គិតចាប់តាំងពីមានបទឈប់បាញ់លើកទី២ កាលពីថ្ងៃទី២៧ខែធ្នូមក កងទ័ពថៃនិងជនស៊ីវិលថៃ ក្នុងចំនួនយ៉ាងច្រើនបានសម្រុកធ្វើការឈូសបំផ្លាញផ្ទះ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររាប់ពាន់ខ្នង និងសំណង់ថ្មីលើដីខ្មែរដែលថៃឈ្លានពានបានក្រោយសង្គ្រាម២១ថ្ងៃ។
លើសពីនេះ ថៃបានជីកលេណដ្ឋានទ័ព ធ្វើផ្លូវចាក់បេតុង ធ្វើពុទ្ធរូប និងរំលេចទង់ជាតិថៃ លើដីខ្មែរ ខណៈ មេដឹកនាំកម្ពុជាមិនទាន់ប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ) និងទៅតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ(ICC) រួមទាំងមិនប្រើសកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស២៣តុលានៅឡើយ ក្រៅពីការថ្កោលទោសថៃ ចេញកំណត់ទូត និងចេញលិខិតផ្សេងៗជិត៧០០លើក។
ជ្រុងមួយនៃបញ្ហានេះ នាយករដ្ឋមន្ត្រីចាំផ្ទះថៃ លោក អនុធីន ឆាន់វីរៈគុល កាលពីថ្ងៃទី២៧ខែធ្នូ បានធ្វើដំណើរទៅភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិបឹងត្រកួន ក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ របស់កម្ពុជា ដែលថៃទើបដណ្តើមកាន់កាប់។
ក្នុងថ្ងៃដដែលនេះ កងទ័ពថៃបានសម្រុកឈូសកម្ទេចផ្ទះរបស់ឧកញ៉ា ទ្រី ភាព នៅច្រកអានសេះ ខេត្តព្រះវិហារ និងក៏សម្រុកធ្វើផ្លូវទៅកាន់ផ្ទះតាម៉ុកនៅជាំតែ ខេត្តព្រះវិហារ បន្ទាប់ពីផ្ទះអតីតមេខ្មែរក្រហមដែលជាកន្លែងទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនេះ ត្រូវបានកងទ័ពថៃដុតបំផ្លាញនិងឈូសកម្ទេចចោល។
បន្ថែមពីនេះ កងទ័ពនិងជនស៊ីវិលថៃក្នុងចំនួនដ៏ច្រើន ក៏កំពុងសម្រុកឈូសឆាយកម្ទេចផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនិងសំណង់ផ្សេងៗរបស់ខ្មែររាប់ពាន់ខ្នងឱ្យរាបដល់ដី នៅភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ តំបន់បឹងត្រកួន ដែលមាន៤ភូមិ និងតំបន់ផ្សេងៗទៀត ហើយកងទ័ពថៃបានជីកលេណដ្ឋានរឹងមាំនៅតាមតំបន់ទាំងនោះ រួមទាំងធ្វើផ្លូវថ្មី និងសាងសង់សំណង់ផ្សេងៗ ដែលបានកែប្រែអត្តសញ្ញាណទីតាំងភូមិសាស្ត្រទឹកដីខ្មែរនៅតាមតំបន់ទាំងនោះទាំងស្រុង។
នេះបើយោងតាម លោក អ៊ុំ សំអាន ប្រធានស្ថាប័នកិច្ចការព្រំដែននិងអន្តោប្រវេសន៍នៃរដ្ឋាភិបាល២៣តុលាក្រៅប្រទេស ដោយផ្អែកលើព័ត៌មានដែលលោកទទួលបានពីកងទ័ពកម្ពុជាជួរមុខ។
សូមបញ្ជាក់ថា បន្ទាប់ពីទាហានថៃបានបើកការវាយប្រហារយ៉ាងសន្ធាប់ ចូលមកក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជាអស់រយៈពេល២១ថ្ងៃ ដោយប្រើយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់ ដ្រូនអត្តឃាត បាញ់ផ្សែងពុល និងកាំភ្លើងយន្តគ្រប់ប្រភេទ បាញ់ផ្លោងជញ្ជ្រុំដែលបានបណ្តាលឱ្យស្លាប់ និងរងរបួសប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាង ១០០នាក់ និងបានបំផ្លាញផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋរាប់ពាន់ខ្នង ព្រមទាំងបំផ្លាញសំណង់អគារ វត្តអារាម និងផ្លូវស្ពានជាច្រើនមក កម្ពុជានិងថៃបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ដែលបានចូលជាធរមាន កាលពីវេលាម៉ោង១២ថ្ងៃត្រង់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។
ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមកគឺនៅថ្ងៃទី២ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា បានចេញមកប្រកាសថា កងទ័ពថៃបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជានៅ១៤ទីតាំង ហើយបានទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃដកកងទ័ពរបស់ខ្លួនចេញពីទឹកដីកម្ពុជា។
យ៉ាងណាក្តី ទាក់ទងនឹងចំនួនទីតាំងទឹកដីខ្មែរដែលទាហានថៃបានដណ្តើមកាន់កាប់ ទាំងនៅពេលសង្គ្រាម និងនៅក្រោយពីមានបទឈប់បាញ់ លោក អ៊ុំ សំអាន បានធ្វើការបូកសរុបបញ្ជាក់ជាថ្មីទៀត ដោយផ្អែកលើព័ត៌មានដែលលោកបានទទួលពីកងទ័ពកម្ពុជាជួរមុខថា គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែមករា កងទ័ពថៃបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាចំនួន៤១ទីតាំង និងកំពុងបន្តចូលមករាយបន្លាលួសព័ទ្ធយកទឹកដីខ្មែរនៅតាមទីតាំងផ្សេងទៀត ក្នុងនោះរួមមាន ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទខ្នារ ភ្នំទ្រព្យ ច្រកអានសេះ ភូមិព្រៃចាន់ ភូមិជោគជ័យ បឹងត្រកួន តាថាវ ជាំតែ និងអូរផ្កាស្នេហ៍ជាដើម។ល។ នៅក្នុងថ្ងៃទី២៧ខែមករានោះដែរ ទាហានកម្ពុជាបានហាមឃាត់យោធាថៃ មិនអោយរាយបន្លាលួសរំលោភចូលទឹកដីខ្មែរបន្ថែមទៀត នៅតំបន់ច្រកជាំស្រង៉ាំ ខណៈក្នុងថ្ងៃដដែលនោះ យោធាថៃបានដាក់ពង្រាយរថក្រោះជាច្រើនគ្រឿង នៅលើទឹកដីខ្មែរនៅឃុំថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់។
យោងតាមសារព័ត៌មានខាវសត និងអមរិន្ទញ៉ូរបស់ថៃ ចេញផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី២៧ខែមករា បានឱ្យដឹងថា នៅពេលធ្វើដំណើរមកភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ និងតំបន់បឹងត្រកួនរបស់កម្ពុជា ដែលថៃទើបដណ្តើមកាន់កាប់បានកាលពីថ្ងៃទី២៧ខែមករា លោក អនុធីន ឆាន់វីរៈគុល នាយករដ្ឋមន្ត្រីចាំផ្ទះថៃ បានបញ្ជាក់ប្រាប់ទាហានថៃថា អនុស្សរណៈយោគយល់ឆ្នាំ២០០០(MOU 43) គ្មានប្រសិទ្ធភាពទេ ហើយភាគីថៃត្រូវបន្តប្រើផែនទីខ្នាត១លើ៥០ពាន់របស់ថៃ ដើម្បីគ្រប់គ្រងទឹកដីដែលថៃទើបដណ្តើមបានពីកម្ពុជា។
លោក អនុធីន ត្រូវបានស្រង់សម្តីថា ទឹកដីនៅភូមិព្រៃចាន់ ភូមិជោគជ័យ និងតំបន់បឹងត្រកួន ជាទឹកដីរបស់ថៃ ផ្អែកតាមផែនទីខ្នាត១លើ៥០ពាន់។
