់។
ទីមួយ គឺការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកោះកុដ។ ក្រុមជាតិនិយមថៃបានចោទប្រកាន់ថា ការចរចាតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាដែនសមុទ្រ អាចនឹងនាំទៅដល់ការបាត់បង់អធិបតេយ្យភាពលើកោះនេះ ទោះបីជាច្បាប់អន្តរជាតិផ្តល់ភាពច្បាស់លាស់ក៏ដោយ។
ទីពីរ គឺការសម្រេចចិត្ត ថាតើត្រូវចរចាបញ្ហាព្រំដែន និងការបែងចែកផលប្រយោជន៍ក្នុងពេលដំណាលគ្នា ឬ ដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ កម្ពុជាធ្លាប់ចង់ឱ្យមានការបែងចែកផលប្រយោជន៍ជាមុន ខណៈដែលថៃ (ក្រោមរដ្ឋាភិបាលអភិរក្សនិយម) តែងតែទាមទារឱ្យមានការកំណត់ព្រំដែនឱ្យច្បាស់ជាមុន។
ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលថ្មីមកពីបក្សប្រជាជនថៃកាន់អំណាច ពួកគេអាចនឹងស្នើឱ្យមានតម្លាភាពកាន់តែខ្លាំងក្នុងការចរចា ដែលអាចនឹងជួយកាត់បន្ថយការសង្ស័យពីការ «លក់ជាតិ» ប៉ុន្តែវាក៏អាចធ្វើឱ្យការចរចាមានភាពយឺតយ៉ាវដោយសារត្រូវឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យពីសភា និងសាធារណជន។
ជារួម លទ្ធភាពនៃការស្តារទំនាក់ទំនង កម្ពុជា-ថៃ ឱ្យមានភាពល្អប្រសើរក្រោយថ្ងៃទី ៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៦ គឺស្ថិតនៅលើតុល្យភាពដ៏ផុយស្រួយរវាងភាពជាក់ស្តែងនិយមខាងសេដ្ឋកិច្ច និង មោទនភាពជាតិនិយម។ វត្តមាននៃរដ្ឋាភិបាលថ្មីដែលផ្តល់អាទិភាពដល់ស្ថាប័នជាជាងបុគ្គលនឹងផ្តល់ឱកាសឱ្យមានស្ថិរភាពយូរអង្វែង ប៉ុន្តែវាត្រូវឆ្លងកាត់ឧបសគ្គនៃឥទ្ធិពលយោធាថៃដែលបានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅ។ សម្រាប់កម្ពុជា ការរៀនរស់នៅជាមួយប្រទេសជិតខាងដែលកំពុងឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ គឺជាបញ្ហាប្រឈមដែលតម្រូវឱ្យមានការបត់បែនខាងការទូតខ្ពស់។
ប្រសិនបើយើងពិនិត្យមើលផលប៉ះពាល់លើអាស៊ាន ជម្លោះនេះបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា «សន្តិភាពអាស៊ាន» គឺគ្រាន់តែជាការបំភាន់ ប្រសិនបើសមាជិកមិនមានយន្តការបង្ខំឱ្យគោរពតាមច្បាប់។ ការស្តារទំនាក់ទំនងឡើងវិញ មិនត្រឹមតែជាកិច្ចការទ្វេភាគីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការស្តារឡើងវិញនូវស្មារតីតំបន់ ដែលត្រូវបានបំផ្លាញដោយគ្រាប់កាំភ្លើង និងពាក្យសម្តី។
អនាគតនៃច្រកព្រំដែនប៉ោយប៉ែត តំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាដែនសមុទ្រ និងជីវភាពរបស់ពលកររាប់លាននាក់ នឹងត្រូវសម្រេចដោយអ្នកបោះឆ្នោតថៃ ៥៣ លាននាក់ និងឆន្ទៈរបស់មេដឹកនាំថ្មីក្នុងការជ្រើសរើសយក «វិបុលភាពរួមគ្នា» ជាជាង «ការឈ្នះចាញ់លើដែនដីដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅ»។
ទស្សនវិស័យនៃទំនាក់ទំនងនេះ ទំនងជានឹងចាប់ផ្តើមចេញពី «សន្តិភាពត្រជាក់» ដែលពោរពេញដោយការប្រុងប្រយ័ត្ន មុនពេលឈានទៅដល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការពេញលេញ ប្រសិនបើសេណារីយ៉ូនៃស្ថិរភាពនយោបាយត្រូវបានសម្រេច។
ការតាមដានសូចនាករទាំងនេះក្នុងរយៈពេល ១០០ ថ្ងៃដំបូងនៃរដ្ឋាភិបាលថ្មីរបស់ថៃ នឹងផ្តល់ចម្លើយយ៉ាងច្បាស់លាស់បំផុតចំពោះសំណួរ ថាតើទំនាក់ទំនង កម្ពុជា-ថៃ នឹងឈានទៅរកយុគសម័យមាសថ្មី ឬក៏បន្តស្ថិតក្នុងវិបត្តិដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ បទពិសោធន៍ពីឆ្នាំ ២០២៥ បានបង្ហាញថា តម្លៃនៃសង្គ្រាមគឺខ្ពស់ពេកសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុងផុយស្រួយ ហើយជម្រើសតែមួយគត់សម្រាប់ភាពរឹងមាំនៃតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺការសម្របសម្រួលតាមផ្លូវការទូតដែលឈរលើផលប្រយោជន៍រួម និងការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក៕
