ខណៈយោធាថៃនៅតែបន្តពង្រីកព្រំដែនរំលោភយកដីខ្មែរតាមទំនើងចិត្ត ចាប់តាំងពីមានបទឈប់បាញ់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥មក អ្នកឃ្លាំមើល យល់ថា មានតែការផ្សះផ្សាជាតិទេ ទើបអាចទប់ទល់ទៅនឹងបរទេសឈ្លានពានបាន ខណៈរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនអាចទប់ស្កាត់ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព។
ការជំរុញនេះ ចំពេលអ្នកនយោបាយជំទាស់ និងសកម្មជនសង្គមជាច្រើនទៀត ត្រូវគេជឿនៅបន្តជាប់ឃុំនិងជាប់ចោទ ក្រោយតុលាការដែលគ្រប់គ្រងដោយមេដឹកនាំគណបក្សកាន់អំណាច។
មួយវិញទៀត ការជំរុញនេះ ក៏ចំពេលសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ បានកំណត់ពេលបើកសវនាការសំណុំរឿងក្តីលោក រ៉ុង ឈុន ទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទញុះញង់ និងបង្កភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សង្គម ហើយសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានសម្រេចដកសិទ្ធិធ្វើនយោបាយ និងសិទ្ធបោះឆ្នោតរបស់លោក។
លោក រ៉ុង ឈុន ត្រូវបានសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ ចេញដីកាកោះហៅកាលពីថ្ងៃទី១៦ខែមីនាឱ្យចូលរួមសវនាការនៅរសៀលថ្ងៃទី៣១ខែមីនា ដើម្បីជំនុំជម្រះលើសំណុំរឿងពីបទញុះញង់បង្កភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម(ការមិនរាងចាលក្នុងបទមជ្ឈិម បន្ទាប់ពីការផ្តន្ទាទោសបទមជ្ឈិម)ប្រព្រឹត្តក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ២០២៤។
លោក រ៉ុង ឈុន បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី២០ខែមីនានេះថា លោកនិងមេធាវីបានត្រៀមខ្លួនរួចរាល់ហើយដើម្បីទៅចូលរួមសវនាការសាលាឧទ្ធរណ៍ នៅថ្ងៃទី៣១ខែមីនា ដោយលោកបានចាត់ទុកបទចោទប្រកាន់លើរូបលោកថាជារឿងអយុត្តិធម៌ ពីព្រោះរូបលោកពុំបានទៅធ្វើការញុះញង់អ្នកណា និងពុំបានបង្កភាពវឹកវរណាមួយកើតឡើង ដូចការចោទប្រកាន់របស់តុលាការនោះឡើយ។
កាលពីថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានសម្រេចផ្តន្ទាទោស លោក រ៉ុង ឈុនឱ្យជាប់ពន្ធនាគារ៤ឆ្នាំ ពិន័យជាប្រាក់៤លានរៀល និងដកសិទ្ធិធ្វើនយោបាយមិនឱ្យឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតនិងចូលរួមបោះឆ្នោតឡើយក្រោមការចោទប្រកាន់ ពីបទញុះញង់បង្កភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម(ការមិនរាងចាលក្នុងបទមជ្ឈិម បន្ទាប់ពីការផ្តន្ទាទោសបទមជ្ឈិម) បន្ទាប់ពីលោកត្រូវបានដោះលែងពីពន្ធនាគារក្នុងសំណុំរឿងព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម ក្នុងខេត្តត្បូងឃ្មុំ កាលពីឆ្នាំ២០២១។