លោក អ៊ុំ សំអាន បានប្រាប់វីអូឌីថា សកម្មភាពយ៉ាងគឃ្លើនរបស់យោធាថៃ ដែលនៅតែបន្តរាយលួសបន្លាព័ទ្ធយកដីខ្មែរ និងឈូសបំផ្លាញផ្ទះពលរដ្ឋខ្មែរជារៀងរាល់ថ្ងៃនេះ គឺភាគីថៃសំអាងទៅលើផែនទីដែលពួកគេបានគូជាឯកតោភាគីដោយខ្លួនឯងខ្នាត១លើ៥០ពាន់ ដើម្បីវាទយកទឹកដីខ្មែរតាមព្រំដែន។ លោកបារម្ភថា បើថៃនៅតែបន្តប្រើផែនទីខុសច្បាប់នេះ នោះទឹកដីខ្មែរនឹងត្រូវបាត់បង់ជាច្រើនបន្ថែមទៀតទៅថៃ ក្នុងនោះមានតំបន់ដែលថៃអត់ទាន់យកបាន មានដូចជា វាលឥន្ទ្រិយ៍ ភ្នំខ្មោច ៥មករាជាដើម តាមរយៈការចូលមករាយបន្លាលួសវាទយក ឬក៏អាចច្បាំងយកតែម្តង ខណៈនៅពេលនេះកងទ័ពថៃកំពុងដេញទាហានខ្មែរចេញពីលើភ្នំ និងពីចង្កេះភ្នំតាមជួរភ្នំដងរែកទាំងអស់ ចាប់តាំងពីអូរស្មាច់ទៅដល់ប្រាសាទខ្មារ។
លោកថា៖ «ទង្វើមិនទប់ស្កាត់ការឈ្លានពានរបស់ថៃនេះ បង្ហាញថា ត្រកូលហ៊ុនអត់ខ្វល់ពីការបាត់បង់ទឹកដីទេ ធ្វើម៉េចឱ្យតែរក្សាអំណាចត្រកូលហ៊ុន បានស្ថិតថេរអត់ខ្វល់ពីការឈ្លានពានពីសំណាក់ប្រទេសថៃ លើទឹកដីខ្មែរយើងបន្ថែមទៀត ហើយអត់ខ្វល់ដែលទាហានថៃគេយកដីធ្លីផ្ទះសំបែងប្រជាពលរដ្ឋ ទោះបីប្រជាពលរដ្ឋមិនអាចចូលទៅរស់នៅផ្ទះសំបែងរបស់គាត់បាន នៅភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ បឹងត្រកូន ថ្មដា ឬក៏ច្រកអានសេះក៏ដោយ គាត់អត់ខ្វល់។ អ៊ីចឹងខ្ញុំយល់ថា ត្រកូលហ៊ុនគាត់ខ្វល់តែពីការការពារអំណាច»។
សម្រាប់ លោក មាជ សុវណ្ណារ៉ា ប្រធានគណបក្សជំនាន់ថ្មី ដែលតែងតែចុះទៅជួបកងទ័ពនៅតាមព្រំដែននិងជាអ្នកធ្លាប់ធ្វើជាកងទ័ពនៅជំរំតាមព្រំដែនថៃ កាលពីសម័យសង្គ្រាម បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមករាថា ក្នុងនាមជាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរម្នាក់ លោកមានការឈឺចាប់ក្តុកក្តួលក្នុងចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ដូចពលរដ្ឋខ្មែរដទៃទៀតផងដែរ ការដែលថៃបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជានៅតាមព្រំដែន។
លើសពីនេះ ជនភៀសសឹករាប់ពាន់គ្រួសារ មានការឈឺចាប់អស់សង្ឃឹម ខណៈផ្ទះសំបែងនិងដីធ្លីស្រែចម្ការរបស់ពួកគាត់ ត្រូវបានថៃវាទយកនិងឈូសកម្ទេចចោល។
លោក សុវណ្ណារ៉ា បានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលចាត់វិធានការគ្រប់យន្តការច្បាប់ ដើម្បីធ្វើយ៉ាងណាការពារទឹកដីកម្ពុជា កុំឱ្យចោរសៀមអាចឈ្លានពានបាន។
លោកថា៖ «ចឹងគឺថាជំរុញហើយជំរុញទៀត ឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រូវចាត់វិធានការណ៍បែបណា ដើម្បីចៀសវាង នូវការបាត់បង់ទឹកដីដូនតាយើង យើងបាត់បង់នូវឯករាជ្យភាពយើង ជាប្រទេសមួយដែលធ្វើឱ្យសត្រូវបរទេសឈ្លានពាន មានបំណងប៉ងឈ្លានពានជាបន្តបន្ទាប់ទៀត យើងមិនមានវិធានការទប់ស្កាត់។ បើយើងមិនមានភាពរឹងមាំ មិនមានទំនើបកម្មយោធាទេ គឺថា នេះជាការគ្រោះថ្នាក់ទៅថ្ងៃមុខ៥០ឆ្នាំទៀត១០០ឆ្នាំទៀត តើកម្ពុជាអាចបាត់ពីផែនទីពិភពលោក