អំណាចនៅកម្ពុជានៅតែបន្តស្ថិតក្នុងកណ្ដាប់ដៃគ្រួសារ និងបណ្ដាញធុរកិច្ចជិតស្និទ្ធមួយចំនួន ដែលជានិន្នាការកាន់តែរឹងមាំក្រោយការផ្ទេរអំណាចទៅឱ្យអ្នកបន្តវេន ក្នុងឆ្នាំ២០២៣។ ក្នុងនោះ គ្រួសារមេដឹកនាំ មានឥទ្ធិពលបំផុត ដោយលោក ហ៊ុន សែន បច្ចុប្បន្នកាន់តំណែងជាប្រធានព្រឹទ្ធសភា និងជាប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា (CPP) ខណៈលោកស្រី ប៊ុន រ៉ានី គ្រប់គ្រងបណ្ដាញឧបត្ថម្ភតាមរយៈកាកបាទក្រហមកម្ពុជា។
ពួកគេបានបញ្ចូលកូនៗ ទៅក្នុងតួនាទីគន្លឹះជាលក្ខណៈប្រព័ន្ធ ជាពិសេស គឺការផ្ទេរតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីទៅឱ្យលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កាលពីខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣។ បងប្អូនរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏កាន់តំណែងកម្រិតខ្ពស់ផងដែរ រួមមាន លោក ហ៊ុន ម៉ានិត ជាប្រធានចារកម្មយោធា និងលោក ហ៊ុន ម៉ានី ដែលត្រូវបានដំឡើងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមុខងារសាធារណៈនៅដើមឆ្នាំ២០២៤។
ចំណែក លោកស្រី ហ៊ុន ម៉ាណា កូនស្រីរបស់លោក ហ៊ុន សែន គឺជាតួអង្គធុរកិច្ចដ៏មានឥទ្ធិពលក្នុងវិស័យព័ត៌មាន និងទូរគមនាគមន៍ ដោយកាន់កាប់ស្ថានីយទូរទស្សន៍ធំៗ និងភាគហ៊ុនសំខាន់ៗក្នុងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថលរបស់ជាតិ។ ជាក់ស្ដែង សែស្រឡាយមេដឹកនាំនេះ បានបញ្ជ្រាបតួនាទីនយោបាយ និងធុរកិច្ចបញ្ចូលគ្នា ដើម្បីសម្របសម្រួលការពារផលប្រយោជន៍គ្រួសារ និងធានានូវការបន្តរជ្ជកាលត្រកូលដោយរលូន។
ក្រៅពីគ្រួសារហ៊ុន គ្រួសារត្រកូល ទៀ ក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលអំណាចដ៏សំខាន់មួយទៀតរបស់កម្ពុជា ដោយរក្សាការគ្រប់គ្រងយ៉ាងណែនលើប្រព័ន្ធការពារជាតិ។ លោក ទៀ បាញ់ ដែលជារដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិកាន់តំណែងយូរជាងគេ បានផ្លាស់ប្តូរមកកាន់តំណែងជាឧត្តមប្រឹក្សាផ្ទាល់ព្រះមហាក្សត្រក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ខណៈកំពុងបម្រើការជាទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់លើវិស័យការពារជាតិ ហើយកូនប្រុសរបស់លោក គឺលោក ទៀ សីហា បានបន្តតំណែងពីឪពុកជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ។
កូនប្រុសម្នាក់ទៀតគឺលោក ទៀ សុខា កាន់តំណែងជាមេបញ្ជាការកងទ័ពជើងទឹក ខណៈដែលត្រកូលនេះនៅតែរក្សាទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងទូលំទូលាយ ជាមួយបណ្តាញអ្នកវិនិយោគចិននៅតំបន់កោះកុង និងព្រំដែនថៃ។
បណ្តាញសំខាន់មួយទៀត គឺផ្សារភ្ជាប់នឹងហិរញ្ញវត្ថុ និងធនធានរដ្ឋ ដែលដឹកនាំដោយ លោក អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ។ ឥទ្ធិពលរបស់លោក អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន ត្រូវបានពង្រីកតាមរយៈសាច់ថ្លៃដែលគ្រប់គ្រងរោងចក្រអគ្គិសនី និងក្រុមឧស្សាហកម្មធំៗ ខណៈគ្រួសាររបស់លោកកាន់កាប់ភាគហ៊ុនសំខាន់ៗនៅក្នុងវិស័យធនាគារ និងល្បែងស៊ីសង។
ស្រទាប់វណ្ណៈឧកញ៉ានៃឥស្សរជនធុរកិច្ច កាន់តែដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ការរស់រាននៃសេដ្ឋកិច្ចរដ្ឋ ដោយមាន លោក គិត ម៉េង នៃអាណាចក្ររ៉ូយ៉ាល់គ្រុប (Royal Group) ជាសសរស្តម្ភដ៏រឹងមាំម្នាក់។ ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា បានត្រួតពិនិត្យគោរមងារឧកញ៉ាឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ក្រោយមានរបាយការណ៍អំពីការរំលោភបំពានយ៉ាងខ្លាំងក្លាក៏ដោយ ក៏បុគ្គលដូចជា លោក លី យ៉ុងផាត់ នៅតែអាចបន្តប្រតិបត្តិការក្រោមការការពារកម្រិតខ្ពស់ បើទោះជាមានការតាមដានយ៉ាងដិតដល់ពីអន្តរជាតិក៏ដោយ។
