ខណៈមានការជំរុញកាន់តែខ្លាំងឱ្យរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារទឹកដី ឱ្យបានខ្លាំងក្លាកុំឱ្យថៃឈ្លានពានតាមចិត្តក្រោយបទឈប់បាញ់នោះ សាធារណជនបន្តចោទសួរពីមូលហេតុដែលមេដឹកនាំខ្មែរ មិនព្រមប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ដើម្បីទាមទារដីខ្មែរយកត្រឡប់មកវិញ។
ជ្រុងមួយនៃបញ្ហានេះ លោកបណ្ឌិត មាស នី អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ បានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោកនៅថ្ងៃទី១៨ខែមីនាថា លោកបានជជែកជាមួយបញ្ញវ័ន្តឯករាជ្យថៃ តាមអនឡាញស្តីពីរដ្ឋាភិបាលលោក អាភីស៊ីត និងលោក ឈួន លីផៃ ដែលបានយកសន្ធិសញ្ញាព្រមព្រៀងបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧ ទៅទុកនៅឯអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយពួកគាត់មានសំណួរធំពីរដែលលោកឆ្លើយមិនចេញ។
សំណួរទី១ សួរថា តើកម្ពុជាមានកំណត់ត្រាអឹមអូយូនេះជាភាសារខ្មែរដែរឫទេ? បើមានតើទុកនៅឯណា? ហើយបើគ្មានតើហេតុអ្វី? ខាងថៃគាត់បាននិយាយថា អឹមអូយូនេះមានជាភាសារថៃ ហើយបោះពុម្ភផ្សាយជាសាធារណ:។
ចំណែកសំណួរទី២ កម្ពុជាបាននិយាយថា ថៃបានឈ្លានពានចូលទឹកដីខ្មែរ ចុះហេតុអ្វីបានជាកម្ពុជាមិនបង្ហោះទីតាំងដីខ្មែរដែលថៃកំពុងកាន់កាប់ ដាក់់លើបណ្តាញសង្គម ឬវេបសាយ ឬដាក់បង្ហាញនៅតាមតំបន់ចំណុចព្រំដែននីមួយៗឲ្យសាធារជនបានដឹងផង? និងថាតើកម្ពុជាមានដាក់ពាក្យប្តឹងថៃហើយឬនៅ? បើតាមលោកបណ្ឌិត មាស នី ថា លោកឆ្លើយសំណួរទាំងនេះមិនចេញទេ។
យ៉ាងណាក្តី លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១៩ខែមីនានេះថា សំណួរដែលបញ្ញវន្តថៃ បានចោទសួរ លោកបណ្ឌិត មាស នី មានតែលោក ឡាំ ជា រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុករដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន និងមន្ត្រីរបស់គាត់ ដូចជា អ្នកស្រី កុយ ពិសី ប៉ុណ្ណោះទើបអាចឆ្លើយបាន។
ប៉ុន្តែលោក ម៉ែន ណាត បានលើកឡើងថា ដើម្បីដឹងថា ថៃរំលោភឬមិនរំលោភព្រំដែនខ្មែរ គឺត្រូវធ្វើការសិក្សាលើផែនទី និងបង្គោលព្រំដែនដែលមានស្រាប់ ស្របតាមសន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀមឆ្នាំ១៩០៤-១៩០៧ សិក្សាលើភូមិដ្ឋានដែលពលរដ្ឋខ្មែរបានរស់នៅជាក់ស្តែង និងត្រូវបានជម្លៀសចេញដូចជាតំបន់បឹងត្រកួន ព្រៃចាន់ និងថ្មដាជាដើម ដែលនៅពេលនេះ កងទ័ពថៃបានរារាំងមិនឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរចូលទៅរស់នៅផ្ទះរបស់ខ្លួននៅទីតាំងទាំងនោះវិញឡើយបន្ទាប់ពីរត់ភៀសសឹក។
