សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ២០២៦ ស្ថិតក្នុងរបត់ដ៏សំខាន់មួយ ដែលទាមទារឱ្យមានការបង្កើនភាពធន់ដើម្បីទប់ទល់នឹងសម្ពាធពីខាងក្រៅ និងបញ្ហារចនាសម្ព័ន្ធផ្ទៃក្នុង។
បន្ទាប់ពីដំណាក់កាលងើបឡើងវិញក្រោយវិបត្តិកូវីដ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិបានចាប់ផ្តើមថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដែលជាកត្តាបង្ខំឱ្យមានការពិនិត្យឡើងវិញជាយុទ្ធសាស្ត្រលើក្របខ័ណ្ឌសារពើពន្ធ និងរដ្ឋបាលសាធារណៈ។
ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិនបានធ្វើការកែសម្រួលចុះនូវសន្ទស្សន៍កំណើន បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការព្យាករកាលពីដើមឆ្នាំ២០២៥។
សញ្ញានៃការថយចុះនៃការព្យាករនេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាបម្រែបម្រួលបណ្តោះអាសន្នតាមវដ្តសេដ្ឋកិច្ចនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាលទ្ធផលនៃអស្ថិរភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ការប្រែប្រួលនៃចរន្តពាណិជ្ជកម្មសកល និងការចុះខ្សោយនៃវិស័យបង្គោលដែលធ្លាប់ជាក្បាលម៉ាស៊ីនរុញច្រានកំណើនជាតិ។
ការវិភាគប្រៀបធៀបនៃការព្យាករសេដ្ឋកិច្ចកំណើនសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៦ បង្ហាញពីទស្សនវិស័យប្រុងប្រយ័ត្នពីអ្នកឃ្លាំមើលពិភពលោក។ មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) បានកែសម្រួលការព្យាកររបស់ខ្លួនមកត្រឹម ៤.០% ខណៈដែលធនាគារពិភពលោកនៅតែរក្សាការព្យាករប្រកបដោយសុទិដ្ឋិនិយមបន្តិច ប៉ុន្តែនៅតែមានកម្រិតត្រឹម ៤.៣%។
ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី(ADB) និងការិយាល័យស្រាវជ្រាវម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ានបូក៣(AMRO) ព្យាករណ៍ថា អត្រាកំណើនមាន ៥.០% និង ៤.៧% បន្តបន្ទាប់ ដែលស្របទៅនឹងក្របខ័ណ្ឌសារពើពន្ធរយៈពេលមធ្យម ឆ្នាំ២០២៦-២០២៨ របស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។
ការកែសម្រួលតួលេខទាំងនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីតថភាពនៃ«សេដ្ឋកិច្ចល្បឿនពីរ» ដែលក្នុងនោះ ភាពរឹងមាំនៃវិស័យផលិតកម្មនាំចេញត្រូវបានទប់ទល់ដោយការធ្លាក់ចុះអូសបន្លាយក្នុងវិស័យអចលនទ្រព្យ និងសំណង់ រួមទាំងការងើបឡើងវិញយឺតយ៉ាវនៃវិស័យទេសចរណ៍ ដែលបង្កឡើងដោយកង្វល់ផ្នែកសន្តិសុខតាមព្រំដែន។
ភាពយឺតយ៉ាវនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនេះ កំពុងជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់គោលដៅយុទ្ធសាស្ត្របញ្ចកោណ ដំណាក់កាលទី១ ដែលមានបំណងប្រែក្លាយកម្ពុជាទៅជាប្រទេសមានចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់នៅឆ្នាំ ២០៣០ និងចំណូលខ្ពស់នៅឆ្នាំ២០៥០។
បញ្ហាប្រឈមស្នូលដែលត្រូវបានលើកឡើងក្នុងរបាយការណ៍របស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) គឺការជាប់គាំងនៃផលិតភាពការងារ ដែលបច្ចុប្បន្នមានកម្រិតត្រឹមប្រហែល ០.៨% ពោលគឺទាបជាងពាក់កណ្តាលនៃអត្រាចាំបាច់សម្រាប់សម្រេចបាននូវចក្ខុវិស័យឆ្នាំ២០៥០។
