ពលករខ្មែរដែលបានវិលត្រឡប់ពីប្រទេសថៃ បានអះអាងមកថា ពួកគេខ្លះមិនទាន់មានការងារធ្វើនៅឡើយទេជិតកន្លះឆ្នាំមកនេះ ដោយសារតែទីផ្សារការងារនៅកម្ពុជាចង្អៀត ធ្វើឱ្យប្រឈមនឹងបញ្ហាជីវភាព ទោះក្រសួងការងារ ធ្លាប់អះអាងពីភាពរីកចម្រើនលើវិស័យការងាររបស់កម្ពុជាក៏ដោយ។
ការសិក្សានានា បង្ហាញថា ពលករខ្មែរជិត ១លាននាក់ បានវិលចូលកម្ពុជាវិញ តាមការអំពាវនាវរបស់រដ្ឋាភិបាល ក្រោយជម្លោះព្រំដែននៃប្រទេសទាំងពីរ ហើយពួកគេកំពុងប្រឈមនឹងខ្វះការងារធ្វើ។
ការណ៍នេះបណ្ដាលឱ្យពលករមួយចំនួន បន្តប្រថុយប្រថានដោយខុសច្បាប់ទៅរកការងារនៅស្រុកថៃវិញ ទោះត្រូវតម្រួតថៃចាប់ខ្លួននៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនបញ្ជូនមកវិញក្ដី។ ពលករខ្លះ ក៏ត្រឡប់ទៅប្រទេសថៃវិញដោយជោគជ័យ តាមរយៈមេខ្យល់ ទោះត្រូវចំណាយច្រើនជាងធម្មតា។
ពលករម្នាក់ដែលបានត្រឡប់មកខ្មែរវិញកាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ លោកស្រី រ៉ាន់ សំនៀង ថ្លែងប្រាប់វីអូឌីថា ក្រោយត្រឡប់មកដល់ខ្មែរវិញ លោកស្រីនិងស្វាមីមិនទាន់មានការងារជាក់លាក់ទេ ក្រៅពីធ្វើការងារផ្ទះ ស្រែចម្ការ និងស៊ីឈ្នួលដកដំឡូង បេះពោតម្ដងម្កាលប៉ុណ្ណោះ។
លោកស្រីអះអាងថា នៅភូមិដូងខ្លុង ឃុំគំរូ ស្រុកថ្មពួក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ មានពលករអត់ការងារដូចលោកស្រីជាច្រើននាក់ទៀត ព្រោះតំបន់លោកស្រីនៅឆ្ងាយពីរោងចក្រ សហគ្រាស ហើយលោកស្រីទើបបានត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ក្រោយភៀសសឹកជាង ២០ថ្ងៃ ដោយសារថៃវាយប្រហារឈ្លានពាន។
មួយវិញទៀត លោកស្រីមិនហ៊ានប្រថុយទៅរកការងារតាមរោងចក្រនៅទីក្រុង ព្រោះបារម្ភគេមិនទទួល និងឯកសារស្មុគស្មាញ។ លោកស្រីដឹងពីមិត្តភក្ដិថា ថៅកែមួយចំនួនរើសអើងអាយុជាដើម ខណៈស្វាមីលោកស្រីមានអាយុជាង ៤០ឆ្នាំហើយ។ លោកស្រីថា បើទៅហើយ អត់បានការងារធ្វើ នោះពួកគាត់នឹងកាន់តែជួបការលំបាក ព្រោះគ្រួសារខ្វះខាតខ្លាំង។
លោកស្រីស្នើដល់រដ្ឋាភិបាលពិចារណាចុះដល់តាមភូមិឃុំ សម្រួលដល់ពួកគាត់ដើម្បីបានការងារសមរម្យក្នុងការចិញ្ចឹមជីវិត។
អ្នកស្រី រ៉ាន់ សំនៀង និយាយថា៖«ដោយសារយើងអត់សូវមានសោហ៊ុយ ខ្ញុំចង់ឱ្យក្រសួងចុះមកដល់ស្រុកថ្មពួកផង កុំចុះតែស្រុកអង្គរបុរី។ ម៉េចម៉ាសូមក្រសួងចុះមកដល់ផ្ទាល់»។