បន្ថែមពីនេះ ត្រូវសិក្សាលើសវតាប្រវត្តិសាស្ត្រជាពិសេសទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជា ប្រាសាទតាមាន់តូច ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាក្របី ភ្នំទ្រព្យ និងតំបន់ផ្សេងៗទៀតជាដើម។ បើតាមលោក ម៉ែន ណាត បញ្ហាព្រំដែនគេត្រូវសិក្សានិងផ្ទៀងផ្ទាត់លើផែនទី និងបង្គោលព្រំដែនដែលមានស្រាប់ ពីព្រោះបង្គោលព្រំដែនដែលមានស្រាប់ វាស្របទៅតាមសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិដែលគេទទួលស្គាល់។
បញ្ហាជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ បានអូសបន្លាយជាងកន្លះឆ្នាំមកហើយ បើរាប់ចាប់តាំងពីការផ្ទុះអាវុធលើកទី១ កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។ មកដល់ពេលនេះ ជាពេលវេលាសមស្របណាស់ដែល លោក ម៉ែន ណាត ថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវបញ្ជាក់ជំហ៊រជាថ្មីក្នុងការប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិICJពីបទឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា និងបំផ្លាញប្រាសាទបុរាណនិងប្តឹងទៅ ICCពីបទធ្វើឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់និងរត់ភៀសសឹករងទុក្ខវេទនា។
លោកថា៖ «ជារឿងសមហេតុសមផលដែលកម្ពុជាត្រូវដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ហើយនៅពេលនេះមិនអាចពន្យាតទៅទៀតបានទេ។ បើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានៅតែពន្យាពេលមិនប្តឹង ឬមិនបានបញ្ជាក់ជំហរពីការប្តឹងថៃទេ គឺថៃនឹងបន្តប្រមាថគឃ្លើនឈ្លានពានកម្ពុជាមិនឈប់មិនឈរ។ រាល់ថ្ងៃពង្រីកការឈ្លានពាននេះ ញុះញង់ឱ្យកម្ពុជាទប់កំហឹងមិនបានតដៃ ប្រើសិទ្ធិបាញ់ប្រហារឈ្លានពានបន្ថែមនឹងថៃអ៊ីចឹង ដូច្នេះរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដឹងច្បាស់ហើយថាអ្វីត្រូវធ្វើមុនអ្វីត្រូវធ្វើក្រោយ»។
លើសពីនេះ រឿងដែលសំខាន់ គឺកម្ពុជាត្រូវប្រើសិទ្ធិរបស់ខ្លួនក្នុងការការពារទឹកដីរបស់ខ្លួនឱ្យបាន មិនអាចបណ្តោយឱ្យថៃចូលមកឈ្លានពានរាល់ថ្ងៃ តាមអំពើចិត្ត ហើយសរសេរតែលិខិតតវ៉ាការទូតតែមួយមុខនោះទេ។ អ្នកឃ្លាំមើលរូបនេះ បញ្ជាក់ថា លិខិតការទូតត្រូវតែតវ៉ារាល់ថ្ងៃទៅលើគ្រប់ចំណុចដែលថៃចូលឈ្លានពាន ហើយត្រូវដើរនយោបាយការទូតអន្តរជាតិក្នុងកម្រិតខ្ពស់បំផុតសកម្មបំផុត។
លោកថា៖ «កម្ពុជាត្រូវត្រៀមលក្ខណៈសម្បត្តិឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងរឿងនេះ បើមិនអ៊ីចឹងទេសៀមមិនឈប់ការប្រមាថទេ ហើយរដ្ឋាភិបាលក៏មិនអាចផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្តដល់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរផ្ទៃក្នុងជាតិបានដែរ។ ចឹងហើយបានកន្លងទៅ យើងបានជំរុញថា រដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បើមិនកើតជាការអីទេសូមឱ្យរដ្ឋសភាកម្ពុជានឹងធ្វើញ្ញតិស្តីបន្ទោស ហើយដាក់មនុស្សថ្មី ដើម្បីដឹកនាំជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដែលមានសមត្ថភាពជាង ហ៊ុន