ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើល និយាយថា ប៉ុន្មានថ្ងៃជាប់គ្នាមកនេះ យោធាថៃបានព្យាយាមរាយបន្លាលួសព័ទ្ធយកដីខ្មែរច្រើនទីតាំងបន្ថែមទៀត ក្រោយឈ្លានពានបានជាង៤០កន្លែងក្នុងសង្គ្រាម២១ថ្ងៃ ខណៈកម្ពុជារង់ចាំចរចាជាមួយថៃ តាមយន្តការចរចាទ្វេភាគីក្រោមបទឈប់បាញ់ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។
ការណ៍នេះ ជំរុញឱ្យមានការព្រួយបារម្ភថា ដីខ្មែរជាច្រើននឹងបន្តបាត់បង់ទៅប្រទេសថៃ បើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនបង្ហាញជំហរប្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ។
កាលពីថ្ងៃទី២៤-២៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦នេះ មានការចែកចាយវីដេអូលើបណ្តាញសង្គមថា យោធាថៃបានព្យាយាមរាយបន្លាលួសព័ទ្ធចូលដីខ្មែរនៅតំបន់ចរ១ ខេត្តពោធិ៍សាត់ និងច្រកថ្មដូន ខេត្តឧត្តរមានជ័យ រួមទាំងតំបន់ភ្នំខ្មោច តំបន់ជាំតែ ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ ជាដើម។
ជុំវិញបញ្ហានេះ តំណាងរាស្រ្តបក្សប្រឆាំង លោក អ៊ុំ សំអាន ប្រាប់VODនៅថ្ងៃទី២៦ ខែមករានេះថា យោធាពិតជាបានធ្វើសកម្មភាពរាយលួសបន្លាព័ទ្ធចូលដីខ្មែរ នៅតំបន់ភ្នំខ្មោច ខេត្តព្រះវិហារ និងតំបន់ចរ១ ខេត្តពោធិ៍សាត់ជាដើម។
លោកបញ្ជាក់ថា កាលពីថ្ងៃសៅរ៍-អាទិត្យ ជាពេលឈប់សម្រាក យោធាថៃបានលួចធ្វើសកម្មភាពប្រើគ្រឿងចក្រកាយផ្តាច់ផ្លូវថ្នល់ រំលោភយកដីខ្មែរនៅតំបន់ច្រកជាំតែ ឃុំស្រអែម ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ។
លោកបន្តថា យោធាថៃបានចូលមកឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរ ដោយសម្រុកបង្កើនការរាយលួសបន្លាហួសលេណដ្ឋានរបស់ខ្លួនយ៉ាងឆ្ងាយបន្ថែមទៀត នៅតំបន់ច១ ឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។
លោកថា៖ «ក្រោមការដឹកនាំរបស់ត្រកូលហ៊ុនជាង៤០ឆ្នាំមកនេះ កម្ពុជាយើងខ្សោយរហូតដល់ថៃប្រមាថមើលងាយម្តងជាពីរដង ហើយធ្វើសង្គ្រាមចាញ់ថៃហ្នឹង ដោយសារតែគេយល់ថា ត្រកូលហ៊ុននេះ ដឹកនាំប្រទេសនិងមិនតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ហើយដឹកនាំបង្ក្រាបតែខ្មែរគ្នាឯង ហើយដឹកនាំហ្នឹង គឺដោយសារការកាន់អំណាចផ្ដាច់ការមានអំពើពុករលួយបក្ខពួកនិយម ហើយអ៊ីចឹងក៏យល់ថាកម្សោយខាងផ្នែកយោធា ហើយព្រោះគិតតែពង្រឹងអំណាចខ្លួនឯង អត់បានពង្រឹងវិស័យយោធា ហើយអ៊ីចឹងគេមើលឃើញចំណុចខ្សោយទាំងនោះ ហើយត្រូវគេមើលងាយខ្មែរយើងមើលងាយមេដឹកនាំខ្មែរយើង»។
សម្រាប់ លោក សំអាន បារម្ភថា ក្រោមការដឹកនាំផ្តាច់ការមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុននេះ ដីខ្មែរជាច្រើនបន្ថែមទៀតនឹងប្រឈមបាត់ទៅថៃ ខណៈសង្រ្គាមឈ្លានពាន២១ថ្ងៃកន្លងមក ខ្មែរបាត់ដី ៤១ទីតាំងហើយ។
ម្យ៉ាងទៀត លោកបារម្ភថា សង្រ្គាមលើកទី៣ អាចនឹងផ្ទុះឡើងម្តងទៀត ខណៈមានការបែកធ្លាយថាយោធាថៃបានគំរាមឱ្យកងទ័ព និងពលរដ្ឋខ្មែរត្រូវចាកចេញពីតំបន់ជួរភ្នំដងរែក ដែលជាទឹកដីកម្ពុជា។