ឬក៏យ៉ាងណា? នេះជាការដាក់សំណួរទៅវិញហើយយើងមិនអាចថា រដ្ឋាភិបាលមិនទាន់ប្តឹងឬក៏បានធ្វើនីតិវិធីបែបណាៗ ទោះបីគាត់នៅស្ងាត់ស្ងៀមយ៉ាងណាអាហ្នឹងវាសុទ្ធតែយើងអត់ដឹងទាំងអស់គ្នា នៅក្នុងកិច្ចការការបរទេស កិច្ចការការទូតនោះ»។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទង អ្នកស្រី ម៉ាលី សុជាតា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ដើម្បីស្នើសុំការធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើស្ថានការណ៍វិវត្តន៍ចុងក្រោយ នៅតាមតំបន់ព្រំដែនបាននោះទេ នៅថ្ងៃទី២៨ខែមករា។
ប៉ុន្តែលោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល បានថ្លែងនៅក្នុងកម្មវិធីផ្សាយបន្តផ្ទាល់នៅថ្ងៃទី២៨ខែមករា ដោយលើកពីសាររបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ថា ការជ្រើសរើសយកបទឈប់បាញ់ មិនមែនមានន័យថា កម្ពុជាចុះចាញ់ ឬសុខចិត្តយកបូរណភាពទឹកដីទៅដូរយកសន្តិភាពឡើយ ហើយរិតតែមិនមែនមានន័យថា កម្ពុជាអស់សមត្ថភាព ឬបោះបង់សិទ្ធិស្វ័យការពារខ្លួននោះដែរ។
លោកថា៖ «ក្នុងអំឡុងពេលនេះដែរ រាជរដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសថ្នាក់ដឹកនាំនៃយើងរួមទាំងក្រសួងស្ថាប័ននានា ដែលជាសេនាធិការទាំងអស់ បានបំពេញការងារការទូតយ៉ាងសកម្ម ក្នុងការការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងបូរណភាពទឹកដី។ ក្រសួងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនានាដែលជាសេនាធិការរបស់រដ្ឋាភិបាល បានតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់បំផុត និងដោយស្មារតីទទួលខុសត្រូវខ្ពស់បំផុត ចំពោះបញ្ហានេះ ហើយបានតវ៉ាគ្រប់ទម្រង់ប្រឆាំងទៅនឹងសកម្មភាព ដែលធ្វើឱ្យមានការប្រែប្រួលបរិយាកាសសន្តិសុខនៅក្នុង ឬជុំវិញតំបន់ជនស៊ីវិល ការពង្រឹងការគ្រប់គ្រងយោធា ឬបង្កើតស្ថានភាពថ្មីនៅលើទីតាំងជាក់ស្តែង»។
សម្រាប់ លោក អ៊ុំ សំអាន ក៏ដូចជាលោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា និងមេធាវីចាស់វស្សា លោក សុក សំអឿន ព្រមទាំងបញ្ញវ័ន្តខ្មែរផ្សេងទៀត ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលនៃបក្សប្រជាជនប្រញ៉ាប់ពន្លឿនសំណុំរឿងព្រំដែនដាក់ពាក្យប្តឹងថៃទៅICJ និង ICC រួមទាំងសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស២៣តុលា ដើម្បីទប់ស្កាត់មហិច្ឆតាថៃឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរ ពីព្រោះបើកម្ពុជាមិនប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការ និងស្ថាប័នអន្តរជាតិទេ កម្ពុជានឹងបាត់បង់ទឹកដីនៅតាមព្រំដែនជារៀងរហូត ថែមទាំងថៃនៅតែបន្តរុលចូលមកដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីខ្មែរបន្ថែមទៀត នាពេលបន្តបន្ទាប់ខាងមុខ៕
