គណបក្សកម្លាំងជាតិ ដែលជាបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយ បានរកកិច្ចអន្តរាគមន៍ពីមហាក្សត្រ ក្រោមហេតុផលថា ដើម្បីជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលបើកផ្លូវឱ្យមានការផ្សះផ្សាជាតិ រួមទាំងត្រូវប្រើច្បាប់អន្តរជាតិប្រឆាំងនឹងទង្វើឈ្លានពានរបស់ថៃ ខណៈបក្សកាន់អំណាចធ្វើឱ្យរបូតដីខ្មែរជាង៤០កន្លែងទៅថៃ ក្រោយថៃបើកការឈ្លានពានត្រឹម២១ថ្ងៃ។
គណបក្សកម្លាំងជាតិ និយាយក្នុងលិខិតចំហមួយ កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦នេះថា ក្នុងអំឡុងពេលដែលយោធាថៃបើកការវាយប្រហារ មកលើអធិបតេយ្យភាពបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជាទាំងពីរលើកនេះ ជាលក្ខណៈសង្គ្រាមឈ្លានពានទាំងគំរោល មិនគោរពគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិសោះឡើយ។
បើតាមប្រភពនោះ ការបង្កសង្គ្រាមដ៏មហន្តរាយយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងររបស់ថៃនេះ ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលកម្ពុជា នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជារាប់សែននាក់ ពីសំណាក់កងកម្លាំងយោធាថៃ ដែលបានបង្កឈ្លានពានឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមយ៉ាងអមនុស្សធម៌ ដោយមិនអាចប្រកែកបាន។
ការឈ្លានពានរបស់យោធាថៃ បានបើកការវាយប្រហារមិនរើសមុខ ដូចជា បាញ់ផ្លោងដោយសព្វាវុធធន់ធ្ងន់គ្រប់ប្រភេទ និងប្រើប្រាស់យន្តហោះ F-16 ទម្លាក់គ្រាប់បែកធ្វើឱ្យខូចខាតផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន សាលារៀន មណ្ឌលសុខភាព អាគារប៉ុស្តិ៍នគរបាល អាគារទីស្នាក់ការគយ រដ្ឋាករកម្ពុជា ប្រាសាទបុរាណខ្មែរ ផ្ទះសម្បែងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលរាប់រយខ្នង ជនស៊ីវិលបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ចំនួន ៣១នាក់ និងរងរបួសជាងចំនួន ៩០នាក់។
ការណ៍នេះ បក្សកម្លាំងជាតិ យល់ថា ប្រទេសកម្ពុជាមានជម្រើសតែមួយគត់ គឺប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលអាចការពារនូវអធិបតេយ្យភាព បូរណភាពទឹកដីកម្ពុជាពីការឈ្លានពាន និងបណ្តេញយោធាថៃ ឱ្យចេញពីទឹកដីកម្ពុជាទៅវិញបាន។
គណបក្សកម្លាំងជាតិ និយាយថា៖ «ក្នុងនាមគណបក្សកម្លាំងជាតិ ទូលព្រះបង្គំខ្ញុំព្រះករុណា សូមព្រះបរមរាជានុញ្ញាតទូលថ្វាយស្នើសុំព្រះរាជអន្តរាគមន៍ដល់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ឱ្យប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិប្រឆាំងការឈ្លានពានរបស់ថៃលើទឹកដីកម្ពុជា និងដោះលែងអ្នកនយោបាយ សកម្មជននយោបាយសកម្មជនសង្គម ក្រុមយុវជនមាតាធម្មជាតិ សកម្មជនដីធ្លី សកម្មជន២៣តុលា និងអ្នកជាប់ឃុំមនសិការទាំងអស់ ឱ្យមានសេរីភាពឡើងវិញ ដើម្បីជាការបង្ហាញថា ខ្មែររួបរួម ខ្មែរខ្លាំង សាមគ្គីជាធ្លុងមួយ តាមការចង់បានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប និងគ្រប់និន្នាការនយោបាយ»។
បន្ថែមលើនេះ ទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ លោក រ៉ុង ឈុន ប្រាប់VODនៅថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈនេះថា លោកសង្ឃឹមថា ព្រះមហាក្សត្រនៃយើង នឹងព្រះរាជទានទទួលលិខិតនេះ ដើម្បីប្រាប់ទៅរដ្ឋាភិបាលឱ្យប្រើយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ទាមទារនឹងការពារទឹកដីខ្មែរ ពីសត្រូវថៃឈ្លានពាន។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា ទង្វើយ៉ាងគឃ្លើន និងអមនុស្សធម៌របស់យោធាថៃនេះ ធ្វើឱ្យពលរដ្ឋនិងគណបក្សនយោបាយខ្មែរមិនអាចឈរឱបដៃមើលទេ ព្រោះជាការឈឺចាប់ និងប្រមាថជាតិសាសន៍ខ្មែរជាខ្លាំង។