បន្ថែមលើនេះ យោងតាមការវិភាគរបស់ការិយាល័យស្រាវជ្រាវម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ានបូក៣ (AMRO) វត្តមានដ៏ធំនៃសេដ្ឋកិច្ចក្រៅផ្លូវការ ដែលក្នុងនោះមានសហគ្រាសរហូតដល់ ៤១% កំពុងប្រតិបត្តិការក្នុងកម្រិតរស់រាន (Survival-mode firms) បានក្លាយជាឧបសគ្គដល់សមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាល ក្នុងការកៀរគរចំណូលក្នុងស្រុក ស្របតាមការកំណត់ក្នុងក្របខ័ណ្ឌសារពើពន្ធរយៈពេលមធ្យម (MTFF) និងការបង្កើនប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចជាតិទាំងមូល។
អស្ថិរភាពនៃបរិយាកាសសេដ្ឋកិច្ចក្នុងឆ្នាំ២០២៦ ត្រូវបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដោយកត្តាភូមិសាស្ត្រនយោបាយចំនួនពីរ គឺជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃ និងការរីករាលដាលនៃសង្គ្រាមនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដែលបង្កផលប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខស្បៀង តម្លៃថាមពល និងទំនុកចិត្តវិនិយោគ។
យោងតាមរបាយការណ៍សង្ខេបស្តីពី សន្តិសុខ និងមនុស្សធម៌ ការផ្ទុះអាវុធនៅតាមបណ្តោយព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ កាលពីចុងឆ្នាំ២០២៥ បានបង្កឱ្យមានវិបត្តិជនភៀសខ្លួនយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយមានប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាប្រមាណ ៦៤៩,០០០ នាក់ បានបោះបង់ចោលលំនៅឋាននៅចំណុចកំពូលនៃវិបត្តិ។
ទោះបីជាមានកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋប្រមាណ ៩២% ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញគិតត្រឹមខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ក៏ដោយ ប៉ុន្តែផលវិបាកនៅតែបន្តអូសបន្លាយ។ ផ្អែកតាមទិន្នន័យពីយន្តការសម្របសម្រួលមនុស្សធម៌ គិតត្រឹមពាក់កណ្តាលខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ នៅមានប្រជាពលរដ្ឋជាង ១៤១,៨៥០ នាក់ មិនទាន់អាចត្រឡប់ទៅលំនៅឋានវិញដោយសុវត្ថិភាព ហើយកំពុងស្នាក់នៅតាមទីតាំងភៀសខ្លួនចំនួន ១០២ កន្លែង នៅទូទាំងប្រទេស។
ស្ថានភាពមនុស្សធម៌នៅក្នុងមណ្ឌលភៀសខ្លួន កំពុងស្ថិតក្នុងសភាពប្រកាសអាសន្ន ដោយសារកង្វះខាតសេវាបឋមយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ យោងតាមរបាយការណ៍រួមគ្នារបស់គណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ (NCDM) និងវេទិកាឆ្លើយតបមនុស្សធម៌ (HRF) បញ្ហាប្រឈមចម្បងៗ រួមមាន កង្វះប្រព័ន្ធអនាម័យដែលគិតគូរពីយេនឌ័រ ហានិភ័យខ្ពស់នៃកង្វះអាហារូបត្ថម្ភក្នុងចំណោមកុមារ និងតម្រូវការបន្ទាន់នូវការគាំទ្រផ្នែកសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងចិត្តសង្គម (MHPSS) សម្រាប់ជនរងគ្រោះពីអំពើហិង្សា និងការផ្លាស់ទីលំនៅ។
ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ វិស័យអប់រំបានរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំង ដែលគិតត្រឹមដើមឆ្នាំ២០២៦ មានសាលារៀនចំនួន ៦៩ខ្នង នៅក្នុងខេត្តជាប់ព្រំដែននៅតែបន្តបិទទ្វារ ដែលបង្កឱ្យមានការរំខានដល់ការសិក្សារបស់សិស្សានុសិស្សសរុបចំនួន ១២,៦០១ នាក់។