ម៉ាណែត ហើយនិងអ្នកដែលមានសមត្ថភាពជាងរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ លោក ទៀ សីហា អ៊ីចឹងទៅ។ នេះដែលយើងជំរុញ ពីព្រោះបញ្ហាជាតិវាមិនអាចទុកទ្រឹង អីចឹងហើយមនុស្សអត់មានសមត្ថភាពដឹកនាំបន្តអ៊ីចឹងទៀតបានទេ»។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទង លោក ឡាំ ជា និងអ្នកស្រី ម៉ាលី សុជាតា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេ នៅថ្ងៃទី១៩ខែមីនានេះ។ ក៏ប៉ុន្តែលោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល បានថ្លែងនៅថ្ងៃទី១៩ខែមីនានេះ នៅក្នុងកម្មវិធីផ្សាយបន្តផ្ទាល់ ស្តីពី បច្ចុប្បន្នភាពបញ្ហាព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃថា កម្ពុជាបានធ្វើការតវ៉ាជាបន្តបន្ទាប់ ចំពោះការរំលោភបំពានមកលើបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជានិងអំពីសារសំខាន់នៃការតវ៉ា ក្នុងដំណើរការការការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិ បូរណភាពទឹកដី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។
លោកលើកឡើងថា កាលពីថ្ងៃទី១៧ខែមីនា កម្ពុជាបានតវ៉ាជំទាស់ជាថ្មីទៀតប្រឆាំងនឹងសកម្មភាពឈ្លានពាន និងការកាន់កាប់ទឹកដីដោយខុសច្បាប់ដោយកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថៃ មកលើអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា បន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ នៅតាមទីតាំងមួយចំនួន។
បើតាម លោក បូណា តំបន់ដែលកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថៃចូលដណ្តើមកាន់កាប់ ប្រើគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់ជីកកកាយ ឈូសឆាយកសាងលេណដ្ឋានបេតុងថ្មី ធ្វើផ្លូវនិងសាងសង់សំណង់ផ្សេងៗជាអចិន្ត្រៃយ៍នោះ រួមមាន នៅប្រាសាទតាមាន់ធំ មុំបី ភ្នំ៤៦៩ ថ្មដូន តំណាក់ស្តេច ក្បែរច្រក អានសេះ អូរផ្កាស្នេហ៍ ភ្នំ៦៧៧ ភ្នំ៥០០ តាថាវ ប្រាសាទដូនទុន ភ្នំ៣៣៣ តាសឹម ចាក់ច្រែង ភ្នំទ្រព្យ និងប្រាសាទខ្នារជាដើម។ តំបន់ទាំងនេះ ស្ថិតក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជាទាំងស្រុង ដូចដែលបានកំណត់ដោយផែនទីមាត្រដ្ឋានមួយលើពីររយពាន់របស់គណៈកម្មការកំណត់ព្រំដែនឥណ្ឌូចិន-សៀម ស្របតាមអនុសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤ និងសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧។ នេះបើតាម លោក ប៉ែន បូណា។
ជាមួយគ្នានេះ កម្ពុជាអំពាវនាវឱ្យប្រទេសថៃបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់នូវសកម្មភាព ដែលបានធ្វើឡើងក្នុងតំបន់ខាងលើ និងនៅតំបន់ផ្សេងទៀត ដើម្បីបន្ធូរបន្ថយស្ថានការណ៍ លើកកម្ពស់ការជឿជាក់និងទំនុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក ព្រមទាំងរក្សាសន្តិភាពនិងស្ថិរភាពនិងភាពជាអ្នកជិតខាងល្អនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជាថៃ។