លោកថា៖ «ថៃគេគំរាមថាបើសិនជាកម្ពុជាយើងមិនព្រមចុះពីលើខ្នងភ្នំដងរែក លើកំពូលភ្នំដងរែក ដែលកម្ពុជាយើងមួយចំនួនបានឈរជើងនៅទីនោះ ដូច្នេះនៅពេលដែលគំរាមខ្មែរយើងចុះពីខ្នងភ្នំដងរែកទាំងអស់អ៊ីចឹង អាចលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត លោក ហ៊ុន សែន ហ្នឹងខ្លាចអាចបញ្ជាឲ្យទាហានហ្នឹងដកថយទៅ កុំឲ្យប៉ះទង្គិច ឬក៏ផ្ទុះសង្រ្គាមម្តងទៀត អាចឈានទៅដល់ការទម្លាក់ត្រកូលហ៊ុនពីអំណាច ហើយវាអាចធ្វើឲ្យខ្មែរយើងបាត់បង់ទឹកដីបន្ថែមទៀត ព្រោះគេដាក់កម្រិតត្រឹមតែថ្ងៃទី២៨ហ្នឹង»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា ថ្លែងនាថ្ងៃទី២៦ ខែមករានេះ ដោយមិនបានលើកឡើងពីសកម្មភាពដែលយោធាថៃរាយលួសបន្លាព័ទ្ធយកដីខ្មែរនោះទេ។ ដោយលោកគ្រាន់តែបង្ហាញពីការសរុបរបាយការណ៍ថា រយៈពេល ៦ខែ ចុងក្រោយនេះ ក្រសួងនិងស្ថាប័ននានារបស់រាជរដ្ឋាភិបាលបានចេញសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន កំណត់ទូតតវ៉ា សេចក្តីថ្លែងការណ៍ ញត្តិថ្កោលទោស និងលិខិតបកស្រាយ ឬលិខិតបំភ្លឺឆ្លើយតបផ្សេងៗ គ្រប់ទម្រង់សរុបចំនួនជិត ៧០០លើក។
លោកថា៖ «កម្ពុជាប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ក្នុងការការពារខ្សែព្រំដែនអន្តរជាតិកម្ពុជា-ថៃ ដែលបន្សល់ទុកដល់គណៈកម្មការព្រំដែនឥណ្ឌូចិន-សៀម គោរពគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ គោរពគោលការណ៍ខ្សែព្រំដែនមិនកែប្រែ […] កម្ពុជាមិនទទួលស្គាល់ការកែប្រែខ្សែព្រំដែនណាមួយ ដែលកើតចេញពីការប្រើប្រាស់កម្លាំងនោះ»។
ដោយឡែក ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត ចាត់ទុកទង្វើយ៉ាងគឃ្លើនរបស់យោធាថៃបន្តរាយលួសបន្លារំលោភយកដីខ្មែរនេះ គឺឆ្លុះបញ្ចាំងពីកម្សោយ អសមត្ថភាពរបស់មេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន ដែលបណ្តោយឱ្យបរទេសជិតខាងបន្តប្រមាថ មើលងាយជាតិសាសន៍កម្ពុជា។
លោកបន្តថា ការបណ្តែតបណ្តោយឱ្យសត្រូវសៀមបន្តគឃ្លើនឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរតាមទំនើងចិត្តបែបនេះ បង្ហាញច្បាស់ណាស់ថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកំសាក គ្មានសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងសត្រូវឈ្លានពានទេ។
ការណ៍នេះ លោក ម៉ែន ណាត ក្រើនរំឮកមេដឹកនាំកម្ពុជាថា បើមិនចង់ឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរស្តីបន្ទោស រិះគន់ ត្រូវបង្ហាញជំហរប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ និងសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងបារីស ២៣តុលា។
