អគារភោជនីយដ្ឋានដ៏ល្បីល្បាញមួយបន្សល់សម័យអាណានិគមបារាំងមានអាយុកាលជាង ១០០ឆ្នាំ មានប្រវែងបណ្ដោយប្រហែលជាង ១០០ម៉ែត្រ និងទទឹងជាង ១០០ម៉ែត្រ នៅជាប់មាត់ទន្លេសេកុង ក្នុងក្រុងស្ទឹងត្រែង ត្រូវបានឧកញ៉ា ទ្រី ភាព ឈូសកម្ទេចចោល ដោយជំនួសមកវិញ ត្រឹមតែបណ្ដុះសសរគ្រឹះថ្មីច្រូងច្រាង និងធ្វើរបងថ្មីឡើងវិញ ដោយមិនទាន់សាងសង់អ្វីជាដុំកំភួននោះឡើយ។
មកទល់ពេលនេះ សំណងអាគារបុរាណនេះ នឹងលែងមានវត្តមាននៅក្នុងខេត្តភាគឦសាន្តនេះ ដែលជាស្រុកកំណើតរបស់ លោក ស៊ិន ស៊ីសាមុត។
រីឯដីក្នុងបរិវេណអាគារនេះ មានទំហំប្រហែលជាង ១ម៉ឺនម៉ែត្រការ៉េ (១០.០០០) ត្រូវគេទុកទំនេរចោល និងសង់របងថ្មហួសក្បាលព័ទ្ធជុំវិញគ្រប់គ្រងជាកម្មសិទ្ធិឯកជនជាង ១០ឆ្នាំមកហើយ។ នេះបើយោងតាមការស្រាវជ្រាវ និងស៊ើបអង្កេតផ្ទាល់របស់វីអូឌី(VOD)។
សំណង់ប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ គឺជាកន្លែងដែលអ្នកនិពន្ធជំនាន់ដើម និងក្រុមសិល្បករតែងតែទៅលេងកម្សាន្ត ជួបជុំកម្មវិធីផ្សេងៗ ហើយតាក់តែងបទចម្រៀងបែបមនោសញ្ចេតនាពីរោះមានចំណងជើងថា «រាត្រីសេកុង» ច្រៀងដោយ អ្នកស្រី ហួយ មាស កាលពីអំឡុងទសវត្សរ៍ទី៦០ ។ តំបន់នោះ ឋិតក្នុងភូមិព្រែក សង្កាត់ស្ទឹងត្រែងជាប់មាត់ទន្លេសេកុង ឋិតនៅចំកណ្តាលទីប្រជុំជន។
ចម្រៀង៖ រាត្រីសេកុងបានប្រុងប្រៀបប្រាណ ចាំប្រុសកល្យាណជាគូវាសនា នៅក្រោមរស្មីរះភ្លឺថ្លា ក្រោមឆ្នេរជលសារដែលហូររហែក។
ថ្វីបើអ្នកចម្រៀង និងអ្នកនិពន្ធបានបាត់បង់ជីវិតអស់ទៅហើយក្តី ក៏ប៉ុន្តែនៅសល់ដានប្រវត្តិសាស្ត្រដែលជាទីកន្លែងពួកគាត់ច្រៀង ក្នុងភោជនីយដ្ឋានសេកុងដែលរដ្ឋបាលបារាំងសាងសង់។
ពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរ និង យុវជនដែលធ្វើដំណើរដល់ទីតាំងសំណងអាគារបុរាណមួយនេះ ស្តាយស្រណោះទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់ជាតិតាមរយៈភ្ញៀវទេសចរ និងសហគមន៍ ហើយជាកន្លែងសិស្សនិស្សិតសិក្សាស្រាវជ្រាវពីមរតតរបស់បារាំងគួរតែអភិរក្ស ស្របតាមសារាចររបស់រដ្ឋាភិបាល។
ពលរដ្ឋរស់នៅខេត្តស្ទឹងត្រែង ថ្លែងសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះព្រោះបារម្ភពីសុវត្ថិភាព ប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១៣ ខែមិនាថា អាជ្ញាធរលាក់បាំងរឿងនេះ មិនបង្ហាញជាសាធារណៈធ្វើឱ្យពលរដ្ឋសង្ស័យពីភាពមិនប្រក្រតី ចំពោះការលក់ផ្ទេរកម្មសិទ្ធិដីធ្លី និងឈូសកម្ទេចសំណង់អាគារបុរាណ ដោយសារតែដីមានទីផ្សារខ្ពស់។ លោកស្នើឱ្យរដ្ឋាភិបាលពិនិត្យ និងសើរើឡើងវិញ ដោយជំរុញឱ្យមានការទទួលខុសត្រូវ ហើយសាងសង់ឡើងវិញ ។
