ការផ្ទេរអំណាចពី លោក ហ៊ុន សែន ទៅឱ្យលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កាលពីថ្ងៃទី២២ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ ត្រូវបានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាផ្សព្វផ្សាយថា ជាការចាប់ផ្ដើមនៃសម័យកាលថ្មីដែលដឹកនាំដោយអ្នកចេះដឹងផ្នែកបច្ចេកទេស។
ដោយសារលោកធ្លាប់រៀននៅសាលាល្បីៗ ដូចជា West Point និង Bristol លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវបានគេបង្ហាញរូបភាពជាមេដឹកនាំដែលអាចរក្សាស្ថិរភាពនៃរបបឪពុកលោកផង និងនាំមកនូវការកែទម្រង់បែបសេរី រួមជាមួយ «យុទ្ធសាស្ត្របញ្ចកោណ» ដើម្បីធ្វើឱ្យកម្ពុជាក្លាយជាប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់នៅឆ្នាំ២០៥០។ ប៉ុន្តែគិតត្រឹមថ្ងៃទី២៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦នេះ រដ្ឋបាលរបស់លោកបែរជាត្រូវគេមើលឃើញថាជួបបរាជ័យជារចនាសម្ព័ន្ធទៅវិញ។
ជំនួសឱ្យការកែទម្រង់ ការដឹកនាំរបស់លោក ម៉ាណែត បានធ្វើឱ្យជាតិធ្លាក់ចុះ ដែលកំណត់ដោយសង្រ្គាមព្រំដែនដ៏ធ្ងន់ធ្ងរជាមួយថៃ ការបំបិទសិទ្ធិអ្នកសារព័ត៌មានឯករាជ្យទាំងស្រុង និងការរីកដុះដាលនៃសេដ្ឋកិច្ចខុសច្បាប់ដែលគាំទ្រដោយរដ្ឋ រហូតដល់អន្តរជាតិដាក់ទណ្ឌកម្មមិនធ្លាប់មាន។
បញ្ហាធំបំផុតក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គឺលោកមិនអាចបង្កើតអំណាចដាច់ដោយឡែកបានឡើយ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកវិភាគមើលឃើញលោកត្រឹមតែជា «នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្មសិក្សា» ដែលធ្វើការក្រោមស្រមោលដាច់ខាតរបស់ឪពុក។ ខណៈលោកជានាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន សែន នៅតែបន្តធ្វើជាប្រធានព្រឹទ្ធសភា និងជាប្រធានបក្សកាន់អំណាច ដែលចាំគ្រប់គ្រងយុទ្ធសាស្ត្រ និងចេញមុខគំរាមកំហែងអ្នករិះគន់ជានិច្ច។
ការដឹកនាំដែលមានមេពីររូបបែបនេះ បានធ្វើឱ្យរបបដឹកនាំកាន់តែតឹងតែងជាងមុន។ យោងតាមលទ្ធផលផ្លូវការ ការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ២០២៣ និងការបោះឆ្នោតព្រឹទ្ធសភាខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ ដែលបក្សកាន់អំណាចឈ្នះអាសនៈ ៥៥ ក្នុងចំណោម ៥៨ ត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងស្ថានភាពបក្សតែមួយ បន្ទាប់ពីគេរកលេសដកសិទ្ធិគណបក្សភ្លើងទៀន។
ការពង្រឹងអំណាចនេះ មិនបានជួយឱ្យការដឹកនាំល្អជាងមុនទេ ប៉ុន្តែបែរជាក្លាយជាប្រព័ន្ធប្រើប្រាស់តុលាការជាឧបករណ៍របស់គ្រួសារត្រកូលហ៊ុន ដើម្បីបំបិទមាត់សកម្មជនបរិស្ថាន សហជីព និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំងទៅវិញ។
វិបត្តិដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតចំពោះរដ្ឋាភិបាលនេះ បានកើតឡើងពេញមួយឆ្នាំ២០២៥ នៅពេលដែលជម្លោះតាមព្រំដែនជាមួយថៃ បានផ្ទុះទៅជាសង្រ្គាមយោធាដ៏សាហាវបំផុតក្នុងរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។
ការប៉ះទង្គិចបានចាប់ផ្តើមខ្លាំងក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ហើយឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ដែលកងទ័ពអាកាសថៃបានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង F-16 មកវាយប្រហារលើបន្ទាយយោធាកម្ពុជា។ បើទោះជាមានការព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ខ្លីៗនៅម៉ាឡេស៊ី កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ប៉ុន្តែការវាយតប់គ្នាបានកើតឡើងវិញនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ដែលនាំឱ្យមានការកាន់កាប់ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រតាមព្រំដែន រួមទាំងភ្នំ និងប្រាសាទបុរាណមួយចំនួន។
គិតត្រឹមចុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៦នេះ ទុក្ខវេទនារបស់ប្រជាជននៅតែមានសភាពគួរឱ្យតក់ស្លុត ដោយមានមនុស្សជាង ៦៤០ ០០០ នាក់ ត្រូវភៀសខ្លួន ហើយខ្មែរប្រហែល ១១៣ ០០០ នាក់ នៅតែបន្តរស់នៅក្នុងជម្រកបណ្តោះអាសន្ននៅឡើយ។
