តំណាងរាស្ត្រនៃរដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា ដែលស៊ីប្រាក់ខែរាស្ត្របង់ពន្ធក្នុងម្នាក់ៗ ៥ពាន់ដុល្លារក្នុងមួយខែនោះ ត្រូវបានគេមើលឃើញថា បាននៅស្ងៀមស្ងាត់ មិនឃើញកោះហៅរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិឬនាយករដ្ឋមន្ត្រី ទៅសាកសួររឿងថៃចូលកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាក្នុងទំហំរាប់រយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងនៅតែបន្តរុលចូលរាយបន្លាលួសវាទយកដីខ្មែរតាមអំពើចិត្តជារៀងរាល់ថ្ងៃដោយគ្មានការទប់ស្កាត់នោះឡើយ។
លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា ថ្លែងប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១១ខែមីនានេះថា ការដែលកងទ័ពថៃបានដណ្តើមកាន់កាប់ឈរជើងនៅលើទឹកដីកម្ពុជាបាញ់កម្ទេចប្រាសាទបុរាណ ឈូសឆាយកម្ទេចផ្ទះពលរដ្ឋ និងសំណង់ផ្សេងៗរបស់កម្ពុជា ហើយសាងសង់សំណង់ថ្មីនៅលើទឹកដីកម្ពុជា ថែមទាំងនៅតែបន្តរាយបន្លាលួសពង្រីកវាទចូលមកក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ជារៀងរាល់ថ្ងៃ គឺជាហានិភ័យធំណាស់នៃការបាត់បង់ទឹកដី។
លោកថា បើតាមផ្លូវច្បាប់ក្នុងស្ថានភាពអាសន្នជាតិយ៉ាងធំបែបនេះ រដ្ឋសភាត្រូវកោះហៅរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីទៅសាកសួរ ឬធ្វើញ្ញត្តិស្តីបន្ទោស ហើយបន្ទាប់ពីធ្វើញ្ញត្តិបន្ទោស៣ដង បើរដ្ឋមន្ត្រី ឬនាយករដ្ឋមន្ត្រី នៅតែមិនមានការកែប្រែមិនអាចដោះស្រាយវិបត្តិប្រទេសជាតិទាំងនោះបាន ពេលនោះរដ្ឋាភិបាលត្រូវដាក់បេក្ខភាពថ្មីជំនួសរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិនិងជំនួសនាយករដ្ឋមន្ត្រី។
លោកថា៖ «ប៉ុន្តែនៅកម្ពុជាយើងនិយាយផ្លូវច្បាប់បែបហ្នឹងអត់បានទេ ដោយសាររដ្ឋអំណាចរដ្ឋាភិបាលសព្វថ្ងៃ គឺជារដ្ឋាភិបាលរបស់គ្រួសារលោក ហ៊ុន សែន ផ្តាច់មុខ។ ម្ល៉ោះហើយ លោក ហ៊ុន សែន ចង់ធ្វើអ្វីក៏បាន ចង់ដកអ្នកណាចេញពីសមាជិកសភាក៏បាន ចង់ដកអ្នកណាចេញពីរដ្ឋមន្ត្រីក៏បាន ឱ្យតែគាត់ឃ្នើសចិត្តគាត់ដកបានទាំងអស់។ ម៉្លោះហើយធ្វើឱ្យរដ្ឋសភាធ្វើឱ្យព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជាហ្នឹង មិនហ៊ានមាត់មិនហ៊ានកនូវទង្វើខុសឆ្គងរបស់រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ និងនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ទេ។ ហើយរឿងព្រំដែននេះ មិនអាចបណ្តោយឱ្យពួកអ្នកអស់ហ្នឹងដឹកនាំខុសឆ្គង អ៊ីចឹងខ្សោយសមត្ថភាពអ៊ីចឹងបណ្តោយឱ្យថៃនឹងគឃ្លើនប្រមាថអ៊ីចឹងធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីកម្ពុជាអ៊ីចឹងទេ។ រឿងនេះ រដ្ឋសភាគួរកោះហៅរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីទៅសួរ»។