ពលរដ្ឋ៖ «ប៉ះពាល់ដល់បាត់បង់កន្លែងកាលពីមុនអស់រលីង វាអត់ដូចដើមរបស់រដ្ឋ។ ដល់ក្រោយមក មិនដឹងយ៉ាងម៉េចរបស់ឯកជន អស់រលីង»។
អ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់ និងអ្នកទេសចរដែលទស្សនាខេត្តស្ទឹងត្រែង លោក រិន វិត ពន្យល់ថា សកម្មភាពវាយកម្ទេចសំណង់បុរាណនេះ រំលោភច្បាប់ និងបទបញ្ជារបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលបញ្ជាឱ្យមន្ត្រីទប់ស្កាត់ការវាយកម្ទេចសំណង់អគារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌។
លោកថា ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិទោះជារដ្ឋ ឬឯកជនក្តី ពុំមានសិទ្ធិវាយចោល ឬកែប្រែរចនាសម្ព័ន្ធដើមនោះឡើយ ប្រសិនបើគ្មានការសិក្សាបច្ចេកទេសនិងឯកភាពពីក្រសួងវប្បធម៌។ លោកថា ទង្វើនេះនឹងបាត់បង់អត្តសញ្ញាណ និងការចងចាំរបស់សហគមន៍ ព្រោះអាគារបុរាណនេះជាសាក្សីរស់ប្រត្តិសាស្ត្រ ។
លោក រិន វិត និយាយថា៖ «ហើយមិនដឹងថា គេលក់ទីកន្លែងហ្នឹង មិនដឹងគេលក់ ចែកគ្នាបែបម៉េចមិនដឹងទេ។ អ្វីខ្ញុំដឹងកន្លែងបារាំងសាងសង់កន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរមួយ សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកមើលនៅខេត្តស្ទឹងត្រែង»។
អ្នកសិក្សាផ្នែកសិល្បៈ និងវប្បធម៌ លោក សេង ថៃខន្តី សង្កេតឃើញថា អាគារសម័យបារាំងមានភាពធន់ និងរឹងមាំជាប់ធន់បានយូរ អាជ្ញាធរគួរតែអភិរក្ស និងអភិវឌ្ឍន៍ជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌។ លោកចាត់ទុកទង្វើនេះ បំផ្លាញគុណប្រយោជន៍ជាតិ និងបំបាត់ភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យបារាំង ដែលទាមទារឱ្យពិនិត្យឡើងវិញ។
លោក សេង ថៃខន្តី និយាយថា៖ «វាបំផ្លាញគុណប្រយោជន៍របស់ជាតិ យើងដឹងស្រាប់ថា សិល្បៈចូលរួមច្រើន ផ្នែកលើកមុខមាត់វប្បធម៌ ផ្នែកចំណេះដឹង ចំណេះដឹង និងសេដ្ឋកិច្ចសិល្បៈចូលរួមច្រើន បើយើងទុក បានផល។ បានផលជាង ឈូសដាចចាស់ ទុកអាហ្នឹងជារឿងមិនត្រឹមត្រូវ»។
ឆ្លើយតបរឿងនេះ អ្នកនាំពាក្យសាលាខេត្តស្ទឹងត្រែង និងជាអភិបាលរងខេត្ត លោក ម៉ែន គុង បដិសេធថា ពុំមានអគារសម័យបារាំងក្នុងភោជនីយដ្ឋានសេកុងជាប់មាត់ទន្លេនោះទេ ដោយលោកថា មានតែអាគារសាងសង់ដោយវិស័យឯកជន ហើយឯកជនស្នើសុំគ្រប់គ្រង ពុំមែនឋិតក្នុងក្របខណ្ឌរបស់រដ្ឋទៀតឡើយ។
លោក ម៉ែន គុង និយាយថា៖ «អត់មានសម័យបារាំងទេ អាហ្នឹងការកសាងឯកជន ក្រោយមកទេ ហើយក្រោយមក ឯកជនសុំគ្រប់គ្រង ពុំមែនក្របខ័ណ្ឌរបស់រដ្ឋទេ។ អាហ្នឹងត្រូវសុំ ទោះជាកែលម្អត្រូវស្នើសុំទៅក្រសួងពាក់ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាល»។
