ក្រុមអ្នកតាមដាន និយាយថា ស្ថានភាពព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហាក់ស្ថិតក្នុងភាពផុយស្រួយ ខណៈភាគីថៃនៅតែបន្តចិញ្ចឹមចិត្តព្យាយាមពង្រីកការឈ្លានពានយកដីខ្មែរបន្ថែមទៀត ក្រោយថៃឈ្លានពានបានជាង៤០ទីតាំងក្រោយសង្រ្គាម២១ថ្ងៃ និងចំពេលដែលកិច្ចប្រជុំថ្នាក់យោធភូមិភាគកម្ពុជា-ថៃ (RBC) ត្រូវបានបរាជ័យ។
ការណ៍នេះ ពួកគេបារម្ភថា បើគ្មានអ្វីប្រែប្រួល ការផ្ទុះអាវុធទ្រង់ទ្រាយធំលើកទី៣ អាចនឹងកើតឡើង បើមេដឹកនាំកម្ពុជា មានលទ្ធភាពទប់ស្កាត់សត្រូវឈ្លានពាន។
នាយកកម្មវិធីតស៊ូមតិរបស់អង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរនៅអូស្ត្រាលី លោក សេង វណ្ណលី ប្រាប់VODនៅថ្ងៃទី២៩ ខែមករានេះថា លោកបារម្ភខ្លាំងពីស្ថានភាពព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នឹងមានការផ្ទុះអាវុធជាលើកទី៣។
លោកសំអាងថា ការបរាជ័យនៃកិច្ចប្រជុំ ថ្នាក់យោធភូមិភាគកម្ពុជា-ថៃ (RBC) រយៈពេលបីថ្ងៃនៅក្រុងប៉ោយប៉ែតនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងថា ភាគីថៃហាក់មិនបានឱ្យតម្លៃកម្ពុជានោះទេ ហើយថៃចង់បង្ហាញពីមហិច្ចតាមិនប្រគល់ដីឱ្យខ្មែរវិញដែរ។
លោកថា៖ «ផ្អែកទៅលើស្ថានភាពចុងក្រោយ គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦នេះ លទ្ធភាពនៃការកើតមានរលកទីបីនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធ គឺស្ថិតនៅក្នុងកម្រិតប្រកាសអាសន្នខ្ពស់ ដោយមានហេតុផលយុទ្ធសាស្ត្រនូវសញ្ញាមួយចំនួនដំបូងបង្អស់ គឺការបរាជ័យនៃកិច្ចចរចារបស់លេខាធិការដ្ឋានគណៈកម្មការព្រំដែនភូមិភាគ យើងហៅកាត់ថា RBC នៅក្រុងប៉ោយប៉ែត ដែលទើបតែបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃនេះដោយគ្មានការសម្រេចបានកិច្ចព្រមព្រៀង ឬដំណោះស្រាយណាមួយឡើយ»។
លើសពីនេះ លោក វណ្ណលី ក៏បានបង្ហោះសារនៅថ្ងៃទី២៩ ខែមករានេះ ដោយនិយាយថា ស្ថានភាពនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦នេះ បានឈានដល់ដំណាក់កាលដ៏ស្រួចស្រាល់បំផុត។
បន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំលេខាធិការដ្ឋានគណៈកម្មាធិការព្រំដែនភូមិភាគ (RBC) រយៈពេលបីថ្ងៃនៅក្រុងប៉ោយប៉ែត បានបញ្ចប់ទៅដោយគ្មានការសម្រេចបាននូវកិច្ចព្រមព្រៀង ឬដំណោះស្រាយណាមួយឡើយ។ ការបរាជ័យនៃកិច្ចចរចានេះ បានបង្កើតឱ្យមានភាពទទេស្អាតផ្នែកការទូតចំពេលដែលយោធាថៃ បានប្រកាសដាក់កងកម្លាំងក្នុងស្ថានភាពត្រៀមលក្ខណៈខ្ពស់បំផុត ដើម្បីឆ្លើយតបភ្លាមៗចំពោះរាល់ការបាញ់បោះណាមួយពីភាគីកម្ពុជា។