សូមបញ្ជាក់ថា រដ្ឋធម្មនុញ្ញ មាត្រា៩៦ ចែងថា តំណាងរាស្ត្រមានសិទ្ធិដាក់សំណួរដល់រដ្ឋាភិបាល។សំណួរនេះត្រូវសរសេរជាលាយលក្ខណ៍អក្សរប្រគល់ជូនតាមរយៈប្រធានរដ្ឋសភា។ ចម្លើយអាចធ្វើឡើងដោយរដ្ឋមន្ត្រីមួយរូប ឬច្រើនរូប អាស្រ័យដោយបញ្ហាដែលបានចោទឡើងពាក់ព័ន្ធជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីមួយរូប ឬច្រើនរូប។ បើបញ្ហាពាក់ព័ន្ធដល់នយោបាយទូទៅរបស់រដ្ឋាភិបាល នាយករដ្ឋមន្ត្រីត្រូវឆ្លើយផ្ទាល់ខ្លួន។ ចំណែកមាត្រា៩៨ថ្មី ចែងថា រដ្ឋសភាអាចទម្លាក់សមាជិកគណៈរដ្ឋមន្ត្រី ឬទម្លាក់រាជរដ្ឋាភិបាលពីតំណែងដោយអនុម័តញ្ញត្តិបន្ទោសតាមសំឡេងឆ្នោតភាគច្រើនដាច់ខាតនៃចំនួនសមាជិកសភាទាំងមូល។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទង លោក ឡេង ប៉េងឡុង អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋសភា ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេនៅថ្ងៃទី១១ខែមីនានេះ។
លោក សេង វណ្ណលី អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយ បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១១ខែមីនានេះថា បញ្ហាបូរណភាពទឹកដី គឺជាដង្ហើមរបស់ជាតិដែលទាមទារឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់បំផុត ពីស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិ។
លោកថា ការដែលរដ្ឋសភានិងព្រឹទ្ធសភាស្ងប់ស្ងាត់មិនទាន់មានចំណាត់ការកោះហៅថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលមកបកស្រាយឱ្យបានច្បាស់លាស់ជុំវិញការបាត់បង់ទឹកដីធ្វើឱ្យបាត់បង់ផ្ទះសំបែងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋគឺជាការខកខានក្នុងការអនុវត្តតួនាទីត្រួតពិនិត្យលើអំណាចនីតិប្រតិបត្តិ។នៅក្នុងនាមតំណាងឱ្យសំឡេងពលរដ្ឋស្ថាប័នជាតិទាំងនេះមិនគួរទុកឱ្យមានមន្ទិលសង្ស័យទុកឱ្យពលរដ្ឋរងគ្រោះនៅឯកកោនោះទេខណៈបញ្ហាព្រំដែនជារឿងរសើបនិងជះឥទ្ធិពលដល់សន្តិសុខជាតិទាំងមូល។
នៅក្នុងស្ថានភាពដូចបច្ចុប្បន្ននេះអ្នកវិភាគរូបនេះលើកឡើងថា ការស្ទង់មតិជាសាធារណៈគួរត្រូវបានធ្វើឡើងពីព្រោះវាជាឧបករណ៍ប្រជាធិបតេយ្យដ៏សំខាន់មួយដើម្បីវាស់ស្ទង់ឆន្ទៈពិតប្រាកដរបស់ម្ចាស់ឆ្នោតចំពោះបញ្ហាទឹកដីដែលកំពុងឡើងកំដៅ។
លោកថា៖ «នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលហាក់ប្រើប្រាស់ត្រឹមតែយន្តការថ្កោលទោសតាមរយៈក្រដាសស្នាមប៉ុន្តែមិនមានសកម្មភាពទប់ស្កាត់ជាក់ស្តែងនៅនឹងកន្លែងការសាកសួរមតិពលរដ្ឋនឹងបង្ហាញឱ្យឃើញនូវការមិនពេញចិត្តនិងការចង់បាននូវវិធានការដែលម៉ឺងម៉ាត់ជាងមុន។ការបណ្តោយឱ្យភាគីថៃបន្តរាយបន្លាលួសវាទទីយកទឹកដីដោយសេរីគឺជាការបង្ហាញនូវភាពទន់ជ្រាយនៃនយោបាយការពារជាតិដែលទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រតាមរយៈការដាក់សម្ពាធពីមហាជននិងការដោះស្រាយតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិឱ្យបានខ្លាំងក្លាបំផុតជាងមុន»។
មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះលោកវណ្ណលីបានផ្តល់គំនិតឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រូវជំរុញឱ្យមានការដោះស្រាយការចូលមកដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីខ្មែរពីសំណាក់ភាគីថៃនេះឱ្យបានលឿននិងត្រូវតែព្យាយាមស្នើឱ្យអង្គការសហប្រចាជាតិដាក់ចេញនូវយន្តការសមស្របណាមួយ ដើម្បីធ្វើបែបណាដាក់សម្ពាធថៃឱ្យចូលមកគោរពនូវយន្តការដោះស្រាយរបស់អង្គការអន្តរជាតិដូចជាICJជាដើម។
បន្ថែមពីនេះបើតាមលោកម៉ែន ណាត តាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាបានចែងកំណត់ឱ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើសមាជជាតិដើម្បីប្រមូលសំឡេងពីពលរដ្ឋដើម្បីឱ្យដឹងថាតើប្រជាពលរដ្ឋចង់បានអ្វីត្រូវការអ្វី? និងថាតើប្រជាពលរដ្ឋយល់ឃើញឬវាយតម្លៃបែបណាចំពោះការដឹកនាំរបស់ដ្ឋាភិបាលនិងចង់ឱ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើអ្វីខ្លះទៀតជាដើម។ ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៣មករដ្ឋាភិបាលមិនត្រឹមតែមិនបានធ្វើសមាជជាតិប៉ុណ្ណោះទេថែមទាំងចាប់ពលរដ្ឋដែលសម្តែងមតិខ្វល់ខ្វាយពីបញ្ហាជាតិដាក់គុកថែមទៀតបើទោះបីជារដ្ឋធម្មនុញ្ញបានការពារសិទ្ធិបញ្ចេញមតិក៏ដោយ។
លោកថា៖ «ការឈ្លានពានរបស់ថៃមកលើទឹកដីកម្ពុជានេះអាជ្ញាធររដ្ឋរឹតតែរិតត្បិតមិនឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបញ្ចេញមតិថែមទៀត។ហីឃើញជាក់ស្តែងចាប់អ្នកកាសែតដាក់គុកចាប់គ្រូបង្រៀនដាក់គុកចាប់ប្រជាពលរដ្ឋជនភៀសសឹកនឹងដាក់គុក។ដូច្នេះការចាប់ដាក់គុកនឹងច្រើនហើយដែរអំឡុងពេលសៀមឈ្លានពានកម្ពុជានឹង។អត់នាំគ្នាទៅប្រឆាំងសៀមរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាអត់តតាំងសៀមជាក់ស្តែងទេបច្ចុប្បន្ននឹងប៉ុន្តែបែជាមកចាប់អ្នករិះគន់បន្តិចបន្តួចប្រឆាំងសៀមទៅជាចាប់ពលរដ្ឋខ្លួនឯងដាក់គុក។តាមផ្លូវច្បាប់គួរធ្វើការស្ទង់មតិដើម្បី ឱ្យដឹងថា តើពលរដ្ឋយល់ឃើញយ៉ាងណាចំពោះអ្វីដែលសៀមកំពុងឈ្លានពានកម្ពុជានឹង»។
ជាមួយគ្នានេះលោកមាជ សុវណ្ណារ៉ាប្រធានគណបក្សជំនាន់ថ្មីថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នជារដ្ឋាភិបាលឯកបក្សហើយតំណាងរាស្ត្រនៅរដ្ឋសភាព្រឹទ្ធសភាក៏សុទ្ធតែជាតំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាដែរខណៈការដឹកនាំរបស់គណបក្សកាន់អំណាចជិត៥០ឆ្នាំមកហើយនេះមានឥទ្ធិពលចេញពីមេបក្សគឺលោកហ៊ុន សែន។ ហេតុដូច្នេះហើយគ្មានតំណាងរាស្ត្ររូបណាហ៊ានកោះហៅរដ្ឋមន្ត្រីឬនាយករដ្ឋមន្ត្រីទៅសាកសួរពីនោះទេ។
លោកថា៖«អ្វីដែលឥទ្ធិពលនយោបាយដែលចែកគ្នាមិនដាច់រវាងនីតិបញ្ញត្តិនិងនីតិប្រតិបត្តិដែលគ្រប់គ្រងដោយគណបក្សកាន់អំណាចចឹងចង់មិនចង់គឺឥទ្ធិពលនឹងហើយនៅស្ងៀមស្ងាត់មិនអាចប្រធានរដ្ឋសភាឬក៏ប្រធានព្រឹទ្ធសភាស្តីទីនឹងកោះរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិនឹងទៅសួរនាំដូចអ្វីដែលរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានចែងជារៀងរាល់ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ត្រូវតែមានការកោះរដ្ឋមន្ត្រិឬនាយករដ្ឋមន្ត្រីទៅសួរនូវកិច្ចការដឹកនាំប្រទេសមានសុវត្ថិភាពការងារនយោបាយបែបណាអស្ថិរភាពយ៉ាងម៉ិចៗវាជាផ្លូវច្បាប់នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ»។
