បញ្ញាវន្តខ្មែរបានចាត់ទុកស្ថានភាពកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នថា កំពុងតែស្ថិតក្នុងគ្រាអាសន្ន និងមានវិបត្តិដែលចាំបាច់ត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់ស៊ីជម្រៅពិតប្រាកដជាក់ស្តែង ដោយចាប់ផ្តើមពីការសម្អាតអំពើពុករលួយ បក្ខពួកនិយម ដែលថា កំពុងបំផ្លាញកម្ពុជាជាប្រព័ន្ធ ។
ពួកគេសំអាងថា ចាប់តាំងពីថៃបើកការឈ្លានពានប្រដាប់អាវុធ ទាំងពីរជុំរួចមក វាបានឆ្លុះបញ្ចាំងកម្សោយជាច្រើន ដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវទទួលស្គាល់ការពិត ហើយយកទៅកែទម្រង់ ដែលថាក្នុងនោះមានទាំងការធ្វើទំនើបកម្មវិស័យការពារជាតិ សេដ្ឋកិច្ច វិស័យសារព័ត៌មាន និងត្រូវកែទម្រង់ប្រព័ន្ធដឹកនាំបែបបក្ខពួកនិងគ្រួសារនិយមផងដែរ ទើបអាចធ្វើឱ្យខ្មែរខ្លាំងបាន។
ជ្រុងមួយនៃបញ្ហានេះ លោកបណ្ឌិត គិន ភា ប្រធានវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជារបស់រដ្ឋាភិបាល បានថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលត្រូវហ៊ានទទួលស្គាល់ថា កម្ពុជាកំពុងតែស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពអាសន្នមានវិបត្តិ។
ស្ថានភាពនេះ ទាមទារឱ្យកម្ពុជាដាក់ចេញនូវយុទ្ធសាស្ត្រវិធីសាស្ត្រ និងចំណាត់ការពិសេសដើម្បីទប់ទល់និងដោះស្រាយ ដោយមិនត្រូវនៅបណ្តែតបណ្តោយដោយចាត់ទុកភាពអាសន្ននេះជារឿងធម្មតា ហើយបណ្តោយឱ្យវាទៅតាមដំណើរបាននោះទេ។
ការថ្លែងបែបនេះ ធ្វើឡើងនៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សាតុមូល ស្តីពី «សណ្តាប់ធ្នាប់ពិភពលោកក្នុងបរិបទថ្មី» ដែលធ្វើឡើងដោយរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា។
សម្រាប់ លោក គិត ភា នៅពេលនេះ កម្ពុជាត្រូវទទួលស្គាល់ការពិតថា យើងខ្សោយ ហើយត្រូវទទួលយកការព្យាបាលការធ្វើកំណែទម្រង់ជាក់ស្តែង ។
លោកថា៖ «រឿងធំមួយទៀតរឿងពុករលួយត្រូវតែកម្ចាត់ហ្មង ពុករលួយបក្ខពួកនិយមហ្នឹង បើនៅបន្តពុករលួយបក្ខពួកនិយមទៀត គឺទៅអត់រួចទេ បន្តបក្ខពួកនិយមទៀត គឺកែយ៉ាងម៉េចក៏ទៅអត់រួចដែរអាហ្នឹងគឺត្រូវតែចាត់ទុកថាជាសត្រូវស៊ីរូងផ្ទៃក្នុងហ្មង បើមិនអ៊ីចឹងទេយើងអត់អាចអភិវឌ្ឍន៍ជាតិយើងទៅមុខបាន។ទី៥គឺទំនើបកម្មវិស័យការពារជាតិមិនបាច់និយាយច្រើនទេ គឺថា ក្រសួងការពារជាតិលោកដឹងហើយទំនើបអីកសាងសមត្ថភាពយ៉ាងម៉េច ចំនួនទ័ពយ៉ាងម៉េច គ្មានអ្នកណាដឹងជាងក្រសួងការពារជាតិខ្លួនឯងនោះទេ»។