ទោះបីជាលោក អនុធិន នាយករដ្ឋមន្ត្រីចាំផ្ទះរបស់ថៃ បានព្យាយាមបន្ធូរបន្ថយការព្រួយបារម្ភជាសាធារណៈ ដោយអះអាងថា គ្មានសញ្ញានៃការផ្ទុះអាវុធរលកទីបីក៏ដោយ ប៉ុន្តែសកម្មភាពនៅលើសមរភូមិជាក់ស្តែង និងការកើនឡើងនៃវោហារសាស្ត្រជាតិនិយមមុនថ្ងៃបោះឆ្នោត ៨ កុម្ភៈ បានបង្ហាញពីសេណារីយ៉ូគ្រោះថ្នាក់មួយចំនួន ដែលទាមទារឱ្យមានការតាមដានយ៉ាងដិតដល់បំផុត។
លោក សេង វណ្ណលី ពន្យល់ថា សេណារីយ៉ូដែលទំនងជានឹងកើតមានឡើងមុនគេ គឺការប្រើប្រាស់ «យុទ្ធសាស្ត្រការពារស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រ» ដើម្បីបើកប្រតិបត្តិការយោធាកម្រិតទាបនៅតាមតំបន់ជម្លោះ ដូចជា ប្រាសាទព្រះវិហារ ឬតំបន់ត្រីកោណមរកតជាដើម។
មូលហេតុចម្បងនៃសេណារីយ៉ូនេះ គឺផ្អែកលើប្រតិកម្មយ៉ាងខ្លាំងក្លារបស់ក្រសួងការបរទេសថៃចំពោះ «លិខិតចំហ» របស់សមាជិកព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា ដែលបានផ្ញើថ្វាយព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីថៃឱ្យជួយអន្តរាគមន៍ក្នុងជម្លោះព្រំដែន ដែលថៃចាត់ទុកថាជាការប្រមាថ និងជាការជ្រៀតជ្រែកក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុង។
ក្នុងស្ថានភាពកិច្ចចរចា RBC នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមករា គ្មានលទ្ធផលជាវិជ្ជមាន យោធាថៃអាចនឹងប្រើប្រាស់ «ការការពារព្រះកិត្តិយសរបស់ស្ថាប័នមហាក្សត្រ» ជាលេសក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាស ឬការឈ្លានពានទ្រង់ទ្រាយតូច ដើម្បីបង្វែរអារម្មណ៍អ្នកបោះឆ្នោតថៃឱ្យងាកមកគាំទ្របក្សអភិរក្សនិយមរបស់លោក អនុធិន វិញ និងធ្វើឱ្យបក្សប្រឆាំងដែលចង់កែទម្រង់យោធាធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពពិបាកឆ្លើយតប។
លោកបន្តថា ក្នុងសេណារីយ៉ូមួយទៀត ការឈ្លានពានរលកទីបី អាចនឹងត្រូវបានបកស្រាយថាជា «ប្រតិបត្តិការបង្ក្រាបការឆបោកឆ្លងដែន» ដើម្បីកម្ទេចមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ដែលថៃអះអាងថាឧស្សាហកម្មនេះ ត្រូវបានការពារដោយកងទ័ពកម្ពុជា។ ការប្រើប្រាស់រូបភាពនៃ «ការការពារពលរដ្ឋពីការឆបោក» គឺជាឧបករណ៍នយោបាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់បក្ស ភូមិចៃថៃ ក្នុងការដណ្តើមសំឡេងឆ្នោតពីអ្នករស់នៅទីក្រុងបាងកក។ ប្រសិនបើសេណារីយ៉ូនេះកើតឡើង យើងនឹងឃើញការប្រើប្រាស់កងកម្លាំងពិសេស និងយន្តហោះដ្រូន ដើម្បីវាយប្រហារលើទីតាំងមួយចំនួន ក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ឬខេត្តឧត្តរមានជ័យ ដោយអះអាងថាជាការអនុវត្តច្បាប់ ជាជាងការធ្វើសង្គ្រាមដណ្តើមទឹកដី។