ជុំវិញរឿងនេះ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត ពន្យល់ថា ការរក្សាទុកអគារចាស់ៗសម័យបារាំងមិនមែនមានន័យថា រារាំងការអភិវឌ្ឍនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការ “អភិវឌ្ឍក្រោមក្របខណ្ឌអភិរក្ស” ដើម្បីរក្សាតម្លៃមរតកសម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ។
លោកថា សំណង់បុរាណប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសសាងសង់ និងវត្ថុធាតុដើម ដែលមិនអាចរកបាននៅសម័យនេះឡើយ ប្រសិនបើកម្ទេចចោល យើងមិនអាចសាងសង់ឱ្យដូចដើមវិញ ១០០% នោះទេ។
លោក ម៉ែន ណាត ថ្លែងថា៖ «បើតាមច្បាប់អន្តរជាតិ អភិរក្សអង្គការយូនីស្កូ អគារអាយុកាលច្រើន ១០០ ឆ្នាំ អភិរក្សបាន និងជួសជុល បើឈូសកម្ទេចអត់បានទេ ជួសជុលធ្វើយ៉ាងណា ដូចរចនាបថដើមគេ»។
ច្បាប់ស្តីពីកិច្ចការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ឆ្នាំ១៩៩៦ ដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះការកាយកម្ទេច ឬបំផ្លិចបំផ្លាញសំណង់បេតិកភណ្ឌដោយខុសច្បាប់។ ច្បាប់នេះ តម្រូវឱ្យមានការអនុញ្ញាតច្បាស់លាស់មុនពេលកែប្រែ ឬវាយកម្ទេចសម្បត្តិដែលបានចុះបញ្ជី និងកំណត់ទោសជាប់ពន្ធនាគារ ពី ២ ឆ្នាំ ដល់ ៨ ឆ្នាំ ចំពោះការបំផ្លាញដោយចេតនា។
កាលពីខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ អតីតលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន សែន បានចេញសារាចរស្ដីពីការទប់ស្កាត់ការវាយកម្ទេច និងការបំផ្លិចបំផ្លាញសំណង់អគារបេតិកភណ្ឌ និងការវាយកម្ទេចដោយគ្មានការអនុញ្ញាតជាការរំលោភលើបទបញ្ជានេះ។
លោក ហ៊ុន សែន បានបញ្ជាឱ្យបញ្ឈប់ការបំផ្លាញអគារបុរាណ ដោយផ្ដល់សិទ្ធិឱ្យក្រសួងវប្បធម៌ ទប់ស្កាត់ការបំផ្លាញសំណង់បុរាណ ដោយត្រូវលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងពីតម្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាពិសេសក្នុងចំណោមយុវជន ដើម្បីធានាការអភិរក្សរយៈពេលវែង។
កន្លងទៅ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌ លោកស្រី ភឿង សកុណា ធ្លាប់ព្រមានថា នឹងពិន័យរដ្ឋបាលចំពោះមន្ត្រីរូបណាដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការបំផ្លាញអគារបុរាណដោយខុសច្បាប់ ដោយបញ្ជាក់ថា ការរុះរើសំណង់បុរាណគួរតែកើតឡើងតែនៅពេលដែលវាបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុវត្ថិភាពសាធារណៈ ដោយសារតែអាយុកាលរបស់វា៕