លើសពីនេះ រដ្ឋាភិបាលត្រូវបង្កើនមូលធនមនុស្សឱ្យខ្លាំង ដោយត្រូវពង្រឹងការផ្តល់ការអប់រំប្រកបដោយគុណភាព ចាប់តាំងពីថ្នាក់មត្តេយ្យឡើង បណ្តុះបណ្តាលមនុស្សឱ្យមានចំណេះមានជំនាញ មានមនសិការ មានឧត្តមគតិជាតិ ពង្រឹងភាពធន់ខាងសេដ្ឋកិច្ច ធ្វើពិពិធកម្មការទូតដោយរៀបចំនយោបាយការបរទេសដែលឆ្លាតវៃ បត់បែនជាក់ស្តែងនិយម។
មួយវិញទៀត ត្រូវពង្រឹងគុណភាពព័ត៌មានក្នុងស្រុកដោយមិនត្រូវធ្វើតែព័ត៌មានពិធីការ ព័ត៌មានលើកជើង ព័ត៌មានដែលអត់ប្រយោជន៍ច្រើនពេកនោះទេ គឺត្រូវតែធ្វើព័ត៌មានដែលជាចំណេះដឹងផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ។
លើសពីនេះ ក៏ត្រូវមានទំនាក់ទំនងជាមួយព័ត៌មានខាងក្រៅស្រុកផងដែរ ដោយមិនត្រូវងាកបិទៗនោះទេ ខណៈបច្ចុប្បន្នបរទេសគេមិនជឿព័ត៌មានក្នុងស្រុកនោះទេ ដោយសារគេគិតថា ព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាព័ត៌មានមួយជ្រុងដែលគាំទ្ររដ្ឋាភិបាល គាំទ្រគណបក្សកាន់អំណាច។
ជាមួយគ្នានេះ លោកបណ្ឌិត យង់ ពៅ អគ្គលេខាធិការរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា ក៏បានលើកឡើងផងដែរថា កម្ពុជាគួរឈប់សូត្រថា ជាប្រទេសទើបងើបពីសង្គ្រាម ឬថាប្រទេសតូច ខណៈពេលនេះសណ្តាប់ធ្នាប់សកលលោកកំពុងតែផុយស្រួចខ្លាំង ដែលតម្រូវឱ្យកម្ពុជាត្រូវតែរឹងមាំខាងក្នុង គឺត្រូវកែទម្រង់ខាងក្នុងពីព្រោះបើមិនហ៊ានកែទេនោះ វានឹងកាន់តែរងនូវហានីភ័យ។
លោកថា៖ «សុំទោសនិយាយទៅ ប៉ះពាល់អ្នកខ្លះកំណាព្យយើងតែង មិនមែនចង់ថាឱ្យសភាទេតែងកំណាព្យពីមុន កំណាព្យសង្គ្រាមថាហ៊ោប្រទេសយើងឆ្លងកាត់ពីសង្គ្រាម ឥឡូវកំណាព្យប្រទេសតូច! ហើយប្រុងតែតូចរហូតឬយ៉ាងម៉េច? តូចខួរក្បាលឱ្យវាធំ ប្រទេសគេតូចម៉ាគគោកគេខ្លាំង? ចុះរឿងអីយើងតូចត្រូវផ្តេកផ្តួលហ្នឹង តូចហ្នឹងទៀតត្រូវដូរទស្សនៈហ្នឹងចេញ»។
សម្រាប់ លោកបណ្ឌិត មាស នី ក៏បានលើកឡើងក្នុងកិច្ចពិភាក្សាតុមូលនេះផងដែរថា ក្នុងកំឡុងពេលមានសង្គ្រាមព្រំដែនកម្ពុជាថៃ រដ្ឋាភិបាលថៃ និងវៀតណាម គេធ្វើការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយបញ្ញាវន្តរបស់គេ ប៉ុន្តែកម្ពុជានៅមានកម្រិតនៅឡើយ ដោយបញ្ញាវន្តខ្មែរហ៊ាននិយាយតែកន្លែងណា ដែលអាចនិយាយបានប៉ុណ្ណោះ។
សម្រាប់លោក មាស នី កម្ពុជាត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាប្រទេសសំខាន់នៅក្នុងភូមិសាស្ត្រនយោបាយដែលកម្ពុជាត្រូវតែរឹងមាំ បើមិនរឹងមាំទេកម្ពុជានឹងត្រូវមហាអំណាចយកធ្វើជាឈ្នាន់។
ក្នុងន័យនេះ លោកលើកជាឧទាហរណ៍ ខណៈថៃឈ្លានពានកម្ពុជា មហាមិត្តចិនបែរជាទៅធ្វើសមយុទ្ធជាមួយថៃ ខណៈថៃទិញអាវុធពីចិនជាង៤០ភាគរយ រីឯអាមេរិកជួយរថក្រោះទំនើបឱ្យថៃ។