លោក រ៉ុង ឈុន និយាយក្នុងសម្តីដើមថា៖ «លោកត្រូវបានតុលាការកាត់ទោសយ៉ាងអយុត្តិធម៌ ពីព្រោះលោកមិនបានធ្វើអ្វីខុសច្បាប់នោះទេ ហើយក៏មិនបានញុះញង់អ្នកណា ឬក៏បង្កភាពវឹកវរដល់សង្គមជាតិអ្វីនោះដែរ ពីព្រោះលោកគ្រាន់តែចុះសួរសុខទុក្ខសំណេះសំណាល និងស្តាប់ពិកង្វល់របស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅតាមមូលដ្ឋាន និងផ្តល់សម្ភាសដល់អ្នកសារព័ត៌មាននានា ក្នុងនាមលោកជាអ្នកនយោបាយ គឺធ្វើអ្វីៗទៅតាមច្បាប់មិនបានធ្វើអ្វីខុសច្បាប់នោះទេ»។
ជាមួយគ្នានេះ ទាំងលោក រ៉ុង ឈុន លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការលីកាដូ និងលោក នី សុខា ប្រធានសមាគមអាដហុក បានបន្តអំពាវនាវឱ្យមានការបង្រួបបង្រួមផ្សះផ្សាជាតិខ្មែរ ដោយចាប់ផ្តើមពីការដោះលែង លោក កឹម សុខា លោកថាច់ សេដ្ឋា កញ្ញាសេង ធារី និងដោះលែងអ្នកនយោបាយសកម្មជនដែលកំពុងជាប់ឃុំទាំងអយុត្តិធម៌ទាំងអស់។
លើសពីនេះ ក៏ត្រូវលើកលែងការចោទប្រកាន់និងបើកផ្លូវឱ្យ លោក សម រង្ស៊ី និងលោកស្រី មូរ សុខហួរ រួមទាំងសកម្មជននយោបាយ និងសកម្មជនសង្គមទាំងអស់ នៅក្រៅប្រទេសបានវិលត្រឡប់ចូលប្រទេសវិញដើម្បីរួបរួមគ្នាកសាងជាតិ ក្រោមបាវចនាជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីឱ្យខ្មែរមានកម្លាំងខ្លាំងអាចទប់ទល់ទៅនឹងថៃឈ្លានពានបាន ដូចដែលលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត តែងតែលើកឡើងថា ខ្មែររួបរួមខ្មែរខ្លាំង។
លោក អំ សំអាត បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី២០ខែមីនានេះថា ការបន្តចាប់ឃុំខ្លួន ចោទប្រកាន់សកម្មជននយោបាយ សកម្មជនបរិស្ថាន សកម្មជនសង្គម សកម្មជនសហជីពជាបន្តបន្ទាប់កន្លងមកនេះ បានធ្វើឱ្យអង្គការសិទ្ធិមនុស្សជាតិនិងអន្តរជាតិ រួមទាំងក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏ដូចជាសហគមន៍អន្តរជាតិ ជាពិសេសសហគមន៍អឺរ៉ុប បានធ្វើការរិះគន់កម្ពុជាថា បានរិតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិលំហរសេរីភាពនយោបាយ លំហរសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងលំហរសេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលការណ៍នេះធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ទៅដល់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់ពលរដ្ឋ។
លោកថា៖ «គួបផ្សំនឹងកាលៈទេសៈបច្ចុប្បន្នទៀត ដែលកម្ពុជាត្រូវការសាមគ្គីភាពឯកភាពជាតិ ដើម្បីធ្វើម៉េចឱ្យកម្ពុជាយើងខ្លាំង ខ្មែររួបរួមគ្នាខ្មែរខ្លាំង ដូច្នេះអង្គការសង្គមស៊ីវិលដែលធ្វើការផ្នែកសិទ្ធិមនុស្សទាំងជាតិនិងអន្តរជាតិ រួមទាំងក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏តែងតែទទូចហើយថា សូមឱ្យមានការដោះលែង និងទម្លាក់បទចោទប្រកាន់ទៅលើសកម្មជនគណបក្សនយោបាយ សកម្មជនបរិស្ថាន សកម្មជនសហជីព សកម្មជនការងារ សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស ដើម្បីធ្វើឱ្យបរិយាកាសនៃការគោរពសិទ្ធិមនុស្សហ្នឹងមានភាពល្អប្រសើរ»។
