Social Issues, ព័ត៌មានជាតិ, អំពើពុករលួយ

អ្នកឃ្លាំមើលខកចិត្តនឹងមេដឹកនាំបន្តវេនដែលគេរកឃើញការដឹកនាំពុករលួយខ្លាំងជាងមុន

កញ្ញា ឃុន ចន្ទដារ៉ារ័ត្ន
| ១១ កុម្ភៈ ២០២៦
ម៉ោង ២០:២០

អ្នកឃ្លាំមើល សម្ដែងការខកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងចំពោះស្ថានភាពអំពើពុករលួយនៅកម្ពុជា ដែលពុំបានល្អប្រសើរនោះទេ បើទោះបីជាលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលរៀនពីបរទេសហើយ កាន់អំណាចពេញដៃជាង ២ឆ្នាំមកក្ដី។

អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក លោក សេង វណ្ណលី លើកឡើងថា ប្រព័ន្ធបក្ខពួកនិយម និងកង្វះប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យអំណាច គឺជាដើមចមនៃអំពើពុករលួយនៅកម្ពុជា។

លោកចោទជាសំណួរថា តើចំណេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់របស់មេដឹកនាំបន្តវេន អាចជួយកម្ពុជាបានពិតប្រាកដដែរ ឬទេ បើពិន្ទុពុករលួយនៅតែបន្តធ្លាក់ចុះបែបនេះ? ដោយលោកភ្ជាប់នឹងរបាយការណ៍សន្ទស្សន៍ការយល់ដឹងពីអំពើពុករលួយ (CPI) ឆ្នាំ២០២៥ របស់អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ ព្រមទាំងសំណួរថា តើហេតុអ្វីបានជាមហាជនចាប់អារម្មណ៍លើរបាយការណ៍នេះ?។

លោកថា៖ «រដ្ឋាភិបាលគួរជំរុញឱ្យមានតម្តាភាពកម្រិតខ្ពស់ តាមរយៈការបង្កើនទំនើបកម្មប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលឌីជីថល ដោយកាត់បន្ថយការជួបមុខគ្នាផ្ទាល់រវាងមន្ត្រី និងពលរដ្ឋដែលជានិរន្តភាពទាមទារលុយទឹកតែក្រៅផ្លូវការ»។

យោងតាមទិន្នន័យចុងក្រោយបង្អស់នៃសន្ទស្សន៍ការយល់ដឹងពីអំពើពុករលួយ (CPI) ឆ្នាំ២០២៥ ដែលទើបតែចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី១០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ បង្ហាញថា កម្ពុជាក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានធ្លាក់មកដល់ចំណុចទាបបំផុតមិនធ្លាប់មាន ក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ ដោយទទួលបានពិន្ទុត្រឹមតែ ២០ លើ១០០ ដែលធ្លាក់ចុះមួយលេខទៀត គឺ ២១ លើ១០០ កាលពី២០២៤។ ចំណែកចំណាត់ថ្នាក់ក៏ធ្លាក់ចុះ ៣លេខ គឺលេខ១៦៣ ក្នុងចំណោម ១៨២ប្រទេស។

តួលេខនេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាលេខសម្រាប់វាស់វែងប្រព័ន្ធនីតិរដ្ឋធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែវាជាសញ្ញាអាសន្នដែលបង្ហាញថា បញ្ហាអំពើពុករលួយនៅកម្ពុជាលែងជាបញ្ហាបុគ្គលទៀតហើយ ប៉ុន្តែវាបានក្លាយជាជំងឺជាប្រព័ន្ធដែលចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅតាមរយៈបណ្ដាញបក្ខពួកនិយម។

ក្នុងចំណោមប្រទេសអាស៊ាន កម្ពុជាស្ថិតនៅលេខរៀងលើតែប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពជម្លោះផ្ទៃក្នុងប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកសិង្ហបុរីរក្សាបានតំណែងកំពូលក្នុងតំបន់ និងម៉ាឡេស៊ីកំពុងបង្ហាញពីសន្ទុះកែទម្រង់យ៉ាងខ្លាំងក្លា រីឯវៀតណាមបានបង្ហាញពីឆន្ទៈនយោបាយពិតប្រាកដ តាមរយៈយុទ្ធនាការកម្ចាត់មន្ត្រីពុករលួយកម្រិតខ្ពស់។