លោកថា៖ «ហើយឈ្នាន់នេះ នៅពេលដែលគេជាន់បានគេជាន់ នៅពេលដែលគេជាន់លែងបានគេបោះចោល ឬក៏គេមិនខ្វល់។ នេះយើងឃើញស្រាប់ហើយនៅក្នុងរយៈពេលសង្គ្រាមជាមួយថៃ ថ្មីៗយើងសួរថា តើអ្នកដែលយើងពឹងគេទីបំផុតថាតើគេនៅខាងណា? យើងគិតថាចិននៅជាមួយយើង ប៉ុន្តែដល់ពេលយើងមានសង្គ្រាមជាមួយថៃទើបយើងដឹងថា ចិននឹងថៃជាបងប្អូនវាលើសពីដែកថែបយើងទៀត។ គេទិញអាវុធពីចិនរហូតដល់ជាង ៤០ភាគរយ។ យើងគិតថា អាមេរិកប្រហែលជាជម្រើសទី២ ក៏ប៉ុន្តែថ្មីៗនេះយើងឃើញថា អាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយសន្ធឹកសន្ធាប់មកឱ្យប្រទេសថៃ»។
សម្រាប់លោកបណ្ឌិត មាស នី នៅក្នុងកាលៈទេសៈបរិបទពិភពលោក ដែលកំពុងដើរទៅរកស្ថានភាពក្តៅកម្ពុជាត្រូវខំធ្វើខ្លួនឱ្យខ្លាំងពិតប្រាកដកុំខ្លាំងតែមាត់ ខណៈថៃគេបានប្រាប់កូនចៅគេថា ទឹកដីខ្មែរខេត្តបាត់ដំបង និងបន្ទាយមានជ័យ គឺជាអតីតទឹកដីរបស់គេ។វីអូឌីមិនអាចទាក់ទងលោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហាដែលបញ្ញាវន្តខ្មែរបានលើកឡើងខាងលើនេះបានទេ។
ប៉ុន្តែអ្នកនាំពា្យរដ្ឋាភិបាលរូបនេះ បានថ្លែងក្នុងពិធីស្តីពីស្ថានភាពព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នៅថ្ងៃទី១៦ខែមីនានេះដោយដកស្រង់សម្តីរបស់ លោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា ដែលបានថ្លែងនៅក្នុងទិវាខួបលើកទី៤៧ឆ្នាំថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ថា នៅលើមាគ៌ាឆ្ពោះទៅមុខទៀត សូមពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូបបន្តលើកកម្ពស់ស្មារតីស្នេហាជាតិ ប្រឹងឈរខ្លួនឯងខិតខំខ្លួនឯង និងពង្រឹងភាពជាម្ចាស់ការខ្លួនឯង ដើម្បីធានាដល់ការការពារនិងកសាងប្រទេសជាតិយើង។
លោកថា៖ «ខ្ញុំមានជំនឿយ៉ាងមុតមាំថា ផ្អែកលើកម្លាំងសាមគ្គីនិងស្មារតីស្នេហាជាតិដ៏មុតមាំ យើងពិតជាបន្តយកឈ្នះលើរាល់ឧបសគ្គបាន មិនថាឧបសគ្គនោះធំប៉ុណ្ណាឡើយ។ យើងចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ ចងចាំឧក្រិដ្ឋកម្មបំផ្លាញមរតកវប្បធម៌ ដែលជាដួងព្រលឹងរបស់ជាតិ ចងចាំការប្រមាថមាក់ងាយមកលើជាតិមាតុភូមិនិងប្រជាជនយើង។ សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន បន្តទៀតថា ខ្ញុំសូមអំពាវនាវដល់បងប្អូនជនរួមជាតិទាំងអស់គ្រប់ទិសទី សូមបន្តរួមរួមសាមគ្គីគ្នាជាធ្លុងមួយ ក្រោមបាវចនា ជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្រ និងរួមសាមគ្គីជុំវិញរាជរដ្ឋាភិបាលប្រកប ដោយជំនឿមុតមាំចំពោះបុព្វហេតុដ៏យុត្តិធម៌របស់យើង សាមគ្គីរស់សាមគ្គីឈ្នះ ហើយគ្មានអានុភាពណាមកបំផ្លាញឆន្ទៈរបស់យើងបានឡើយ»។