ក្រៅពីវិបត្តិមនុស្សធម៌ ជម្លោះព្រំដែនបានបង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចតំបន់ និងស្ថិរភាពហិរញ្ញវត្ថុគ្រួសារ។ ការបិទច្រកទ្វារពាណិជ្ជកម្មសំខាន់ៗ និងការចាកចេញយ៉ាងគំហុកនៃពលករចំណាកស្រុកកម្ពុជាពីថៃ បានធ្វើឱ្យលំហូរប្រាក់បញ្ញើ (Remittances) ដែលជាបង្អែកសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារនៅតាមជនបទធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។
ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ បើទោះបីជា «យុទ្ធនាការសាមគ្គីភាព» ដឹកនាំដោយ លោក ហ៊ុន ម៉ានី ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ បានជួយពង្រឹងស្មារតីជាតិនិយមក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាក៏បានបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរអាទិភាពនៃការបែងចែកកញ្ចប់ថវិកាជាតិ (Fiscal Allocation) ឆ្ពោះទៅរកការការពារជាតិ និងការគ្រប់គ្រងព្រំដែនវិញ។
ការកែសម្រួលអាទិភាពនេះ អាចនាំឱ្យមានការកាត់បន្ថយ ឬបង្វែរថវិកាពីគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងវិស័យសាធារណៈរយៈពេលវែងផ្សេងទៀត។
ស្របពេលដែលវិបត្តិព្រំដែនបង្កផលប៉ះពាល់ក្នុងតំបន់ សង្គ្រាមនៅមជ្ឈិមបូព៌ា ជាពិសេសជម្លោះយោធារវាងអ៊ីរ៉ង់ អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិក កំពុងគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាតាមរយៈតម្លៃថាមពល។
ការរំខានដល់ចរាចរណ៍តាមច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាផ្លូវដឹកជញ្ជូនប្រេង និងឧស្ម័នប្រមាណ ២០% នៃពិភពលោក បានរុញច្រានតម្លៃប្រេងឆៅឱ្យហក់ឡើងខ្ពស់។ ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើការនាំចូលឥន្ធនៈផូស៊ីល ១០០% កម្ពុជាមានហានិភ័យខ្ពស់ចំពោះការប្រែប្រួលនេះ។
យោងតាមការវិភាគសេដ្ឋកិច្ច ជម្លោះនេះ អាចបណ្តាលឱ្យតម្លៃប្រេងក្នុងស្រុកកើនឡើង ១៣% ដែលធ្វើឱ្យតម្លៃសាំងហក់ឡើងដល់ ៤,៣៥០ រៀលក្នុងមួយលីត្រ នៅពេលស្តុកចាស់ត្រូវបានប្រើប្រាស់អស់។ ការកើនឡើងនេះនឹងបង្កជាអតិផរណាភ្លាមៗ ដោយសារតម្លៃប្រេងគឺជាកត្តាកំណត់ថ្លៃដើមក្នុងវិស័យផលិតកម្ម និងភស្តុភារកម្ម (Logistics) ដែលបច្ចុប្បន្នវិស័យនេះ មានទំហំរហូតដល់ប្រហែល ២៦% នៃ GDP។
រដ្ឋាភិបាលបានដាក់ចេញនូវវិធានការអន្តរាគមន៍បន្ទាន់ ដើម្បីកាត់បន្ថយបន្ទុកចំណាយរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ តាមរយៈការឧបត្ថម្ភធនលើតម្លៃប្រេងលក់រាយ។ ក្រោមបទបញ្ជាផ្ទាល់របស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត តម្លៃសាំងលក់រាយត្រូវបានកាត់បន្ថយចំនួន ២៥០ រៀលក្នុងមួយលីត្រ ដើម្បីទប់ទល់នឹងការរង្គោះរង្គើដំបូងនៃតម្លៃថាមពល។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ យោងតាមការវិភាគលើនិរន្តរភាពថវិកាជាតិ ប្រសិនបើជម្លោះនៅមជ្ឈិមបូព៌ាអូសបន្លាយ ការបន្តឧបត្ថម្ភធននេះ នឹងក្លាយជាសម្ពាធដល់អាទិភាពថវិកាសំខាន់ៗផ្សេងទៀត ដូចជា វិស័យសុខាភិបាល និងការគាំពារសង្គមសម្រាប់ជនភៀសខ្លួនក្នុងស្រុក។