បរាជ័យយោធានេះ បានលាតត្រដាងឱ្យឃើញពីភាពទន់ខ្សោយរបស់កងទ័ពកម្ពុជា ដែលខ្វះខាតសម្ភារៈរហូតដល់ថ្នាក់សុំជំនួយម៉ូតូ និងសាំងតាមបណ្តាញសង្គម។ ការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងលើដីព្រំដែនខ្លះ និងការចូលកាន់កាប់តំបន់ក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងពោធិ៍សាត់ ដោយយោធាថៃ បង្ហាញពីបរាជ័យផ្ទាល់របស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការការពារទឹកដី។
អ្នករិះគន់បានលើកឡើងពីភាពផ្ទុយគ្នារវាងវោហារសាស្ត្រជាតិនិយមរបស់រដ្ឋាភិបាល និងការដែលមិនអាចទប់ស្កាត់យោធាថៃពីការសាងសង់លេណដ្ឋានបេតុង និងរបងលួសបន្លានៅលើដីដែលមានជម្លោះ។ កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់លើកទីពីរដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ឡើងវិញ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ នៅតែមិនទាន់ច្បាស់លាស់ ដោយភាគីថៃនៅតែបន្តបង្កើនកម្លាំង និងជីកលេណដ្ឋានតាមព្រំដែនភាគខាងលិច គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ។
យោងតាមទិន្នន័យពីមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) និងធនាគារពិភពលោក បញ្ហាព្រំដែននេះបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។
ស្ថាប័នទាំងនេះ បានទម្លាក់ការព្យាករណ៍កំណើនសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៥ និងឆ្នាំ២០២៦ ចុះក្រោម ដោយ IMF ស្មានថា សេដ្ឋកិច្ចនឹងធ្លាក់មកត្រឹម ៤,៨% ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ និង ៤% ក្នុងឆ្នាំ២០២៦។ ការធ្លាក់ចុះនេះបណ្តាលមកពីចំនួនភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិបាត់បង់អស់ ២០ ទៅ ៤០% បន្ទាប់ពីមានសង្រ្គាម ការគាំងស្ទះជំនួញឆ្លងដែន និងការធ្លាក់ចុះនៃប្រាក់ដែលពលករផ្ញើមកផ្ទះ។ លើសពីនេះ ការធ្លាក់ចុះនៃវិស័យអចលនទ្រព្យ និងការមិនរីកចម្រើននៃកម្ចីប្រាក់ បានបង្ហាញឱ្យឃើញពីភាពផុយស្រួយនៃសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាដែលពឹងផ្អែកតែលើការនាំចេញតិចតួច។
អ្វីដែលធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែដុនដាប គឺវិបត្តិបំណុលមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុដែលបានក្លាយជាមហន្តរាយសិទ្ធិមនុស្ស។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៤ កម្ពុជាបានក្លាយជាប្រទេសដែលមានបំណុលក្នុងម្នាក់ៗខ្ពស់បំផុត ក្នុងលោក ដោយមានពលរដ្ឋជិត ៤ លានគ្រួសារ ជាប់បំណុលសរុបជាង ១៨ ពាន់លានដុល្លារ។
ការចងការប្រាក់បែបកេងប្រវ័ញ្ច និងការយកប្លង់ដីបញ្ចាំ បាននាំឱ្យមានការបង្ខំលក់ដី ពលកម្មកុមារ និងការធ្វើអត្តឃាតដោយសារបំណុល ជាពិសេសក្នុងចំណោមជនជាតិដើមភាគតិចនៅភូមិភាគឦសាន។ ទោះបីជាមានបណ្ដឹងដាក់ទៅសាជីវកម្មហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IFC) ក៏ដោយ ក៏រដ្ឋាភិបាល លោក ម៉ាណែត មិនបានដោះស្រាយរឿងបំណុល ឬត្រួតពិនិត្យឱ្យបានល្អនោះទេ ដោយគិតតែពីប្រាក់ចំណេញរបស់ធនាគារជាជាងជីវភាពអ្នកក្រនៅជនបទ។
បរាជ័យដ៏ធំមួយទៀតរបស់រដ្ឋ គឺការរីកសាយភាយនៃសេដ្ឋកិច្ច «ឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិត»។ យោងតាមរបាយការណ៍ពីអង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ (Amnesty International) និងអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស (Human Rights Watch) មានទីតាំងឆបោកយ៉ាងហោចណាស់ ៥៣ កន្លែង ដែលមានជនរងគ្រោះជាង ១០០ ០០០ នាក់ ត្រូវបានឃុំខ្លួនដូចទាសករ និងរងការធ្វើទារុណកម្ម។
