ក្រុមអ្នកតាមដានព្រមានពីហានិភ័យអំណាចរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បើនៅតែបន្តធ្វើការបង្ក្រាបបំបិទមាត់អ្នកបញ្ចេញមតិ ប៉ុន្តែបែរជាមិនព្រមធ្វើកំណែទម្រង់ ដើម្បីដោះស្រាយវិបត្តិសង្គមដែលរីកកាន់តែធំដោយអំពើពុករលួយ និងបក្ខពួកនិយមជាប្រព័ន្ធដែលរីកកាន់តែធំ ខណៈបច្ចុប្បន្នមានអ្នកនយោបាយសកម្មជនបរិស្ថាន សកម្មជនសង្គម និងអ្នកកាសែតជិត ១០០នាក់ ត្រូវបានចាប់ឃុំខ្លួនទាំងអយុត្តិធម៌ដោយសារតែភាពសកម្មរបស់ពួកគេលើកិច្ចការងារសង្គម។
លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី២៤ខែមីនានេះថា ការបន្តចាប់ឃុំខ្លួនអ្នកបញ្ចេញមតិឥតស្រាកស្រាន ប៉ុន្តែមិនធ្វើកំណែទម្រង់ឱ្យស៊ីជម្រៅ ដើម្បីឈានទៅលុបបំបាត់អំពើពុករលួយ និងបក្ខពួកនិយមដែលបានធ្វើឱ្យកម្ពុជាទន់ខ្សោយ វាគឺជាហានិភ័យធំណាស់។
លោកលើកឡើងថា នៅពេលដែលប្រព័ន្ធសង្គមចុះខ្សោយ វាធ្វើឱ្យអំណាចផ្តាច់ការរីកកាន់តែធំគ្រប់គ្រងដឹកនាំប្រទេសតាមតែអំពើចិត្តធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធច្បាប់ក្លាយជាសេនាធិការមួយ សម្រាប់បម្រើឱ្យពួកមេដឹកនាំ ធ្វើឱ្យវិស័យផ្សេងៗដទៃទៀតចុះខ្សោយទាំងអស់ ដែលធ្វើឱ្យរាំងស្ទះដល់ការអភិវឌ្ឍសង្គមធ្ងន់ធ្ងរ។ ការណ៍នេះធ្វើឱ្យជនរងគ្រោះនៅក្នុងសង្គម នឹងកាន់តែរងគ្រោះធ្ងន់ធ្ងរថែមទៀតដែលអាចនឹងងើបបះបោរនៅថ្ងៃណាមួយមិនខាន។
លោកថា៖ «អាហ្នឹងហើយជាហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍជាតិ។ ករណីនេះ ក្រុមគ្រួសារលោក ហ៊ុន សែន គាត់លុបបំបាត់មិនបានទេ។ លុបបំបាត់អំពើពុករលួយបក្ខពួកនិយម មិនបានដោយសារអី? ដោយសារក្រុមគ្រួសារគាត់បង្កើតឱ្យមានក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំនយោបាយហ្នឹងវាសំពីងសំពោង។ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាលវាឡើងចូលដល់ម៉ឺននាក់ទៅហើយរាល់ថ្ងៃហ្នឹង។ អាហ្នឹងរាប់ពីថ្នាក់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ដល់អនុរដ្ឋលេខាធិការ និងដល់ទីប្រឹក្សាដែលមានឋានៈជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នោះវាចូលម៉ឺនទៅហើយ ឃើញតែតែងតាំងនេះតែងតាំងនោះសឹងរាល់ថ្ងៃ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោក សេង វណ្ណលី អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយ បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី២៤ខែមីនានេះថា ការជ្រើសរើសយកវិធានការបង្ក្រាប និងបំបិទមាត់អ្នករិះគន់ជាជាងការធ្វើកំណែទម្រង់ស្ថាប័ន ដើម្បីលុបបំបាត់អំពើពុករលួយ និងបក្ខពួកនិយម គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដែលបង្កហានិភ័យខ្ពស់ដល់ស្ថិរភាពអំណាចរបស់មេដឹកនាំក្នុងរយៈពេលវែង។ លោកថា ទោះបីការប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយ និងតុលាការអាចជួយរក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់នៅផ្ទៃខាងលើបានមួយរយៈក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែវាមិនបានដោះស្រាយនូវឫសគល់នៃបញ្ហាដែលជាកង្វល់ពិតប្រាកដរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនោះទេ។