រដ្ឋាភិបាលបានបញ្ជាក់ពីលទ្ធភាពនៃការផ្តល់ការឧបត្ថម្ភធនបន្ថែម ប្រសិនបើតម្លៃប្រេងអន្តរជាតិហក់ឡើងដល់ ៩០ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល សម្រាប់សាំង ឬ ១០០ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល សម្រាប់ម៉ាស៊ូត ដែលជាសេណារីយ៉ូដែលអាចកើតមានខ្ពស់ ផ្អែកលើស្ថានភាពយោធាបច្ចុប្បន្ន។
យោងតាម «ច្បាប់ស្តីពីហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៦» រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានកំណត់ការចំណាយថវិកាជាតិប្រហែល ១០.១៦ ប៊ីលានដុល្លារ ដែលបានកើនឡើង ៧.៨% បើធៀបនឹងឆ្នាំ២០២៥។
ទោះបីជាថវិកានេះ ត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីជំរុញការលូតលាស់ និងទំនើបកម្មជុំវិញសសរស្តម្ភទាំងប្រាំនៃយុទ្ធសាស្ត្របញ្ចកោណ (មនុស្ស ផ្លូវ ទឹក អគ្គិសនី និងបច្ចេកវិទ្យា) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែទិន្នន័យសារពើពន្ធបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរអាទិភាពយ៉ាងខ្លាំងឆ្ពោះទៅរកសន្តិសុខជាតិ និងភាពធន់នៃស្ថាប័ន។
ជាក់ស្តែង ក្រសួងការពារជាតិ ទទួលបានការបែងចែកថវិការហូតដល់ប្រហែល ៧៥០ លានដុល្លារ ដែលស្មើនឹងជិត ៨% នៃចំណាយសរុប និងមានការកើនឡើង ១.២% ធៀបនឹងឆ្នាំមុន ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងស្ថានភាពសន្តិសុខនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
បញ្ហាប្រឈមដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងក្របខ័ណ្ឌសារពើពន្ធ គឺការថយចុះនៃចំណាយមូលធន (Capital Expenditure) ចំនួន ១០.៩% បើធៀបនឹងឆ្នាំ ២០២៥។
ការធ្លាក់ចុះនេះបណ្តាលមកពីការកាត់បន្ថយហិរញ្ញប្បទាន និងជំនួយពីក្រៅប្រទេស ខណៈកម្ពុជាកំពុងចាកចេញពីស្ថានភាពប្រទេសដែលមានចំណូលទាប ដែលធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រូវបង្កើនការយកចិត្តទុកដាក់លើ ការកៀរគរចំណូលក្នុងស្រុក (Domestic Revenue Mobilization) និងការស្វែងរកកម្ចីសម្បទាន។ ដើម្បីបង្គ្រប់ឱនភាពថវិកានេះ រដ្ឋាភិបាលគ្រោងនឹងខ្ចីប្រាក់ប្រមាណ ៣.១ ប៊ីលានដុល្លារ និងបោះផ្សាយសញ្ញាប័ណ្ណរដ្ឋាភិបាល (Government Bond) ក្នុងទំហំទឹកប្រាក់ចំនួន ២.១ ទ្រីលានរៀល បន្ថែមទៀត។
ទិន្នន័យបង្ហាញថា ចំណាយចរន្តត្រូវបានគ្រោងទុកក្នុងកម្រិត ១២.០៥% នៃ GDP ដោយក្នុងនោះចំណាយលើប្រាក់បៀវត្សរ៍ ត្រូវបានព្យាករថានឹងកើនឡើង ២.៤%។ ការកើនឡើងនេះ មានគោលដៅគាំទ្រដល់ការតម្លើងឋានន្តរស័ក្តិ និងការអនុវត្ត «អនុក្រឹត្យលេខ ៦៤» ស្តីពីប្រព័ន្ធលើកទឹកចិត្តផ្អែកលើសមិទ្ធកម្ម ដើម្បីជំរុញឌីជីថលភាវូបនីយកម្មក្នុងរដ្ឋបាលសាធារណៈ។
យ៉ាងណាក្តី ទំហំនៃរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលនៅតែជាប្រធានបទនៃតុល្យភាពសារពើពន្ធ ដោយសារគណៈរដ្ឋមន្ត្រីអាណត្តិទី៧ របស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មានសមាសភាពស្នូលរហូតដល់ ៥២រូប (រួមមានឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ១០ រូប ទេសរដ្ឋមន្ត្រី ១១រូប និងរដ្ឋមន្ត្រី ៣០រូប) រួមទាំងរដ្ឋលេខាធិការ និងអនុរដ្ឋលេខាធិការជាច្រើនរូបទៀត។ លោក សេង វណ្ណលី អ្នកវិភាគសង្គម និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ បានបង្ហាញកង្វល់ថា រចនាសម្ព័ន្ធដែលមានទំហំធំលើសពីតម្រូវការនេះ អាចបង្កជាបន្ទុកថវិកា និងនាំឱ្យមានការត្រួតស៊ីគ្នានៃតួនាទី ដែលអាចរារាំងដល់ប្រសិទ្ធភាពនៃការអនុវត្តច្បាប់ និងការសម្រេចចិត្តលើគោលនយោបាយជាតិ។