លោក សេង វណ្ណលី បន្តថា កន្លងមក មហាជនទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស រំពឹងថា ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និងក្រុមរដ្ឋមន្ត្រីជំនាន់ថ្មីដែលសុទ្ធតែជាបញ្ញវន្តរៀនសូត្រខ្ពស់ពីបរទេស នឹងអាចនាំកម្ពុជាឆ្ពោះទៅរកភាពស្អាតស្អំ និងនីតិរដ្ឋរឹងមាំ។ ប៉ុន្តែលទ្ធផល CPI ឆ្នាំ២០២៥នេះ បង្ហាញពីការពិតផ្ទុយស្រឡះ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ លោកគូសបញ្ជាក់ថា មេដឹកនាំខ្សោយការគ្រប់គ្រង ទោះរៀនខ្ពស់ និងគ្មានឆន្ទៈនយោបាយកែទម្រង់ប្រព័ន្ធបក្ខពួកនិយមទេ ជំងឺពុករលួយនៅតែបន្តស៊ីរូងជ្រៅ។ ចំណែកប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ពុកផុយ នឹងធ្វើឱ្យតុលាការក្លាយជាឧបករណ៍ការពារអ្នកមានអំណាច ជាជាងការពារច្បាប់។ មួយវិញទៀត វាបានធ្វើឱ្យអ្នកវិនិយោគធំៗរារែកមិនចង់មកបណ្ដាក់ទុន ដែលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិទាំងមូល។

វីអូឌី ពុំអាចសុំការឆ្លើយតបពីអ្នកនាំពាក្យអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ លោក សយ ច័ន្ទវិចិត្រ បាននៅថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ។ ប៉ុន្តែលោកប្រាក់កាសែតក្នុងស្រុកថា ការរកឃើញរបស់អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ ពុំឆ្លុះបញ្ចាំងការពិតនៅកម្ពុជាទេ។

លោកថា ស្ថាប័នលោកអាចយករបាយការណ៍នេះ គាំទ្រការងាររបស់ខ្លួន តែលោកថា ការខំប្រឹងប្រែងប្រឆាំងអំពើពុករលួយមិនស្ថិតលើរបាយការណ៍របស់អង្គការអន្តរជាតិនេះទេ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ លោកថា កម្ពុជាទទួលបានលទ្ធផលវិជ្ជមានក្នុងឆ្នាំ២០២៥ លើការកាត់បន្ថយអំពើពុករលួយលើវិស័យអប់រំ សេវាកម្មសាធារណៈ លទ្ធកម្ម និងការប្រមូលចំណូល។

ចំណែក អ្នកស្រាវជ្រាវការអភិវឌ្ឍសង្គម លោកបណ្ឌិត មាស នី មើលឃើញថា ការលុបបំបាត់អំពើពុករលួយនៅកម្ពុជា បានដោយអន្លើ គឺសំដៅតែលើបុគ្គលណា ដែលមានខ្នងតូចតាចប៉ុណ្ណោះ។

លោកអះអាងថា អំពើពុករលួយនៅកម្ពុជា មានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ មានន័យថា ខាងក្រោម និងខាងលើធ្វើការរួមគ្នា ដោយពួកគេបែងចែកផលប្រយោជន៍ចូលហៅប៉ៅខ្លះ ចែកទៅក្រុមខ្លះ និងចូលទៅរដ្ឋខ្លះ ពិសេសវិស័យគយតែម្ដង។

មួយវិញទៀត លោកថា អំពើពុករលួយធ្វើឡើងតាមរយៈបក្ខពួកនិយម និងគ្រួសារនិយម។ លោកលើកឧទាហរណ៍ករណីអង្គភាពមានបងប្អូនសាច់ញាតិធ្វើការជាមួយគ្នា ប្រធានស្ថាប័ននឹងច្បាមយកគម្រោងនានាឱ្យបក្ខពួកខ្លួនដែលទុកចិត្ត ដើម្បីកេងយកផលប្រយោជន៍សម្រាប់ក្រុមខ្លួន។ លោកយល់ថា កត្តាទាំងនេះនាំឱ្យពិបាកកម្ចាត់អំពើពុករលួយនៅកម្ពុជា។