ពលករខ្មែរផ្សេងទៀតដែលកំពុងរស់នៅតំបន់ភៀសសឹក បានជួបបញ្ហាអត់ការងារ និងអត់លុយបង់ធនាគារ និងចិញ្ចឹមកូនក្នុងបន្ទុកដល់៤នាក់។ អ្នកស្រី សល សាវត្ត ប្រាប់វីអូឌីថា ស្ថានភាពគ្រួសារអ្នកស្រីពិបាកខ្លាំងណាស់ តាំងពីព្រំដែនកម្ពុជាថៃបានបិទមក។
អ្នកស្រីជាអ្នកស្រុកនៅតំបន់ផ្លូវបំបែក នៃតំបន់បឹងត្រកួនជាប់ព្រំដែនតែម្ដង ហើយផ្ទះលោកស្រីត្រូវយោធាថៃកំពុងកាន់កាប់។ កាលពីមិនទាន់ផ្ទុះសង្គ្រាម លោកស្រីនិងស្វាមីតែងទៅធ្វើការជារៀងរាល់ថ្ងៃក្នុងប្រទេសថៃ ដោយពេលព្រឹកចេញទៅ ហើយល្ងាចឡើងត្រឡប់មកវិញ ដើម្បីមើលថែកូន និងម្ដាយចាស់។ សម្រាប់អ្នកស្រីថា បច្ចុប្បន្នស្វាមីលោកស្រី គឺលោក ហុក ហុង បានទៅធ្វើការសំណង់នៅខេត្តប៉ៃលិន ដើម្បីបានប្រាក់សងធនាគារ ខណៈលោកស្រីនិងកូនទាំង៤ និងម្ដាយចាស់បានសុំផ្ទះអ្នកភូមិរស់នៅ ក្នុងភូមិមួយនៃស្រុកថ្មពួក ក្បែរតំបន់ភៀសសឹក។
លោកស្រីរៀបរាប់ទាំងកូនតូចៗយំទ្រហឹងអឺងកង ដោយស្នើរដ្ឋាភិបាលជួយពន្លឿនការដោះស្រាយទាមទារដីផ្ទះពីថៃមកវិញ និងបើកដំណើរការព្រំដែនឱ្យបានឆាប់ ដើម្បីពួកគាត់អាចទៅរស់នៅ និងចិញ្ចឹមជីវិតវិញបាន។
អ្នកស្រី សល សាវត្ត និយាយថា៖«តាំងពីបិទច្រក (ព្រំដែន) មក ខ្ញុំមិនបានធ្វើការទេ គឺនៅផ្ទះមើលកូន។ ឥឡូវធ្វើការមិនបានទាំងប្ដីទាំងប្រពន្ធ ពិបាក! ជំពាក់អង្គការឡើង២-៣! ហើយកូនបៅទឹកដោះគោទៀត។ ចង់បានដីបានផ្ទះវិញដូចមុនទៅ បានទៅធ្វើការឆ្ងាយពីកូន។ បើអត់ទាន់បានដីបានផ្ទះអ៊ីចឹង ទៅធ្វើការចោលកូនមិនបានទេ»។
ពលករខ្មែរម្នាក់ទៀតមានស្រុកកំណើតនៅភូមិស្រម៉ុក ឃុំពន្លៃ ស្រុកអង្គរបុរី ខេត្តតាកែវ លោក យិន សុខុម ប្រាប់វីអូឌីថា លោកនិងគ្រួសារសម្រេចបន្តនៅធ្វើការនៅប្រទេសថៃ ពុំត្រឡប់ទៅខ្មែរវិញនោះឡើយ។ លោកបារម្ភខ្លាចគ្មានការងារធ្វើពេលត្រឡប់ទៅវិញ។
ក្នុងវ័យ ៤៥ឆ្នាំ លោកហាក់គ្មានសង្ឃឹមថា បានការងាររោងចក្រធ្វើនោះទេ។ មួយទៀត លោកពុំអាចទ្រាំនឹងសម្ដីមិនសមរម្យ និងការជេរប្រមាថរបស់ថៅកែចិន ចំពោះកម្មករខ្មែរ ដែលជាមូលហេតុសម្រាប់លោកបន្តនៅស្រុកថៃ។ លើសពីនេះ លោកថា មានពលករទើបត្រឡប់ពីខ្មែរមកធ្វើការនៅប្រទេសថៃវិញ ដោយសារហេតុផលដែលលោកបានរៀបរាប់។