គួរបញ្ជាក់ថា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧នៅពេលដែលគណបក្សសង្គ្រោះជាតិត្រូវបានរំលាយក្រោមកណ្តាប់ដៃលោកហ៊ុន សែនដែលជាការដកចេញនូវប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ រដ្ឋសភាព្រឹទ្ធសភាបានក្លាយទៅជាស្ថាប័នឯកបក្ស។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបគេមិនដែលឃើញមានការកោះហៅតំណាងរដ្ឋាភិបាលទៅសាកសួរឡើយបើទោះបីជាមានបញ្ហាជាតិធំៗបានកើតឡើងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់មុខមាត់ជាតិនិងបញ្ហាទឹកដីដែលថៃចូលឈ្លានពានក៏ដោយ។
លោកបណ្ឌិតគិន ភា ប្រធានវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជាបានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមកាលពីពេលកន្លងមមកថា គ្មានការឈឺចាប់ណាខ្លាំងជាងការឈឺចាប់ដែលប្រទេសជាតិត្រូវសត្រូវឈ្លានពាននិងប្រមាថនោះទេ។ មានរឿងរ៉ាវជាច្រើនដែលលោកចង់សរសេរ ប៉ុន្តែលោកគិតថា រឿងរ៉ាវទាំងនោះវាបានដក់ជាប់កប់យ៉ាងជ្រៅទៅក្នុងក្រអៅបេះដូងនិងមនោសញ្ចេតនារបស់ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់រូបរួចស្រេចទៅហើយ។
សូមបញ្ជាក់ថា នៅក្នុងសមាជរដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភាកាលពីថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សមាជិករដ្ឋសភានិងព្រឹទ្ធសភាទាំងអស់ បានបោះឆ្នោតគាំទ្រជាឯកច្ឆ័ន្ទឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលយកបញ្ហាជម្លោះព្រំដែននៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ តាមាន់តូច ប្រាសាទតាក្របី និងតំបន់មុំបី ប្តឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ដើម្បី«ពន្លត់ភ្លើងជាជាងអង្គុយបក់ផ្សែង»។ ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនេះប្រាសាទតាក្របីត្រូវថៃទម្លាក់គ្រាប់កម្ទេចឱ្យរាបដល់ដីរួមទាំងប្រាសាទតាមាន់តូចនិងតាមាន់ធំត្រូវថៃដណ្តើមកាន់កាប់អស់ហើយ នៅសល់តែតំបន់មុំ៣មួយប៉ុណ្ណោះដែលកងទ័ពកម្ពុជានៅបន្តឈរជើងកាន់កាប់ ខណៈរដ្ឋាភិបាលមិនទាន់ឃើញដាក់ពាក្យប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិនៅឡើយ ហើយរដ្ឋសភានិងព្រឹទ្ធសភាបែជានៅស្ងៀមមិនឃើញបញ្ចេញប្រតិកម្មអ្វីឡើយ។
លោកអ៊ុំ សំអានអ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនពីគណបក្សាប្រឆាំងបាននិយាយថា រដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គ្មានសមត្ថភាពទាមទារទឹកដីខ្មែរទាំង៤៥ទីតាំងពីថៃត្រឡប់មកវិញនោះទេ។ ហើយថា ដើម្បីបិទបាំងភាពកម្សោយការពារទឹកដីនេះ រដ្ឋាភិបាលនឹងបង្កើតព្រឹត្តិការណ៍សប្បាយៗ ដើម្បីពង្វក់កូនខ្មែរឱ្យភ្លេចគិតបញ្ហាទឹកដីនិងជាតិសាសន៍ខ្មែរដែលកំពុងរងការប្រមាថពីប្រទេសជិតខាង ៕