អ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែន លោក អ៊ុំ សំអាន អតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ បានធ្វើបទបង្ហាញមួយនៅក្នុងសមាជរបស់រដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេស២៣តុលា កាលពីថ្ងៃទី១៥ខែមីនា នៅសហរដ្ឋអាមេរិកដោយបានធ្វើការប៉ាន់ប្រមាណថា ទឹកដីខ្មែរដែលថៃបានដណ្តើមគ្រប់គ្រងនាពេលបច្ចុប្បន្ន នៅលើដីគោកមានចំនួន ៤៧ទីតាំង មានទំហំយ៉ាងតិចជាង ២៧៤គីឡូម៉ែត្រការ៉េ បូកពាក់កណ្តាលនៃកោះគជ់ជាង ៥០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នា ២៦០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ដូច្នេះបើបូកសរុបទាំងដែនគោក និងដែនទឹក គឺថៃបានគ្រប់គ្រងទឹកដីកម្ពុជារហូតដល់ជាង ២ម៉ឺន៦ពាន់គីឡូម៉ែត្រការ៉េ គឺមានទំហំធំជាងខេត្តតាកែវ៧ដង ខណៈខេត្តតាកែវមានផ្ទៃដីសរុបទំហំ ៣៥៦៣គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។
លោកថា៖ «នេះធំណាស់គិតថែថៃ អត់គិតយួនទេ យួនយកកោះត្រល់ កោះក្រចកសេះ តំបន់ទឹកប្រវត្តិសាស្ត្រយកដែនសមុទ្រយើងដាក់រួមចំនួន ១០ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រការ៉េ យួនគ្រប់គ្រងដែនសមុទ្រយើងចំនួន៣០ពាន់គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយនៅដែនគោកយើងបាត់ច្រើនទៀត លោក ហ៊ុន សែន ស៊ីញ៉េតាមរយៈសន្ធិសញ្ញា៨២-៨៣ និង៨៥ ហើយបានធ្វើឱ្យរស់ឡើងវិញ តាមរយៈសន្ធិសញ្ញាបំពេញបន្ថែមឆ្នាំ២០០៥ ដែលគំរាមស្តេចចង់ដូររបប ដូច្នេះដីយើងដែលបាត់ទៅថៃ៧ដងនៃខេត្តតាកែវ។ នេះស្នាដៃត្រកូលហ៊ុន»។
បើតាម លោកអ៊ុំ សំអាន ដំណោះស្រាយដែលអាចទាមទារទឹកដីកម្ពុជាពីថៃមកវិញបានមាន៣ ទី១ ត្រូវច្បាំងយកមកវិញ ប៉ុន្តែកងទ័ពកម្ពុជាខ្សោយមិនអាចច្បាំងឈ្នះថៃបានទេ ដោយសារលោក ហ៊ុន សែន មិនបានពង្រឹងកងទ័ពជាតិឡើង គឺពង្រឹងតែកងអង្គរក្សរបស់ខ្លួន។ ទី២ជាជម្រើសដែលល្អគឺកម្ពុជាត្រូវប្តឹងថៃទៅICJ និងប្តឹងទៅសហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១។ ចំណែកចំណុចទី៣ គឺត្រកូលហ៊ុនត្រូវចុះចេញពីតំណែង។
បើតាម លោក សំអាន រហូតមកដល់ពេលនេះ រដ្ឋាភិបាលរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនទាន់បានដាក់ពាក្យប្តឹងទៅICJនៅឡើយទេ ក្រៅតែពីជូនដំណឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិកំពូលនេះ កាលពីខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។
ជាមួយគ្នានេះ លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ បានសរសេរបង្ហោះនៅលើហ្វេសប៊ុករបស់លោកថា «ខ្មែរយើងត្រូវប្រើគ្រប់មធ្យោបាយ ដើម្បីទាមទារឲ្យសៀមដកទ័ពឈ្លានពានរបស់គេចេញពីទឹកយើងឲ្យអស់»៕