លោក សេង វណ្ណលី ក៏បានផ្តល់ជាអនុសាសន៍លើការកាត់បន្ថយចំនួនក្រសួង និងការផ្អាកគម្រោងសាងសង់សំណង់រដ្ឋបាលដែលមិនចាំបាច់ ស្របទៅនឹងនិន្នាការកំណែទម្រង់សកល និងករណីសិក្សាជោគជ័យរបស់ ប្រទេសវៀតណាម ថៃ ម៉ាឡេស៊ី ចិន និងប្រទេសដទៃទៀតក្នុងតំបន់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥។
តាមរយៈការសម្រួលរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម បានកាត់បន្ថយចំនួនក្រសួងពី ១៨ មកត្រឹម ១៤ និងច្របាច់បញ្ចូលគ្នានូវរដ្ឋបាលថ្នាក់ ខេត្ត-ក្រុង ពី ៦៣ មកត្រឹម ៣៤។ ការកែទម្រង់នេះ រួមមានការផ្ទេរមុខងារក្រសួងផែនការទៅឱ្យក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ និងការរំលាយក្រសួងការងារដោយបញ្ជូលទៅក្នុងក្រសួងមហាផ្ទៃជាដើម។
លទ្ធផលនៃកំណែទម្រង់នេះ បង្ហាញថា គិតត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ ប្រសិទ្ធភាពរដ្ឋបាល បានកើនឡើងដល់ ៩២.៧% លើការដោះស្រាយឯកសារជាង ២១ លានច្បាប់ និងអនុញ្ញាតឱ្យមន្ត្រីជាង ១៤៦,៨០០ នាក់ ចូលនិវត្តន៍។
ការសម្រួលនេះ បានជួយសន្សំថវិកាចរន្តយ៉ាងច្រើន ដើម្បីបង្វែរទៅវិនិយោគលើសុខុមាលភាពសង្គម និងគម្រោងយុទ្ធសាស្ត្រធំៗ ដូចជា រថភ្លើងល្បឿនលឿន (៦៧ ប៊ីលានដុល្លារ)។ សម្រាប់កម្ពុជា ការយកគំរូបែបនេះមកអនុវត្ត អាចនឹងជួយបញ្ចេញកញ្ចប់ថវិការាប់លានដុល្លារពីតួនាទីរដ្ឋបាលដែលត្រួតស៊ីគ្នា និងគ្មានសកម្មភាព យកមកប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យអភិវឌ្ឍន៍អាទិភាពវិញ។
រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កំពុងរងការរិះគន់ចំពោះការបន្តចំណាយលើការសាងសង់អគាររដ្ឋបាលថ្មីៗ ស្របពេលដែលវិស័យសំណង់ជារួម កំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលកែសម្រួល។
ទោះបីជាក្នុងរយៈពេល ១១ខែដំបូងនៃឆ្នាំ២០២៥ ការវិនិយោគក្នុងវិស័យសំណង់មានតម្លៃសរុបដល់ ៧.៣២ ប៊ីលានដុល្លារ (កើនឡើង ៦៩%) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែការផ្ដោតលើអគារក្រសួង និងមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលខេត្តខ្នាតធំ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាគួរតែផ្អាក ដើម្បីបង្វែរអាទិភាពទៅរកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយុទ្ធសាស្ត្រវិញ។ គម្រោងសំខាន់ៗ ដូចជា ព្រែកជីកហ្វូណនតេជោ និងព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិតេជោ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាក្បាលម៉ាស៊ីនសេដ្ឋកិច្ច សម្រាប់ពង្រឹងអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមភស្តុភារកម្ម។
ទោះជាយ៉ាងណា ការអនុវត្តគម្រោងខ្នាតយក្សទាំងនេះ ក៏បានបង្កជាក្តីបារម្ភផ្នែកបរិស្ថាន និងសង្គម ជាពិសេស ការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋរាប់រយគ្រួសារក្នុងខេត្តកែប និងកណ្តាល ដែលទាមទារឱ្យមានយន្តការដោះស្រាយសំណងប្រកបដោយតម្លាភាព និងការពិគ្រោះយោបល់ឱ្យបានស៊ីជម្រៅជាងមុន។