លោកថា សេណារីយ៉ូចុងក្រោយដែលគួរឱ្យបារម្ភបំផុត គឺការប៉ះទង្គិចដោយអចេតនាដែលកើតចេញពីការសាងសង់បន្ទាយ និងលេណដ្ឋានថ្មីៗនៅតាមព្រំដែន។ អតីតមេបញ្ជាការរងភូមិភាគទី២ របស់ថៃ បានព្រមានយ៉ាងច្បាស់នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ដោយចោទកម្ពុជាថាកំពុងជីកលេណដ្ឋានមិនឆ្ងាយពីខេត្តត្រាត គឺជាសញ្ញានៃការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់សង្គ្រាមរលកទីបីយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ក្នុងស្ថានភាពដែលកងទ័ពទាំងសងខាងស្ថិតក្នុងចម្ងាយត្រឹមតែរាប់រយម៉ែត្រពីគ្នា ភាពមិនទុកចិត្តគ្នា និងការយល់ច្រឡំលើសកម្មភាពសាងសង់ អាចនឹងក្លាយជាផ្កាភ្លើងដុតបញ្ឆេះសង្គ្រាមពេញទំហឹងភ្លាមៗ។
សម្រាប់ លោក សេង វណ្ណលី ទោះបីជាកម្ពុជាបានពង្រឹងកម្លាំងការទូតដោយចូលរួមក្នុង «ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិភាព» របស់លោក ត្រាំ និងផ្តល់សច្ចាប័នលើច្បាប់សមុទ្រ UNCLOS ដើម្បីស្វែងរកការគាំទ្រពីអន្តរជាតិក៏ដោយ ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលនៃនយោបាយផ្ទៃក្នុងថៃ និងតម្រូវការឈ្នះឆ្នោតរបស់ក្រុមអភិរក្សនិយមថៃ នៅតែជាកត្តាជំរុញដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតឱ្យមានការផ្ទុះអាវុធមុនថ្ងៃទី ៨ ខែកុម្ភៈ។ ដូច្នេះ ភាពស្ងប់ស្ងាត់នាពេលបច្ចុប្បន្ន គ្រាន់តែជាភាពស្ងប់ស្ងាត់មុនពេលមានព្យុះសង្ឃរាប៉ុណ្ណោះ ដរាបណាកិច្ចចរចាព្រំដែនកម្រិតខ្ពស់ (JBC) នៅតែត្រូវបានថៃពន្យារពេលដោយគ្មានកាលកំណត់។
ចំណែក តំណាងរាស្រ្តបក្សប្រឆាំងលោក អ៊ុំ សំអាន និយាយថា កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែមករានេះ យោធាថៃបន្តចូលរាយលួសបន្លាព័ទ្ធយកដីខ្មែរនៅច្រកតាថាវ និងសម្រុកធ្វើផ្លូវចូលគ្រប់គ្រងផ្ទះតាម៉ុកខេត្តព្រះវិហារ។
សកម្មភាពយ៉ាងគឃ្លើនរបស់យោធាថៃបន្តឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរនេះ លោកបារម្ភដែរថា សង្រ្គាមលើកទី៣ អាចនឹងផ្ទុះឡើងម្តងទៀត បើមេដឹកនាំកម្ពុជាអស់ការអត់ធ្មត់នូវទង្វើឈ្លានពានរបស់យោធាថៃនេះ។
លោកថា៖ «ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅតែដឹងនាំរបៀបហ្នឹង ឱ្យថៃឈ្លានពានស្រេចចិត្ត អ៊ីចឹងវានឹងធ្វើឲ្យទឹកដីរបស់យើងហ្នឹងចំនួន៤១ទីតាំងហ្នឹង បាត់បង់ជាអចិន្ត្រៃយ៍ទៅខាងថៃ ហើយប្រជាពលរដ្ឋប្រាកដជានឹងបាត់ដីស្រែចម្ការបាត់ដីដូនតារបស់គាត់ ផ្ទះសម្បែងរបស់គាត់ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ អ៊ីចឹងវាធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋនៅភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ និងបឹងត្រកួន ថ្មដា ច្រកអានសេះ នឹងជួបនូវទុក្ខវេទនាជំពាក់លុយធនាគារកាន់តែច្រើន»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា បង្ហោះសារនៅថ្ងៃទី២៩ ខែមករានេះ និយាយថា កិច្ចប្រជុំពិសេស RBC កម្ពុជា-ថៃ នៅប៉ោយប៉ែត រយៈពេល៣ថ្ងៃ បញ្ចប់ដោយគ្មានចំណុចរួមគ្នាណាមួយនៅឡើយ។