ជាក់ស្ដែង លោក លី យ៉ុងផាត់ ត្រូវបានក្រសួងរតនាគារសហរដ្ឋអាមេរិកដាក់ទណ្ឌកម្មក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៤ ចំពោះការពាក់ព័ន្ធនឹងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរ ក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកតាមអនឡាញ ដែលជាព័ត៌មានលម្អិតត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុងរបាយការណ៍ស្ដីពីការជួញដូរមនុស្សឆ្នាំ២០២៥ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយបានកត់សម្គាល់ថា មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ និងឥស្សរជនធុរកិច្ចកម្ពុជាមួយចំនួនទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីទីតាំងទាំងនោះ។
បណ្ដាញអំណាចនេះ ក៏ត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងដូចគ្នា តាមរយៈឥទ្ធិពលនៃគ្រួសារ ភាភីមិច (Pheapimex) និងមន្ត្រីសន្តិសុខជាន់ខ្ពស់ដូចជា លោក នេត សាវឿន ដែលតំណាងឱ្យការផ្សារភ្ជាប់គ្នារវាងប្រព័ន្ធសន្តិសុខ និងទុនឯកជន តាមរយៈសហគ្រាសរដ្ឋ និងក្រុមហ៊ុនធំៗ ដូចជា Cambodia Airways ជាដើម។
យន្តការនៃចាប់រដ្ឋជាចំណាប់ខ្មាំងដោយឥស្សរជនគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដើម្បីកសាងអាណាចក្រអំណាចរបស់ត្រកូលធំៗនៅកម្ពុជា បានពង្រីកវិសាលភាពរហូតដល់គ្របដណ្ដប់លើសេដ្ឋកិច្ចឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិតដែលកំពុងរីកដុះដាល ដោយរបាយការណ៍ឆ្នាំ២០២៤ របស់វិទ្យាស្ថានសន្តិភាពសហរដ្ឋអាមេរិក បានប៉ាន់ប្រមាណថា ចំណូលខុសច្បាប់អាចមានចំនួនលើសពី ១២,៥ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។
បន្ថែមលើនេះ របាយការណ៍ឆ្នាំ២០២៥ របស់ការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកគ្រឿងញៀន និងឧក្រិដ្ឋកម្ម (UNODC) បានចោទប្រកាន់ថា កម្ពុជាកំពុងបម្រើការជាមជ្ឈមណ្ឌលសកលសម្រាប់ប្រតិបត្តិការទាំងនេះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីរបៀបដែលការក្ដោបក្ដាប់ស្ថាប័នរដ្ឋ បានសម្របសម្រួលដល់សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលងងឹត។
ទន្ទឹមនឹងជម្លោះដីធ្លីដែលនៅតែជាបញ្ហារ៉ាំរ៉ៃ របាយការណ៍ពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦ របស់អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស (Human Rights Watch) បង្ហាញថា ភ្នាក់ងាររដ្ឋកម្រនឹងមានចំណាត់ប្រឆាំងនឹងការរឹបអូសដីធ្លីដោយអ្នកមានអំណាចណាស់។
លើសពីនេះ សូចនាករអភិបាលកិច្ចពិភពលោកឆ្នាំ២០២៥ របស់ធនាគារពិភពលោក ក៏បានចាត់ថ្នាក់កម្ពុជាស្ថិតក្នុងកម្រិតទាបបំផុតសម្រាប់ផ្នែកនីតិរដ្ឋ។ ទោះបីជានាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានសន្យាសម្អាតមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកក៏ដោយ ប៉ុន្តែកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាគ្រាន់តែជាការសម្តែង ជាជាងការកែទម្រង់ឆ្ពោះទៅរកការទទួលខុសត្រូវពិតប្រាកដ។