ដោយឡែក ពលករដែលបានការងារធ្វើក្រោយត្រឡប់ពីប្រទេសថៃវិញ រៀបរាប់ផ្សេងពីនេះ។ លោកស្រី ខន ស្រីមុំ ដែលរស់នៅខេត្តព្រៃវែង ហើយបច្ចុប្បន្នកំពុងធ្វើការងាររោងចក្រនៅរាជធានីភ្នំពេញ ប្រាប់វីអូឌីថា លោកស្រីនិងសាច់ញាតិបានត្រឡប់មកខ្មែរវិញទាំងអស់។
ក្រោយមកដល់ខ្មែរភ្លាមៗកាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ មេភូមិសំរោង ឃុំសំរោង ស្រុកស្វាយអន្ទរ បានចុះមកណែនាំផ្ទាល់ និងស្រង់ឈ្មោះពួកគាត់ភ្លាមៗ ដើម្បីជួយរកការងារ។
អ្នកស្រីអះអាងថា ដោយសារពួកគាត់ធ្វើផ្នែកសំណង់នៅថៃ ហើយត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ ក៏បន្តធ្វើការសំណង់ដដែលភ្លាមៗនៅពេលនោះ។ អ្នកស្រីបន្តថា ឥឡូវលោកស្រីនិងបងប្អូនស្រីៗបានប្ដូរមកធ្វើការរោងចក្រ ប៉ុន្តែស្វាមីនិងបងប្អូនប្រុសនៅធ្វើផ្នែកសំណង់ដដែល។
សម្រាប់លោកស្រី ការងារនៅខ្មែរ និងថៃពុំខុសគ្នាប៉ុន្មានទេ ទាំងប្រាក់កម្រៃ និងជីវភាពរស់នៅ។ ទន្ទឹមនឹងនេះលោកស្រីប្ដេជ្ញាថា មិនត្រឡប់ទៅថៃវិញទេ។ បន្ថែមពីនេះ លោកស្រីក៏ស្នើដល់ពលករខ្មែរផ្សេងទៀត បើអាចត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ ហើយខិតខំរកការងារធ្វើដូចពួកគាត់។
អ្នកស្រី ខន ស្រីមុំ និយាយថា៖«នៅស្រុកយើង (ខ្មែរ) ស្រួលជាងស្រុកគេ (ថៃ) ទេ។ នៅស្រុកគេភ័យផងអីផង យើងនៅស្រុកយើងវាមិនភ័យ។ ចង់ផ្ដាំផ្ញើថា ឱ្យមករកស៊ីនៅស្រុកយើងវិញមក ការងារស្រុកយើងមិនខ្វះទេ រកបានដូចតែគ្នា»។
កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ប្រធានព្រឹទ្ធសភា លោក ហ៊ុន សែន បានអំពាវនាវឱ្យពលករខ្មែរដែលកំពុងធ្វើការនៅប្រទេសថៃ ត្រឡប់មកមាតុភូមិវិញ មុនពេលអាជ្ញាធរថៃបណ្តេញចេញ ឬប្រមាថ។ សារអំពាវនាវនោះ ធ្វើឡើងក្រោយទាហានថៃលួចបាញ់ប្រហារទាហានខ្មែរម្នាក់ស្លាប់ នៅក្នុងលេណដ្ឋាន តំបន់មុំបី ខេត្តព្រះវិហារ។
ក្នុងសាររបស់ លោក ហ៊ុន សែន បានបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាល នឹងទទួលពលករទាំងអស់ឱ្យតែជាជនជាតិខ្មែរ ទោះបីជាមាន ឬគ្មានឯកសារគ្រប់គ្រាន់។
វីអូឌី មិនអាចសុំការពន្យល់ពីអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងារ លោក ស៊ុន មេសា ពីចំនួនពលករជាក់ស្ដែងដែលបានការងារធ្វើ និងមិនទាន់បានការងារ ក្រោយត្រឡប់ពីប្រទេសថៃ គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៨ ខែមករា។ ប៉ុន្តែ លោកបានប្រាប់កាសែតក្នុងស្រុក កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ថា ពលករខ្មែរមកពីថៃប្រមាណ ៦២ម៉ឺននាក់ ទទួលបានការងារធ្វើហើយ។