សម្រាប់មន្ត្រីសិទ្ធិមនុស្សរូបនេះ លោក រ៉ុង ឈុន ត្រូវបានចាប់ឃុំខ្លួន និងទទួលរងការចោទប្រកាន់ជាបន្តបន្ទាប់នាពេលកន្លងមក រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន នៅក្នុងតុលាការ គឺដោយសារតែភាពសកម្មរបស់លោក ក្នុងការចូលរួមជីវភាពនយោបាយ និងចូលរួមក្នុងកិច្ចការងារសង្គម។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាករណីរបស់លោក រ៉ុង ឈុន នេះមានការយកចិត្តទុកដាក់ និងតាមដានពីសហគមន៍អន្តរជាតិជាប់ជាប្រចាំ។
លោកថា៖ «ចឹងករណីនេះ ខ្ញុំយល់ឃើញថា អ្នកនយោបាយទាំងអស់ គួរតម្កល់អត្ថប្រយោជន៍ជាតិ អត្ថប្រយោជន៍ប្រជាពលរដ្ឋជាធំ ហើយយើងបន្តនូវវប្បធម៌សន្ទនាការបង្រួបបង្រួមជាតិ ការឯកភាពជាតិនិងការសាមគ្គីភាពជាតិជាធំ ដូច្នេះករណីលោក រ៉ុង ឈុន នេះគួរត្រូវបានទម្លាក់បទចោទប្រកាន់ ហើយវិលមកបន្តនូវវប្បធម៌ការសន្ទនា បង្រួបបង្រួមជាតិ វាជារឿងល្អមួយផងដែរនៅក្នុងកាលៈទេសៈនេះ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោក នី សុខា ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក ក៏បានប្រាប់វីអូឌីផងដែរថា ការនៅតែបន្តចាប់ឃុំខ្លួន ឃាត់ខ្លួនក៏ដូចជាចោទប្រកាន់ និងការកាត់ទោសទៅលើសកម្មជនសង្គម សកម្មជននយោបាយ សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស បរិស្ថាន ហូរហែកន្លងមកនេះ គឺដោយសារតែការប្រើប្រាស់សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិរបស់ពួកគេ។ លោកថា ករណីទាំងនេះ បង្ហាញពីការបន្តខកខានរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា នៅក្នុងការគោរពនិងលើកស្ទួយសិទ្ធិមនុស្ស ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលជាហត្ថលេខីនៃកក្តិការសញ្ញា ក៏ដូចជាសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស សិទ្ធិពលរដ្ឋ សិទ្ធិនយោបាយ សិទ្ធិសេដ្ឋកិច្ច សង្គម វប្បធម៌របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។
សម្រាប់ប្រធានសមាគមអាដហុករូបនេះ នេះជាការបរាជ័យមួយរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្នុងការខកខានលើការលើកកម្ពស់ក្នុងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស ក៏ដូចជាមិនទាន់បានឆ្លើយតបជាវិជ្ជមានចំពោះការស្នើឡើង ឬក៏ជាអនុសាសន៍របស់សហគមន៍អន្តរជាតិ មានអង្គការសហប្រជាជាតិ សហគមន៍អឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិកជាដើម ដើម្បីឱ្យកម្ពុជាស្តារឡើងវិញនូវការធ្លាក់ចុះនៃសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យ ពិសេសសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងសិទ្ធិសេរីភាពជួបជុំ។