លោកបណ្ឌិត មាស នី ថ្លែងថា៖ «ខ្ញុំមើលទៅគ្រួសារនិយម បក្ខពួកនិយមនៅកន្លែងហ្នឹង ដែលការបំបាត់អំពើពុករលួយបានដោយដុំៗដោយអន្លើទេ អ្នកណាកន្លែងណាគ្មានខ្នងគ្មានខ្សែនឹងអាចបំបែកបានហើយ។ ប៉ុន្តែបើកន្លែងមានខ្សែធ្ងន់ខ្នងធ្ងន់ ខ្នងច្រើន ខ្នងខ្លាំង ប៉មិនបានទេបាទ! យើងធ្លាប់ពីដើមមកក៏មានគណៈកម្មការជាតិប្រឆាំងអំពើពុករលួយសាកល្បងប៉ះអ្នកធំខ្លះដែរ។ ប៉ុន្តែ ប៉ះហើយបានថយទៅក្រោយវិញទៅ ស្ងាត់លែងនិយាយអ៊ីចឹងទៅ»។

លោកបណ្ឌិត មាស នី បន្តថា សម្រាប់ដំណោះស្រាយកាត់បន្ថយអំពើពុករលួយ គឺត្រូវគោរពច្បាប់គោរពតួនាទី។ ផ្ទុយទៅវិញ លោកថា បើប្រព័ន្ធបច្ចុប្បន្ននៅតែអាចឆ្លៀតឱកាសរៀបចំចិញ្ចឹមគ្នាពីលើដល់ក្រោមបែបនេះ អំពើពុករលួយនឹងបន្តកាន់ជ្រៅ និងកែមិនឡើងនោះទេ។

ចំណែកលោក សេង វណ្ណលី ក៏បង្ហាញវិធីសាស្ត្រមួយចំនួនដើម្បីចូលរួមលុបបំបាត់អំពើពុករលួយដូចគ្នា។ លោកថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវបញ្ឈប់វោហារសាស្ត្រប្រជាភិថុតិ រួចផ្ដោតលើការវះកាត់ជាក់ស្តែង និងជាបន្ទាន់។ ក្នុងនោះត្រូវធ្វើឱ្យអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ (ACU) និងតុលាការមានឯករាជ្យភាពពិតប្រាកដ បើកលំហសេរីភាពឱ្យសង្គមស៊ីវិល និងអ្នកសារព័ត៌មានរាយការណ៍ពីការពិត ព្រមទាំងបញ្ឈប់វប្បធម៌ «អ្នកមានខ្សែរយៈធ្វើអ្វីក៏មិនខុស»៕

រក្សាសិទ្វិគ្រប់យ៉ាងដោយ ស៊ីស៊ីអាយអឹម

សូមបញ្ជាក់ថា គ្មានផ្នែកណាមួយនៃអត្ថបទ រូបភាព សំឡេង និងវីដេអូទាំងនេះ អាចត្រូវបានផលិតឡើងវិញក្នុងការបោះពុម្ពផ្សាយ ផ្សព្វផ្សាយ ការសរសេរឡើងវិញ ឬ ការចែកចាយឡើងវិញ ដោយគ្មានការអនុញ្ញាតជាលាយលក្ខណ៍អក្សរឡើយ។
ស៊ីស៊ីអាយអឹម មិនទទួលខុសត្រូវចំពោះការលួចចម្លងនិងចុះផ្សាយបន្តណាមួយ ដែលខុស នាំឲ្យយល់ខុស បន្លំ ក្លែងបន្លំ តាមគ្រប់ទម្រង់និងគ្រប់មធ្យោបាយ។ ជនប្រព្រឹត្តិ និងអ្នកផ្សំគំនិត ត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់កម្ពុជា និងច្បាប់នានាដែលពាក់ព័ន្ធ។