សមាសភាគស្នូលនៃសំណើផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយ គឺការបង្វែរថវិកាដែលមិនចាំបាច់ ពីការចំណាយរដ្ឋបាលទូទៅ (ប្រមាណ ១.៥៣% នៃ GDP) ឆ្ពោះទៅរកតម្រូវការមនុស្សធម៌បន្ទាន់ និងវិស័យដែលមានផលិតភាពខ្ពស់។
បច្ចុប្បន្ន កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសង្គ្រោះជនភៀសខ្លួននៅតាមព្រំដែន កំពុងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើជំនួយបរទេស ដូចជា ការរួមចំណែកចំនួន ៥០០,០០០ ដុល្លារ ពីកូរ៉េខាងត្បូង តាមរយៈអង្គការ UNICEF និង World Vision សម្រាប់ការផ្ដល់សេវាអប់រំ និងប្រព័ន្ធទឹកស្អាត-អនាម័យ (WASH)។
យោងតាមការវិភាគលើនិរន្តរភាពនៃការងើបឡើងវិញ ការផ្អាកគម្រោងសាងសង់អគាររដ្ឋបាល នឹងអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋាភិបាលមានលទ្ធភាពពង្រីកយន្តការ «ជំនួយសាច់ប្រាក់ (Cash-based Interventions)» ដល់ជនភៀសខ្លួនជាង ១៤០,០០០ នាក់ បន្ថែមទៀត។
គិតត្រឹមដើមឆ្នាំ២០២៦ ទោះបីជាគ្រួសារមានប័ណ្ណក្រីក្រចំនួន ៧៨,០០០ គ្រួសារ កំពុងទទួលបានជំនួយក៏ដោយ ប៉ុន្តែការគ្របដណ្ដប់នៅមានកម្រិតនៅឡើយ។ ការបង្កើនការវិនិយោគលើផែនទីបង្ហាញផ្លូវ «កម្លាំងជំរុញសកល» (Global Accelerator) នឹងក្លាយជាគ្រឹះក្នុងការបង្កើតការងារសមរម្យ និងពង្រឹងប្រព័ន្ធគាំពារសង្គមសម្រាប់ក្រុមងាយរងគ្រោះ ជាពិសេសស្ត្រី និងកុមារ ដែលមានចំនួនរហូតដល់ ៨៥% នៃអ្នកស្នាក់នៅក្នុងមណ្ឌលភៀសខ្លួន។
ដើម្បីទប់ទល់នឹងការថយចុះនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ច រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គប្បីពន្លឿនការផ្លាស់ប្តូរគំរូសេដ្ឋកិច្ចពីការពឹងផ្អែកលើវិស័យកាត់ដេរ ទៅជាមូលដ្ឋានឧស្សាហកម្មចម្រុះ និងទំនើប។
យោងតាមទិន្នន័យវិនិយោគឆ្នាំ២០២៥ ទំហំទុនវិនិយោគសរុបបានហក់ឡើងដល់ ១០ ប៊ីលានដុល្លារ (កើនឡើង ៤៥%) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសក្តានុពលនៃការផ្ទេរទុនទៅក្នុងវិស័យអេឡិចត្រូនិក គ្រឿងបន្លាស់រថយន្តនិងថាមពលកកើតឡើងវិញ។ ដើម្បីជំរុញផលិតភាព និងទាក់ទាញវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរកំណត់យុទ្ធសាស្ត្រគន្លឹះចំនួនបួន៖
ទី១៖ លើកកម្ពស់ការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស (TVET) តាមរយះការផ្តល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភប្រចាំខែដល់យុវជន ១.៥ លាននាក់ មកពីគ្រួសារក្រីក្រ ដើម្បីបង្កើតកម្លាំងពលកម្មជំនាញសម្រាប់ឧស្សាហកម្មទំនើប។
ទី២៖ ជំរុញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថល តាមរយះការធ្វើទំនើបកម្មបទប្បញ្ញត្តិ អនុញ្ញាតឱ្យមានកម្មសិទ្ធិបរទេស ១០០% និងការចុះបញ្ជីអាជីវកម្មតាមប្រព័ន្ធឌីជីថល ដើម្បីសម្រួលដល់ការវិនិយោគក្នុងវិស័យផលិតកម្មកម្រិតខ្ពស់។
ទី៣៖ លើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចបៃតង តាមរយះការពង្រីកគម្រោងថាមពលស្អាត ដូចជា រោងចក្រពន្លឺព្រះអាទិត្យ ១០០មេហ្គាវ៉ាត់ នៅខេត្តបាត់ដំបង និងការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងរយៈពេល ១០ ឆ្នាំ ជាមួយក្រុមហ៊ុន Mizuda Group។