លោកថា៖ «ចំពោះការបន្តចាប់ឃុំខ្លួនទៅលើសកម្មជនទាំងអស់ហ្នឹង ដោយសារតែការប្រើប្រាស់ភាពសកម្មរបស់ខ្លួននៅក្នុងការបញ្ចេញមតិ ខ្ញុំយល់ថា ពុំមែនជាការអនុវត្តច្បាប់ត្រឹមត្រូវនៅក្នុងប្រទេសមួយដែលប្រកាន់នូវគោលការណ៍នីតិរដ្ឋទេ។ យើងដឹងហើយ ថ្វីត្បិតតែនៅក្នុងមាត្រាមួយចំនួននៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញក៏ដូចជាកតិការសញ្ញា ស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋនយោបាយ ទាក់ទងទៅនឹងការបញ្ចេញមតិដែលអាចរិតត្បិតបានក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែការរិតត្បិតសេរីភាពបញ្ចេញមតិនេះ ត្រូវតែមានកក្តាចាំបាច់មួយចំនួន ទើបរដ្ឋាភិបាលទើបអាជ្ញាធរអាចធ្វើការរិតត្បិតបាន មិនមែនយើងផ្អែកតែលើកក្តាច្បាប់ ដោយមិនមានហេតុផលសមរម្យ ហើយយើងយកទៅធ្វើការរិតត្បិតសេរីភាពទាំងអស់នឹងទេ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោកបណ្ឌិត គិន ភា ប្រធានវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា បានថ្លែងនៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សាតុមូលកាលពីថ្ងៃទី១៣ខែមីនា ក្រៅពីជំរុញឱ្យរដ្ឋភិបាលធ្វើកំណែទម្រង់ និងកម្ចាត់អំពើពុករលួយបក្ខពួកនិយមជាបន្ទាន់ លោកក៏បានជំរុញឱ្យធ្វើទំនើបបកម្មវិស័យការពារជាតិ និងក៏ត្រូវបណ្តុះស្មារតីសាមគ្គីឯកភាពជាតិក្នុងចំណោមប្រជាជាតិខ្មែរផងដែរ។
លោកថា៖ «គឺយើងបណ្តុះស្មារតីសាមគ្គីឯកភាពជាតិទស្សនវិជ្ជាសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយហ្នឹង គឺសំខាន់ណាស់ ហើយដើម្បីធ្វើអាហ្នឹងបាន គឺត្រូវបើកចិត្តទូលាយជជែកគ្នា មានបើកទ្វារ មានបិទទ្វារ យើងជជែកគ្នាទៅ អាហ្នឹងគឺល្អមែនទែន ហើយកុំរើសអើងនយោបាយមកពីនេះមកពីនោះ ខ្ញុំស្អប់បំផុត អ្នករើសអើងនយោបាយ ខ្ញុំស្អប់ណាស់និយាយត្រង់ហ្នងទៅ ពីព្រោះវាអត់មានប្រយោជន៍អីសោះ»។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទងលោក ជិន ម៉ាលីន អ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌ និងលោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីស្នើសុំធ្វើការអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេ នៅថ្ងៃទី២០ខែមីនានេះ។
សូមបញ្ជាក់ថា ចាប់តាំងពីថៃបានបើកការឈ្លានពានយ៉ាងកំរោលមកលើទឹកដីកម្ពុជាលើកទី១ កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥មក ទាំងលោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា និងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត តែងតែថ្លែងផ្ញើសារអំពាវនាវឱ្យខ្មែរនៅគ្រប់ទិសទីរួបរួមសាមគ្គីគ្នា ក្រោមហេតុផលថា ខ្មែររួបរួមខ្មែរខ្លាំងខ្មែរឈ្នះ។ ក៏ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនេះ មានរយៈពេលជិតកន្លះឆ្នាំហើយ គេមិនត្រឹមតែមិនឃើញមានតម្រុយណាមួយ ដែលបង្ហាញថា លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិ តាមរយៈការដោះលែង ឬក៏ទម្លាក់ចោលបទចោទទៅលើអ្នកនយោបាយប្រឆាំង ឬសកម្មជនសង្គមណាម្នាក់នោះទេ ថែមទាំងនៅតែសម្រុកបង្កើនការចាប់ឃុំខ្លួនអ្នកនយោបាយប្រឆាំង និងសង្គមជាបន្តបន្ទាប់បន្ថែមទៀត ធ្វើឱ្យចំនួនអ្នកជាប់ឃុំបានកើនឡើងរហូតដល់ជិត១០០នាក់នៅពេលនេះ៕