លោកថា៖ «ចឹងហើយបានជាទូលថ្វាយព្រះអង្គសុំឲ្យព្រះអង្គ ជួយអន្តរាគមន៍ទៅរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឲ្យប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ជាពិសេសប្ដឹងទៅតុលាការ ICJ ICC និងកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស២៣តុលា១៩៩១ នឹងលើសពីហ្នឹង ក៏ដើម្បីស្ដារនូវមុខមាត់កម្ពុជា ដែលយើងគិតថាស្ដារនូវការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យ ភ្ជាប់ទៅនឹងការស្នើសុំឲ្យមានការដោះលែងអ្នកនយោបាយជាដើម»។
សម្រាប់ លោក រ៉ុង ឈុន នៅតែអះអាងថា មានតែយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងបារីស ២៣តុលា និងតុលាការអន្តរជាតិទេ ទើបអាចជួយកម្ពុជាក្នុងការដោះស្រាយរឿងជម្លោះព្រំដែន។
ការណ៍នេះ លោកទទូច និងសង្ឃឹមថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងយល់បញ្ហានេះ ត្រូវពន្លឿនប្រើយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិដែលពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ ដាក់ពាក្យប្តឹងថៃ ដើម្បីការពារ និងទាមទារទឹកដីខ្មែរត្រឡប់មកវិញ។
លោកថា៖ «ក្នុងនាមគណបក្សកម្លាំងជាតិ យើងចង់ឃើញរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ទី១ត្រូវដាក់ពាក្យបណ្ដឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ ហើយក៏ស្នើឱ្យសហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស កោះប្រជុំបន្ទាន់ទាក់ទងទៅនឹងករណីសៀមឈ្លានពាន ទី២ចង់ឲ្យរាជរដ្ឋាភិបាលត្រូវតែស្ដារឡើងវិញ ការស្តារឡើងវិញ នៃការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យ ហើយដោះលែងដោះលែងអ្នកដែលអ្នកនយោបាយ ដែលកំពុងជាប់ឃុំមនសិការទាំងសកម្មជនដីធ្លីអីទាំងអស់ហ្នឹង ឲ្យគាត់មានសេរីភាពឡើងវិញ ហើយបើកលំហសេរីភាពសារព័ត៌មាន លំហសេរីភាពបញ្ចេញមតិ លំហសេរីភាពនយោបាយ»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ នាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈនេះ បានបញ្ចេញលិខិតមួយច្បាប់ឆ្លើយតបទៅនឹងប្រធានាធិបតីបារាំង ដែលធ្លាប់បង្ហាញជំហរជួយផ្តល់ឯកសារផែនទី ពាក់ព័ន្ធនឹងបន្ទាប់ព្រំដែនកម្ពុជា ថៃ ដែលទទួលស្គាល់ឱ្យអន្តរជាតិ។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បាននិយាយថា កម្ពុជាផ្តល់សារៈសំខាន់ចំពោះតួនាទីរបស់បារាំង ក្នុងនាមបារាំងជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ។
លើសពីនេះ លោកស្នើសុំឱ្យប្រទេសបារាំង «ពិចារណាផ្តល់ការគាំទ្រ និងបច្ចេកទេសពាក់ព័ន្ធនឹងព្រំដែនអន្តរជាតិរវាងកម្ពុជា និងថៃ ដែលជាមរតកនៃសម័យអាណាព្យាបាល»។ ប៉ុន្តែមេដឹកនាំរូបនេះ មិនបានបញ្ជាក់ពីជំហរប្តឹងថៃនៅពេលណាពិតប្រាកដទេ ខណៈថៃកំពុងសម្រុកធ្វើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធលើដីខ្មែរដែលថៃគ្រប់គ្រង ព្រមទាំងរូបភាពវីដេអូជាច្រើនត្រូវបានគេទម្លាយថា កងទ័ពថៃជួរមុខកំពុង ព្យាយាមរុលចូលដើម្បីគ្រប់ដីខ្មែរបន្ថែមទៀតក្តី។
ដោយឡែក ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត គាំទ្រចំពោះលិខិតផ្លូវការរបស់គណបក្សកម្លាំងជាតិ ដែលស្នើសុំព្រះមហាក្សត្រ ជួយព្រះរាជអន្តរាគមន៍ រឿងថៃឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរនេះ។
សម្រាប់លោក ម៉ែន ណាត ក៏សង្ឃឹមថា ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ នឹងកោះហៅរដ្ឋាភិបាល មកសួរនាំរឿងការបាត់បង់ទឹកដីនេះ ដើម្បីរួមគ្នាស្វែងរកដំណោះស្រាយ ការពារ និងទាមទារទឹកដីខ្មែរត្រឡប់មកវិញ។
លោកថា៖ «និយាយដោយខ្លី គឺជាលិខិតល្អមានទម្ងន់ហើយសរសេរត្រូវគោលដៅ ទាំងផ្ញើទៅព្រះមហាក្សត្រទាំងផ្ញើទៅនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ដូច្នេះលិខិតទាំងពីរហ្នឹង គឺជាលិខិតបែបអន្តរាគមន៍ទេ ជំរុញលើកទឹកចិត្តឲ្យរដ្ឋាភិបាល ទោះបីលិខិតទៅព្រះមហាក្សត្រក៏ទៅជំរុញរដ្ឋាភិបាលដូចគ្នា អ៊ីចឹងក្នុងគោលដៅតែមួយ គឺជំរុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើការងារឲ្យសកម្មឡើង ទាំងផ្នែកការទូត ទាំងផ្នែករៀបចំឯកសារប្ដឹង ប្ដឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ឲ្យយើងចូលរួមអបអរសាទរអី ក្រៅពីហ្នឹង ក៏យើងអំពាវនាវដែរ ឲ្យគ្រប់ភាគីទាំងអស់នៃទាំង NGO ទាំងគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល រួមទាំងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងអស់ហ្នឹង រួមគ្នាដើម្បីធ្វើលិខិតធ្វើញត្តិជំរុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា»។