ករណីសិក្សាជាក់លាក់ បានបង្ហាញពីគំរូនៃនិទណ្ឌភាព ដូចជាការលាតត្រដាងក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៤ ថាមានបុគ្គលរាប់ពាន់នាក់កាន់គោរមងារឧកញ៉ា ទោះបីជាមានប្រវត្តិឧក្រិដ្ឋកម្មក៏ដោយ។ ចំណុចនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពធូររលុងនៃដំណើរការត្រួតពិនិត្យ ដែលរបាយការណ៍ក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិកកាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ បានលើកឡើងថា ជាការផ្ដល់ភាពស្របច្បាប់ក្លែងក្លាយដល់តួអង្គខុសច្បាប់។
ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ករណីរបស់ឧត្តមសេនីយ៍ឯក នឹម មីង បានបង្ហាញពីរបៀបដែលការពិន័យតាមផ្លូវច្បាប់លើក្រុមហ៊ុនភរិយារបស់លោកពាក់ព័ន្ធនឹងការនាំចេញរ៉ែខុសច្បាប់ បានជាប់គាំងរហូតដល់ឆ្នាំ២០២៥ ខណៈដែលជម្លោះដីធ្លីពាក់ព័ន្ធនឹងសហការីរបស់លោក តែងតែធ្វើឱ្យអ្នកភូមិមូលដ្ឋានបាត់បង់ផលប្រយោជន៍។
របាយការណ៍ស្ដីពីការជួញដូរមនុស្សឆ្នាំ២០២៥ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏បានកត់សម្គាល់បន្ថែមថា ពួកឥស្សរជននៅតែបន្តទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីទីតាំងឆបោកដែលសង់លើដីរឹបអូស។ ផ្ទុយទៅវិញ តុលាការបែរជាមានសកម្មភាពយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងការកំណត់គោលដៅលើអ្នករិះគន់ ដូចជា ការផ្ដន្ទាទោសសកម្មជនមាតាធម្មជាតិក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ និងការផ្ដន្ទាទោសលោក កើត សារ៉ាយ ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ ជាដើម។
ស្ថានភាពអំពើពុករលួយ ក៏បង្ហាញពីនិន្នាការកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនផងដែរ។ គិតត្រឹមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ ពិន្ទុ CPI របស់កម្ពុជាបានធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតទាបបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រគឺ ២០ លើ ១០០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរាជ័យនៃអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ (ACU) ក្នុងការចាត់វិធានការលើការប្រព្រឹត្តខុសរបស់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់។
ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងស្ថានភាពដែលកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺននេះ សហគមន៍អន្តរជាតិបានងាកមកអនុវត្តវិធានការដាក់ទណ្ឌកម្មហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត។ ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ នៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេស បានបើកប្រតិបត្តិការសម្របសម្រួលគ្នាប្រឆាំងនឹងក្រុមហ៊ុន ព្រីនស៍ គ្រុប (Prince Group) និងប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលគឺលោក ចេន ហ្ស៊ី (Chen Zhi) ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងឧស្សាហកម្មឆបោក ដែលបានបង្កឱ្យប្រជាជនអាមេរិកខាតបង់ប្រាក់លើសពី ១៦,៦ ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ២០២៤។
សកម្មភាពនេះ ត្រូវបានបន្តដោយរលកទីពីរនៃការកំណត់មុខសញ្ញាដោយក្រសួងរតនាគារសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយផ្ដោតលើអង្គភាពចំនួន ១០ បន្ថែមទៀតនៅក្នុងក្រុងព្រះសីហនុ បាវិត និងកោះកុង។
ទន្ទឹមនឹងនេះ សហភាពអឺរ៉ុប បានសម្រេចរក្សាការដកហូតផ្នែកខ្លះនៃប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពាណិជ្ជកម្ម (EBA) ក្នុងអំឡុងពេលត្រួតពិនិត្យគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មកាលពីខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយបានភ្ជាប់លក្ខខណ្ឌនៃការផ្ដល់ឱ្យវិញទៅនឹងវឌ្ឍនភាពជាក់ស្ដែងនៃសិទ្ធិស៊ីវិល។