លើសពីនេះ លោក ស៊ុន មេសា បានផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈហ្វេសប៊ុកនៅថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ថា បច្ចុប្បន្នមានការងារជិត ១០ម៉ឺន (៨៩ ៥៣៩) កន្លែងទៀត សម្រាប់ពលករដែលត្រឡប់ពីថៃ។ រីឯក្រសួងការងារបានរៀបចំវេទិកាការងារតាមបណ្ដាខេត្តនានា ដូចជា ស្រុកមោងឫស្សី មានការងារជាង ៥ពាន់កន្លែង ស្រុកសេរីសោភ័ណ ជាង ២ពាន់កន្លែង ស្រុកបវេល ជាង ៤ពាន់កន្លែង និងខេត្តស្វាយរៀងជាង ៥ពាន់កន្លែង រួមនឹងខេត្តមួយចំនួនទៀត។
ក្រសួងតម្រូវឱ្យពលករត្រូវទាក់ទងចុះឈ្មោះតាមរយៈអេប ឬកម្មវិធីស្កេនទូរស័ព្ទស្មាតហ្វូន ឬហៅទូរស័ព្ទដោយមិនគិតថ្លៃ ២៤ម៉ោង លើ២៤ម៉ោង មកលេខ ១២៨៦ សម្រាប់ការងារ និងសាកសួរព័ត៌មានលម្អិត និងលេខ ១២៩៧ សម្រាប់បណ្ដឹងផ្សេងៗ។
កន្លងទៅ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការងារ លោក ហេង សួរ តែងអះអាងពីតួលេខដែលពលរដ្ឋកម្ពុជាមានការងារធ្វើប្រមាណ ៩៩ភាគរយ។ ប៉ុន្តែ តួលេខនេះពុំឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពារពិតទេ ព្រោះពលរដ្ឋខ្មែរជាង ២លាននាក់ បានធ្វើការនៅប្រទេសថៃ មានន័យថា ពលករជាងពាក់កណ្ដាលទៀត កំពុងធ្វើការនៅប្រទេសថៃ ពុំបានវិលមកកម្ពុជាតាមការអំពាវនាវរបស់រដ្ឋាភិបាលឡើយ។
ចំណែកសង្គមស៊ីវិលធ្វើការផ្នែកអន្តោប្រវេសន៍ និងសិទ្ធិការងារ មិនឯកភាពនឹងតួលេខដែលក្រសួងការងារបានអះអាងឡើយ។ មន្ត្រីសិទ្ធិការងារទទួលបន្ទុកផ្នែកពលករចំណាកស្រុករបស់អង្គការសង់ត្រាល់ (Central) ប្រចាំប្រទេសថៃ លោក លឹង សុផុន ប្រាប់វីអូឌីដោយយោងតាមរបាយការណ៍ស្ទង់មតិ។
តួលេខនោះ គឺពលករខ្មែរត្រឡប់ពីថៃ មានតែជាង ៣០ភាគរយប៉ុណ្ណោះ ឬស្មើជិត ៣០ម៉ឺននាក់ ក្នុងចំណោមពលករជាង ៩០ម៉ឺននាក់ ដែលទទួលបានការងារ។ លោកបន្តថា បច្ចុប្បន្នអ្នកអត់ការងារធ្វើរាប់ពាន់នាក់ បានប្រថុយប្រថានចូលប្រទេសថៃវិញ តាមផ្លូវគោក ផ្លូវទឹក និងជិះយន្តហោះដើម្បីទៅធ្វើការនៅតាមរោងចក្រដែលពួកគេធ្លាប់ធ្វើ ដោយមានថៅកែចាំទទួល ទោះត្រូវចំណាយច្រើនក្ដី។