លោកថា៖ «គេចូល គេធ្វើសកម្មភាពឈ្លានពានយើងអត់ខ្វល់រឿងកិច្ចព្រមព្រៀងអីជាមួយកម្ពុជាទេ អាហ្នឹងហើយគឺជាការប្រមាទមើលស្រាលទៅដល់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត លោក ហ៊ុន សែន ហ្នឹង ហើយការប្រមាថដល់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា វាជាការប្រមាថប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាការមើលស្រាលដល់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា ហើយជាការឈ្លានពានយ៉ាងគឃ្លើននៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជា នេះគឺជាការប្រមាថធំណាស់ ហើយកម្ពុជាបណ្ដោយឲ្យគេប្រមាថតាមអ៊ីចឹងទៅទៀត ឬយ៉ាងម៉េច អ៊ីចឹងអ្វីដែលកម្ពុជាយើងគួរតែធ្វើឲ្យលឿនបន្ថែមលើខ្លាំងហ្នឹង គឺត្រូវតែប្ដឹង»។
សម្រាប់ លោក ម៉ែន ណាត បញ្ជាក់ថា កម្ពុជាយើងគ្មានជម្រើសអ្វី ក្រៅតែប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ និងសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងបារីសទេ ទើបអាចការពារឬទាមទារទឹកដីខ្មែរវិញបាន។
លោកថា៖ «គឺកម្ពុជាគួរតែរៀបចំឯកសារ និងប្ដឹងប្រទេសថៃ ទៅតុលាការអន្តរជាតិឲ្យបានលឿន ដូចដែលយើងធ្លាប់និយាយកន្លងទៅហ្នឹង តែឥឡូវស្អីក៏មិនប្ដឹង ឃើញថាមានការនិយាយគ្នា ឬការជជែករឿងសម្ពាធការទូតបន្តិចបន្តួចអីទៅ ហើយក្រៅពីការងារការទូត គឺដូចជាអត់មានអីទេ រហូតកាលពីចន្លោះខែកក្កដាមកខែធ្នូអ៊ីចឹង»។
បើតាម លោក អ៊ុំ សំអាន ក្រោយសង្រ្គាម ២១ថ្ងៃកន្លងមកនេះ ខ្មែរបាត់ទឹកដីចំនួន ៤១ទីតាំង ដូចជា ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទខ្នារ ច្រកអានសេះ ភ្នំ៣៥០ ភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ ផ្ទះបីខ្នង អូរភ្លុកដំរី ថ្មដា ភ្នំទ្រព្យ ថ្មដូន អូរស្មាច់ បឹងត្រកួនចំនួន ៤ភូមិ ផ្ទះតាម៉ុក (ជាំតែ-បុស្បូវ ) អូរផ្កាស្នេហ៍ តាថាវ និងជប់អង្គុញ ជាដើម។
ការឈ្លានពានរបស់យោធាថៃក្នុងរយៈពេល២១ថ្ងៃនេះ ចាប់ពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ បានសម្លាប់ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់កម្ពុជា ៣៣នាក់ និងរងរបួសជិត១០០នាក់។ រីឯជនស៊ីវិលខ្មែរ ភៀសសឹកជិត ៧០ម៉ឺននាក់ ព្រមទាំងបានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិលជាច្រើន មានផ្ទះ វត្តអារាម សាលារៀន ស្ពានថ្នល់ និងប្រាសាទបុរាណ ជាដើម។ យ៉ាងណា តាមការធ្វើបច្ចុបន្នភាពរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៣ខែមករានេះ ជនភៀសសឹក ជាង១១ម៉ឺននាក់ទៀត (១១៣ ៩៧៦នាក់) នៅបន្តស្នាក់នៅក្នុងជំរំនៅឡើយ។
បើតាមមាត្រា៥២នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចែងថា រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ប្តេជ្ញារក្សាការពារឯករាជ្យ អធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដី អនុវត្តនយោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិ ដើម្បីការឯកភាពជាតិ។
ដោយឡែក ក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា៤៤០ ចែងថា «អំពើប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេស នូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ជាអំពើក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត»៕