គូររំឮកថា កាលពីថ្ងៃទី០៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលចំនួន១៥ បានធ្វើសន្និសីទសារព័ត៌មាន ស្ដីពី «ការវាយតម្លៃរហ័សរួមគ្នាលើកទីពីរ ស្ដីពី ផលប៉ះពាល់ពីជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ និងសកម្មភាពរួមគ្នាបន្ទាប់»។
ក្នុងសន្និសីទនេះ តំណាងឱ្យបណ្តាញសង្គមស៊ីវិលរាប់រយអង្គការនៅកម្ពុជា និងអន្តរជាតិ បានចុះធ្វើការស្រាវជ្រាវដោយផ្ទាល់ និងបានសម្ភាសន៍ផ្ទាល់ និងតាមអនឡាញជាមួយពលរដ្ឋរងគ្រោះ ដោយសារសង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់ថៃ អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន និងអ្នកពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន នាពេលថ្មីៗនេះ នៅខេត្តចំនួន៦ នៃតំបន់ដែលមានជម្លោះព្រំដែន ដូចជា ខេត្តព្រះវិហារ ឧត្តរមានជ័យ បន្ទាយមានជ័យ ពោធិ៍សាត់ បាត់ដំបង និងកោះកុង។
ប្រភព និយាយថា សង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់កងកម្លាំងថៃមកលើដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា រយៈពេល២១ថ្ងៃកន្លងទៅនេះ បានធ្វើឱ្យពលរដ្ឋស៊ីវិលជួបបញ្ហាវិបត្តិផ្លូវចិត្ត បញ្ហាសុខភាព ប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ ផ្ទះសម្បែង ដីធ្លី ការអប់រំ និងខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើន រួមទាំងប្រាសាទខ្មែរ ដែលការណ៍នេះ ពួកគេនឹងចងក្រងនូវឯកសារនិងបណ្តឹង ដើម្បីដាក់ទៅស្ថាប័នអន្តរជាតិ និងតុលាការ ICJ ដើម្បីទាមទារឱ្យមានយុត្តិធម៌សម្រាប់ពលរដ្ឋខ្មែររងគ្រោះ។
ជាមួយគ្នានេះ កាលពីថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈនេះ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលា ដឹកនាំដោយលោក សម រង្ស៊ី បានដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅកាន់តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ (ICC) ប្តឹងករណីយោធាថៃទម្លាក់គ្រាប់បែកលើប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ និងប្រាសាទបុរាណខ្មែរ។
ប្រភពបន្តថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលាប្តឹងថៃទៅ ICC អំពីយោធាថៃបានបាញ់គ្រាប់បែកចង្កោមមកលើទឹកដីកម្ពុជា ការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកចង្កោមនេះ ជាការបំពានលើច្បាប់អន្តរជាតិ និងបំពានលើការហាមឃាត់នៃអនុសញ្ញាស្តីពីគ្រាប់បែកចង្កោមអន្តរជាតិនៅទីក្រុងអូស្លូ និងជាឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ។
មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលា ក៏កំពុងធ្វើការជាមួយមេធាវីអន្តរជាតិក្នុងរៀបចំពាក្យបណ្តឹងទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ដើម្បីប្តឹងថៃទាមទារយកទឹកដីកម្ពុជាចំនួន ៤៥ទីតាំងរួមទាំង២/៣នៃកោះគុត និងដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នាទំហំ ២៦០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េមកវិញផងដែរ។
បើតាមក្រសួងមហាផ្ទៃ គិតត្រឹមថ្ងៃទី៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ មានពលរដ្ឋភៀសសឹកជាង ៦ពាន់នាក់(៦ ២២១នាក់)បន្ថែមទៀត បានបន្តវិលត្រឡប់ទៅលំនៅឋានវិញ។ ក្នុងចំណោមពលរដ្ឋភៀសសឹកសរុបជាង ៦សែន៤ម៉ឺននាក់ មានជាង ៥សែន៥ម៉ឺននាក់ ឬជិត៨៥% បានវិលត្រឡប់ទៅលំនៅឋានវិញហើយ ខណៈមានពលរដ្ឋភៀសសឹកចំនួនជាង ៩ម៉ឺននាក់ (៩៧ ៨៧៨នាក់)ទៀត កំពុងបន្តស្នាក់នៅតាមជំរំនានា៕