ការដែលរដ្ឋាភិបាលមិនអាចបង្ក្រាបបណ្តាញទាំងនេះ ដែលមានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអ្នកមានអំណាច និង «ឧកញ៉ា» ដូចជា លោក លី យ៉ុងផាត់ បាននាំឱ្យមានទណ្ឌកម្មពីអាមេរិក និងអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ២០២៤ និង ឆ្នាំ២០២៥។ ការដាក់ទណ្ឌកម្មលើក្រុមហ៊ុន Prince Group និងការរឹបអូសលុយ Bitcoin ចំនួន ១៥ ពាន់លានដុល្លារនៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ បានបង្ហាញពីទំហំឧក្រិដ្ឋកម្មក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល។ ទោះបីជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ចេញបញ្ជាឱ្យបង្ក្រាប ប៉ុន្តែមនុស្សជាច្រើនមើលឃើញថា គ្រាន់តែជាការធ្វើសម្តែងប៉ុណ្ណោះ។
សង្គ្រាមលើព័ត៌មានរបស់រដ្ឋបាលនេះ បានឈានដល់ចំណុចកំពូលជាមួយនឹងការចាប់ខ្លួនអ្នកកាសែតស៊ើបអង្កេត លោក ម៉ិច ដារ៉ា នៅថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤។
លោក ដារ៉ា ដែលធ្លាប់ត្រូវបានក្រសួងការបរទេសអាមេរិក សរសើររឿងលាតត្រដាងការជួញដូរមនុស្ស ត្រូវបានគេចាប់ខ្លួនពីបទ «ញុះញង់» និងបង្ខំឱ្យសារភាពកំហុសតាមទូរទស្សន៍ មុនដោះលែងឱ្យនៅក្រៅឃុំនៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤។
ការចាប់ខ្លួននេះ រួមជាមួយការបិទបណ្តាញសារព័ត៌មានឯករាជ្យជាច្រើនស្ថាប័ន ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការបញ្ចប់នៃសារព័ត៌មានឯករាជ្យ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៦នេះ សេរីភាពស៊ីវិលនៅតែត្រូវបានរឹតត្បិត ដោយមានមនុស្សជាង ៩០ នាក់ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយគ្រាន់តែរិះគន់រឿងតំបន់ត្រីកោណអភិវឌ្ឍន៍ កម្ពុជា-ឡាវ-វៀតណាម (CLV-DTA) ក្នុងឆ្នាំ២០២៤។
ក្នុងរឿងការបរទេសវិញ រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រើល្បែង «មុខពីរ» ដ៏ប្រថុយប្រថាន រវាងចិន និងអាមេរិក។ រឿងនេះបានធ្វើឱ្យមានបញ្ហាជាមួយប្រទេសសមាជិកអាស៊ានដទៃទៀត ជាពិសេសលើគម្រោងព្រែកជីកហ្វូណនតេជោ តម្លៃ ១,៧ ពាន់លានដុល្លារ។
ការបើកការដ្ឋានសាងសង់បានធ្វើឡើងក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ ជាមួយនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងខ្ចីលុយ ១,២ ពាន់លានដុល្លារពីចិននៅខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥។
ទន្ទឹមនឹងនេះ កម្ពុជាបានបញ្ចុះបញ្ចូលឱ្យអាមេរិកដកទណ្ឌកម្មអាវុធនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ និងចុះកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មនៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។ ទោះបីរដ្ឋាភិបាលថាជាជ័យជម្នះ ប៉ុន្តែអ្នកវិភាគយល់ថា វាគ្រាន់តែជាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់អាមេរិក ដើម្បីទប់ទល់ឥទ្ធិពលចិនប៉ុណ្ណោះ។
កញ្ចប់ថវិកាជាតិឆ្នាំ២០២៦ ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ បានបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលកំពុងងាកទៅរកសន្តិសុខជាតិវិញ។
ការចំណាយគ្រោងទុកកើនឡើងដល់ជាង ១០ ពាន់លានដុល្លារ ដោយក្រសួងការពារជាតិទទួលបានថវិកាប្រហែល ៧៥០លានដុល្លារ (៧,៨% នៃថវិកាសរុប) ដើម្បីដោះស្រាយបរាជ័យយោធា ខណៈបញ្ហានៃអំពើពុករលួយ និងបក្ខពួកនិយមក្នុងជួរកងទ័ពមិនមានសញ្ញាថា នឹងត្រូវបានដោះស្រាយឡើយ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅពេលដែលឈានចូលដល់ឆ្នាំ២០២៦នេះ ភាពរង្គោះរង្គើនៃអាណត្តិរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កាន់តែលេចឡើងច្បាស់។
ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការបាត់បង់ទឹកដី សេដ្ឋកិច្ចមិនដើរ វិបត្តិបំណុល និងការរើសអើងពីអន្តរជាតិ បានធ្វើឱ្យយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ជាតិជួបបរាជ័យតាំងពីដើមទី។ ការផ្ទេរអំណាចដែលធ្លាប់រំពឹងទុកថា នឹងនាំមកនូវភាពល្អប្រសើរ បែរជាក្លាយជាការរក្សាអំណាចឱ្យគ្រួសារកាន់អំណាច ដោយមើលរំលងការការពារពលរដ្ឋ និងអធិបតេយ្យភាពរបស់ជាតិទៅវិញ៕