ទី៤៖ លើកកម្ពស់ការកែច្នៃកសិផល តាមរយះការទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីកំណើននាំចេញកសិផលចំនួន ១៤.១% (ជាពិសេសគ្រាប់ស្វាយចន្ទី និងអង្ករ) ដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពកែច្នៃក្នុងស្រុក និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើពាណិជ្ជកម្មតាមព្រំដែនជាមួយថៃ។
ការប្រមូលផ្ដុំគ្នានៃវិបត្តិថយចុះសេដ្ឋកិច្ច ការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋតាមព្រំដែន និងការប្រែប្រួលតម្លៃថាមពលសកល បានក្លាយជាសម្ពាធសារពើពន្ធដ៏ស្រួចស្រាវសម្រាប់កម្ពុជានៅឆ្នាំ២០២៦ ដែលតម្រូវឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងបែបចាស់ឱ្យមកជាយុទ្ធសាស្ត្រថ្មីប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ ការណ៍នេះ ទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរជាយុទ្ធសាស្ត្រដោយផ្អែកលើសសរស្តម្ភស្នូលចំនួនបី៖
ទី១៖ ការបង្រួបបង្រួមរដ្ឋបាល ដោយធ្វើតាមគំរូប្រទេសក្នុងតំបន់ ដូចជា ករណីវៀតណាម។ កម្ពុជាគួរតែពិចារណាលើការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធគណៈរដ្ឋមន្ត្រីជាមូលដ្ឋាន ដោយបញ្ចូលក្រសួងដែលត្រួតស៊ីគ្នា និងកាត់បន្ថយការតែងតាំងអ្នកនយោបាយកម្រិតខ្ពស់ ដែលវានឹងមិនត្រឹមតែកាត់បន្ថយការចំណាយលើប្រាក់បៀវត្សរ៍ជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងកាត់បន្ថយការជាប់គាំងនៃគោលនយោបាយ និងការខ្ជះខ្ជាយស្ថាប័នផងដែរ។
ទី២៖ ការកែសម្រួលគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញ ដោយរដ្ឋាភិបាលត្រូវតែបែងចែកឱ្យដាច់ស្រឡះរវាងសំណង់រដ្ឋបាលដែលមិនចាំបាច់ និងគម្រោងធំៗជាយុទ្ធសាស្ត្រ ខណៈដែលព្រែកជីកហ្វូណនតេជោ និងព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិថ្មី មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ភស្តុភារ និងទេសចរណ៍ ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវតែត្រូវបានគ្រប់គ្រងប្រកបដោយតម្លាភាព និងការការពារបរិស្ថាន ដើម្បីធានាបាននូវកំណើនដែលគ្របដណ្តប់គ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។
ទី៣៖ ការបែងចែកថវិកាមនុស្សធម៌ និងផលិតភាពឡើងវិញ។ ការបង្វែរថវិការដ្ឋបាលដែលបានសន្សំ ឆ្ពោះទៅជួយជនភៀសខ្លួនដែលនៅសេសសល់ចំនួន ១៤០,០០០ នាក់ និងយុវជន ១.៥ លាននាក់ដែលមានគោលដៅសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍជំនាញ គឺជាតម្រូវការជាមុនសម្រាប់ទាំងស្ថិរភាពសង្គម និងភាពធន់នឹងសេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលវែង។
ការពង្រឹង ប.ស.ស. និងការវិនិយោគលើវិស័យផលិតកម្មកម្រិតខ្ពស់ ដូចជាអេឡិចត្រូនិច និងគ្រឿងបន្លាស់រថយន្ត នឹងផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះចាំបាច់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការឆ្លងផុតព្យុះសកលនាពេលបច្ចុប្បន្ន និងឆ្ពោះទៅរកចក្ខុវិស័យអភិវឌ្ឍន៍ឆ្នាំ២០៣០ និងឆ្នាំ២០៥០ ប្រកបដោយឯករាជ្យ និងភាពម្ចាស់ការលើសារពើពន្ធជាតិ៕