គិតត្រឹមដើមឆ្នាំ២០២៦ វិមានកាពីតូលសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងពិភាក្សាលើ «ច្បាប់ស្ដីពីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាឆ្នាំ២០២៥» ដែលមានគោលដៅចងក្រងបញ្ជីឈ្មោះក្រុមហ៊ុនដែលមិនត្រូវរកស៊ីជាមួយ (No-business list) ចំពោះក្រុមហ៊ុនណាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងភ្នាក់ងាររដ្ឋកម្ពុជាដែលបង្ក្រាបសិទ្ធិសេរីភាព បន្ទាប់ពីមានរបាយការណ៍សិទ្ធិមនុស្សឆ្នាំ២០២៥ របស់ក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក និងការវាយតម្លៃរបស់អង្គការ Freedom House ក្នុងឆ្នាំ២០២៦។
ជារួម ផ្អែកលើទិន្នន័យ និងព្រឹត្តិការណ៍ចុងក្រោយរហូតដល់ឆ្នាំ២០២៦ ឥទ្ធិពលនៃបណ្ដាញអំណាចអភិជនមកលើវាសនាសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា អាចត្រូវបានពិនិត្យមើលតាមរយៈទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗ ជាបន្តបន្ទាប់។ ជាដំបូង ការក្ដោបក្ដាប់ធនធាន និងកាលានុវត្តភាពសេដ្ឋកិច្ចដោយត្រកូលអ្នកនយោបាយជាន់ខ្ពស់ និងឧកញ៉ាស្និទ្ធនឹងបក្សកាន់អំណាច បានផ្ដល់លទ្ធភាពឱ្យពួកគេគ្រប់គ្រងលើវិស័យយុទ្ធសាស្ត្រនានា រួមមាន ទូរគមនាគមន៍ ថាមពល កសិឧស្សាហកម្ម និងធនាគារ ដែលបង្កបង្កើតជាប្រព័ន្ធ «សេដ្ឋកិច្ចខ្សែរយៈ» រារាំងដល់ការប្រកួតប្រជែងដោយសេរី និងរាំងខ្ទប់សហគ្រិនថ្មីៗ ឬវិនិយោគិនបរទេសដែលប្រាថ្នាចង់ប្រកួតប្រជែងដោយតម្លាភាព។
ទន្ទឹមនឹងនេះ ក៏មានការផ្លាស់ប្ដូរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ពីសេដ្ឋកិច្ចផ្លូវការ មកកាន់សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលងងឹតវិញ ដោយយោងតាមរបាយការណ៍ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ និង២០២៥ ដែលបង្ហាញថា កម្ពុជាបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកតាមអនឡាញ ដែលទទួលបានការការពារពីបណ្ដាញអភិជនជាថ្នូរនឹងផលប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុ ដែលនិន្នាការនេះ កំពុងបំផ្លាញកេរ្តិ៍ឈ្មោះសេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងធ្វើឱ្យប្រទេសប្រឈមនឹងការដាក់បញ្ចូលក្នុងបញ្ជីខ្មៅនៃលាងលុយកខ្វក់។
ម្យ៉ាងវិញទៀត វាសនាសេដ្ឋកិច្ចជាតិ កំពុងស្ថិតក្នុងភាពស្រពិចស្រពិល ដោយសារហានិភ័យនៃទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិពីសហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស និងសហភាពអឺរ៉ុប ដែលបានដាក់គោលដៅលើបុគ្គល និងក្រុមហ៊ុនធំៗ ដូចជា Prince Group និងឧកញ៉ា លី យ៉ុងផាត់ ជាដើម ដែលសម្ពាធទាំងនេះ មិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់ទំនុកចិត្តវិនិយោគិនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងធ្វើឱ្យកម្ពុជាប្រឈមនឹងភាពឯកោពីទីផ្សារបស្ចិមប្រទេស និងបង្កើនការពឹងផ្អែកកាន់តែខ្លាំងលើប្រទេសចិន។
ជាចុងក្រោយ ការប្រមូលផ្ដុំទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងដៃមនុស្សមួយក្រុមតូច បានបង្កឱ្យមានគម្លាតសង្គមយ៉ាងជ្រៅ និងអស្ថិរភាពយូរអង្វែង ដោយសារការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍អភិជនក្នុងជម្លោះដីធ្លី និងការរំលោភបំពាននានា ដែលប្រសិនបើគ្មានការកែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចឱ្យមានបរិយាបន្នពិតប្រាកដទេនោះ ភាពឈឺចាប់ក្នុងសង្គមនឹងក្លាយជាឧបសគ្គដ៏ធំដល់ការរីកចម្រើនសេដ្ឋកិច្ច៕