ក្នុងនោះ ពលករខ្មែរមួយចំនួនត្រូវបានតម្រួតថៃចាប់ខ្លួនឃុំឃាំង និងបញ្ជូនត្រឡប់មកខ្មែរវិញជាហូរហែ ប៉ុន្តែពលករខ្លះ នៅបន្តលួចចូលប្រទេសថៃ។
លោក លឹង សុផុន ថ្លែងថា៖«តាំងពីមានជម្លោះព្រំដែន ធ្វើឱ្យពលករខ្មែរជិត១លាននាក់វិលទៅខ្មែរវិញ ដោយសារស្ថានការណ៍មិនល្អនៅក្នុងស្រុកថៃ។ ជាចុងក្រោយ ឃើញរដ្ឋាភិបាលខ្មែរបានបង្ហាញថា ពលករជិត ១លាននាក់។ មើលឃើញទិន្នន័យដែលទទួលបានការងារហាក់ដូចជាតិច ប្រហែលជាង ៣០ភាគរយបានការងារ។ អ៊ីចឹងពលរដ្ឋនៅខ្មែរយើងអត់មានការងារធ្វើទេ។ ជាក់ស្ដែងពួកគាត់លំបាករកការងារធ្វើ»។
ចំណែកអ្នកសិក្សាការអភិវឌ្ឍសង្គម យល់ថា រដ្ឋាភិបាលត្រូវទទួលយករបាយការណ៍ពិត និងឯករាជ្យដើម្បីអាចដោះស្រាយចំបញ្ហា ជាជាងការស្មាន ហើយប្រើក្រុមមនុស្សរបស់ខ្លួនបំភ្លៃបង្វែងដាន បង្កើតជាវប្បធម៌កាន់ជើងម្ខាងៗ ទាំងបញ្ហានៅដដែល។
អ្នកសិក្សាការអភិវឌ្ឍសង្គម លោកបណ្ឌិត មាស នី ផ្ដល់យោបល់ថា រដ្ឋាភិបាលគួរជឿលើរបាយការណ៍របស់អង្គការសង់ត្រាល់ តែបើមិនជឿគួរសិក្សាដោយខ្លួនឯងតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលអាចជឿទុកចិត្តបាន និងតម្លាភាព។
លោកបណ្ឌិត មាស នី ថ្លែងថា៖«កុំឱ្យយើងលើកក្បាលមេក្រូឡើង និយាយថា យើងមានការងារធ្វើ៩៩ភាគរយ។ តែសួរថាទិន្នន័យបានពីណា វាអត់មានប្រភពច្បាស់លាស់អ៊ីចឹងទៅ ដល់រាយការណ៍វិជ្ជមានក៏គេរិះគន់ វិជ្ជមានក៏គេរិះគន់។ ដូច្នេះរដ្ឋាភិបាលគួររៀនសូត្រផងទៅ។ អ៊ីចឹងទេ វាខ្វះនូវតម្លាភាព ខ្វះទិន្នន័យជាក់ស្ដែង! ដូច្នេះអ្នកឈ្លោះគ្នានៅមានឱកាសឈ្លោះគ្នាអ៊ីចឹងតទៀតទៅ»។
អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ (Human Rights Watch) បានចេញរបាយការណ៍មួយកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ បង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបរាជ័យក្នុងការធានានូវកម្រិតជីវភាពសមរម្យ ការអប់រំ និងសេវាថែទាំសុខភាព ចំពោះពលករ និងពលរដ្ឋ ដែលធ្វើឱ្យគ្រួសាររបស់ពួកគេ រងសម្ពាធដោយសារបំណុលធនាគារ។ អង្គការនេះប៉ាន់ប្រមាណថា ពលករខ្មែររាប់សិបម៉ឺននាក់ ដែលត្រឡប់ទៅកម្ពុជា តាមការអំពាវនាវរបស់រដ្ឋាភិបាល នៅមិនទាន់ទទួលបានការងារធ្វើ និងការជួយសម្រួលឥណទានធនាគារឡើយ។ រីឯការងារដែលរដ្ឋាភិបាលបានសន្យាផ្ដល់ឱ្យនោះ មានចំនួនតិចជាងការប្រកាស ហើយនៅឆ្ងាយពីផ្ទះសម្បែងពលរដ្ឋទៀតផង៕