ក្រសួងនិយាយថា៖ «ភាគីទាំងពីរ កម្ពុជា-ថៃ មិនទាន់រកឃើញនូវចំណុចកណ្តាលរួមគ្នាមួយនៅឡើយ ដូច្នេះភាគីទាំងពីរបានឯកភាពគ្នាដកឃ្លាវិលត្រលប់ទៅទីបញ្ជាការរៀងខ្លួនវិញ ហើយបន្តផ្លាស់ប្តូរឯកសារ និងពិភាក្សាគ្នាឈានដល់ការឯកភាពគ្នានាពេលខាងមុខ»។
ដោយឡែក ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត យល់ថា ទោះបីចរចា ១០០ឆ្នាំទៀត ក៏កម្ពុជាមិនទទួលបានជោគជ័យ ឬបានទឹកដីត្រឡប់មកវិញដែរ បើមេដឹកនាំកម្ពុជាមិនប្តឹងថៃទេនោះ។
ត្រង់ន័យនេះ លោកពន្យល់ថា ទោះកម្ពុជាព្យាយាមអង្វរថៃសុំចរចាទ្វេភាគីយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ភាគីថៃ ឬយោធាថៃ មិនព្រមប្រគល់ទឹកដីខ្មែរដែលគេបានឈ្លានពាននោះ ប្រគល់ឱ្យមកកម្ពុជាវិញដែរ។
សម្រាប់ លោក ម៉ែន ណាត នៅតែជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រូវប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICJ និងសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងបារីស២៣តុលា ទើបអាចការពារ និងទាមទារទឹកដីខ្មែរត្រឡប់មកវិញបាន។
លោកថា៖ «ថៃគេបញ្ជាក់ជំហរតែអ៊ីចឹងរហូត ដូចជាខាងទាហាននៅជួរមុខគេ ក៏បញ្ជាក់ជំហរអ៊ីចឹងហើយខាងរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិគេ ក៏បញ្ជាក់ជំហរអ៊ីចឹង នាយករដ្ឋមន្ត្រីក៏បញ្ជាក់ជំហរដូចគ្នាអ៊ីចឹង អ៊ីចឹងវាទៅជាកញ្ចប់ទៅហើយ ហើយកម្ពុជាគួរតែដឹងខ្លួនថា ថៃគេគឺធ្វើហ្នឹងដូចថាគេបានត្រៀមទុក ហើយមុនគេវ៉ៃខ្មែរហ្នឹងគឺគេបានរៀបចំប្រកាសអាសន្ន ដាក់ខេត្តមួយចំនួននៅជាប់ព្រំដែន ក្បែរជាខេត្តបណ្ដោះអាសន្ន និងដាក់ឲ្យមានសង្គ្រាម ម្លោះហើយកម្ពុជាគួរតែដឹងខ្លួនដែរ រឿងហ្នឹង ចរចាទ្វេភាគីវាមិនបានសម្រេចអ្វីទេ»។
គួររំឮកថា កាលពីថ្ងៃទី២៤-២៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦នេះ មានការចែកចាយវីដេអូលើបណ្តាញសង្គមថា យោធាថៃបានព្យាយាមរាយបន្លាលួសព័ទ្ធចូលដីខ្មែរនៅតំបន់ចរ១ ខេត្តពោធិ៍សាត់ និងច្រកថ្មដូន ខេត្តឧត្តរមានជ័យ រួមទាំងតំបន់ភ្នំខ្មោច តំបន់ជាំតែ ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ ជាដើម។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អ្នកឃ្លាំមើលអះអាងថា គ្មានសម័យណាធ្វើឱ្យកម្ពុជាបាត់បង់ទឹកដី ទៅប្រទេសជិតខាង ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ដូចការដឹកនាំរបស់លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ពេលនេះទេ។
ក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា៤៤០ ចែងថា «អំពើប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេស នូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែកជាអំពើក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត»៕