យ៉ាងណាក្តី ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលឯករាជ្យបានចាត់ទុកសម្តីរបស់ លោក ហ៊ុន សែន និងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលតែងតែនិយាយពីការបង្រួបបង្រួមជាតិខ្មែរថា ជាសារនយោបាយប្រជាភិថុតិ ខណៈបច្ចុប្បន្នរដ្ឋាភិបាលនៅតែបន្តសម្រុកចាប់ឃុំខ្លួនសកម្មជននយោបាយ សកម្មជនបរិស្ថាន គ្រូបង្រៀន និងពលរដ្ឋ ដែលបញ្ចេញមតិខ្វល់ខ្វាយពីបញ្ហាជាតិ ជាពិសេសបញ្ហាព្រំដែនតាមអំពើចិត្តកើនដល់ជិត១០០នាក់ ក្រោមការចោទប្រកាន់ពីបទក្បត់ជាតិ និងបទញុះញង់តាមយុទ្ធសាស្ត្រងើបមួយវ៉ៃមួយរបស់លោកហ៊ុន សែន។
សម្រាប់លោកបណ្ឌិត គិន ភា ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រូវពិនិត្យមើលប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋបច្ចុប្បន្ន ថាតើត្រូវកែទម្រង់នៅកន្លែងណាខ្លះ ខណៈគ្រាន់តែចំនួនក្រសួងរាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុកខណ្ឌ គឺមានចំនួនច្រើនសម្បើមណាស់។ ហើយរដ្ឋាភិបាលត្រូវបានគេមើលឃើញថា ហាក់មាននិន្នាការពង្រីកច្រើនជាងបង្រួម ដែលនេះធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋមានការងឿងឆ្ងល់ថា តើការពង្រីកនេះជាការចែកអំណាចគ្នាចែកតំណែងគ្នាឬក៏យ៉ាងម៉េច? ។
លោកថា៖ «ជួនកាលកន្ត្រកវាស្អុយ អាត្រីល្អចូលមកក៏វាស្អុយដែរ ពេលដែលប្រព័ន្ធមួយមានបញ្ហាដាក់មនុស្សបែបណាមកក៏វាមានបញ្ហាដែរ។ ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធល្អហើយ ប៉ុន្តែបើត្រីច្រើនសុទ្ធតែត្រីស្អុយ ឬកន្ត្រកល្អហើយ ប៉ុន្តែត្រីច្រើនសុទ្ធតែត្រីស្អុយដាក់ចូលមក គឺវាស្អុយអាកន្ត្រកនឹងទាំងមូលហ្មង។ វាប្រៀបបានដូចជាប្រព័ន្ធដែលល្អហើយ ប៉ុន្តែមនុស្សអាក្រក់ច្រើននៅក្នុងប្រព័ន្ធហ្នឹង។ អ៊ីចឹងគឺមនុស្សអាក្រក់ទាំងអស់ហ្នឹងនឹងទាញប្រព័ន្ធទាំងមូលឱ្យខូចឱ្យផុយដំណើរការលែងកើត។ អ៊ីចឹងឥឡូវយើងត្រូវធ្វើការដំណាលគ្នាទាំងការពិនិត្យមើលទៅលើប្រព័ន្ធ ដែលកំពុងដំណើរការ និងពិនិត្យមើលទៅលើមនុស្សនៅក្នុងប្រព័ន្ធនឹង»។
បន្ថែមពីនេះ លោក គិន ភា បានលើកឡើងពីការតែងតាំងមន្ត្រីតាមខ្សែតាមបក្សតាមពួក ដោយអ្នកខ្លះនៅក្មេង ប៉ុន្តែតែងតាំងឱ្យកាន់តំណែងយ៉ាងធំមិនស័ក្តិសមឡើយ។ នៅក្នុងស្ថានភាពដែលប្រទេសជាតិកំពុងមានអាសន្ន និងមានវិបត្តិដូចបច្ចុប្បន្ន លោក គិន ភា ជំរុញឱ្យមានឆន្ទៈនយោបាយពិតប្រាកដ ដើម្បីធ្វើការកែទម្រង់ និងកាត់សាច់ស្អុយចេញ ដោយមានការចូលរួមពីមន្ត្រីគ្រប់រូប ខណៈមន្ត្រីខ្លះមានតែឈ្មោះបើកប្រាក់ខែ ប៉ុន្តែមិនធ្វើការពេញលេញឡើយ៕