បើតាមអ្នកវិភាគរូបនេះ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលបរាជ័យក្នុងការផ្តល់យុត្តិធម៌សង្គម និងអនុញ្ញាតឱ្យវិសមភាពសង្គមកាន់តែរីកធំធាត់ វានឹងធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ជំនឿទុកចិត្តរបស់សាធារណជន ដែលជាគ្រឹះដ៏សំខាន់នៃភាពស្របច្បាប់នៃអំណាច។ លើសពីនេះ ការប្រមូលផ្តុំទ្រព្យសម្បត្តិ និងឱកាសសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងដៃឥស្សរជន និងបណ្តាញឧកញ៉ា បង្កើតឱ្យមានការមិនពេញចិត្ត ក្នុងចំណោមស្រទាប់វណ្ណៈកណ្តាល និងពលរដ្ឋក្រីក្រ ដែលកំពុងតែរងគ្រោះដោយសារតែបំណុល និងការឡើងថ្លៃទំនិញនិងថាមពល។
លោកថា៖ «កំហឹងនៃសង្គមដែលត្រូវបានសង្កត់សង្កិត ដោយសារការបង្ក្រាប មិនមែនរលាយបាត់ទៅវិញនោះទេ ប៉ុន្តែវាសន្សំទុកនៅក្នុងចិត្តរហូតដល់ចំណុចផ្ទុះណាមួយ ដែលរដ្ឋមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន ជាពិសេសនៅពេលដែលមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរ។ ជារួមមកការរក្សាអំណាច តាមរយៈការបង្ក្រាបដោយគ្មានការកែទម្រង់យុត្តិធម៌សង្គម គឺជាការបង្កើតនូវស្ថិរភាពក្លែងក្លាយដែលងាយនឹងរង្គ្រោះរង្គើបំផុត នៅចំពោះមុខវិបត្តិផ្សេងៗ ប្រសិនបើស្ថាប័នរដ្ឋនៅតែបន្តបម្រើតែផលប្រយោជន៍គ្រួសារ និងបក្ខពួកនិយម ជាជាងការពារសិទ្ធិ និងផលប្រយោជន៍រួមរបស់ពលរដ្ឋគ្រប់រូប នោះហានិភ័យនៃការបាត់បង់អំណាចនឹងនៅតែតាមលងបន្លាចមេដឹកនាំជានិច្ច ទោះបីជាពួកគេមានមានឧបករណ៍បង្ក្រាបទំនើបកម្រិតណាក៏ដោយ»។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទង លោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេនៅថ្ងៃទី២៤ខែមីនានេះ។
ប៉ុន្តែទាក់ទងនឹងការធ្វើកំណែទម្រង់នេះ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងកាលពីថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ថា កំណែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ គឺជាបេះដូងនៃការធ្វើកំណែទម្រង់ និងប្រសិទ្ធភាពការងាររបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ពីព្រោះបើក្រសួងស្ថាប័នរដ្ឋបាលសាធារណៈអត់ប្រសិទ្ធភាព កុំនិយាយពីរឿងការផ្តល់សេវាឱ្យសោះ កុំនិយាយពីការលើកកម្ពុជាភាពប្រកួតប្រជែងភាពទាក់ទាញរបស់កម្ពុជា។ការកែសម្រួលស្ថាប័នតួនាទីភារកិច្ចរបៀបរបបការងារ ការគ្រប់គ្រងមន្ត្រី ត្រូវតែធ្វើជាជំហានៗ ហើយត្រូវតែហ៊ានលះបង់ និងស្នើសុំការចូលរួមទាំងអស់គ្នាដើម្បីទាំងអស់គ្នា។
ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តី ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើល បានលើកឡើងថា រហូតមកដល់ពេលនេះ គេពុំទាន់ឃើញមានតម្រុយណាមួយដែលរដ្ឋាភិបាលរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានធ្វើកំណែទម្រង់នោះទេ ខណៈដែលក្រសួងស្ថាប័នរដ្ឋស្ទើតែទាំងអស់ បានក្លាយទៅជាក្រសួងស្ថាប័នរបស់គ្រួសារ ត្រកូលមន្ត្រីមានអំណាចមួយ ដូចជាក្រសួងការពារជាតិត្រកូលទៀ ក្រសួងមហាផ្ទៃត្រកូលស ជាដើម។
ត្រង់ចំណុចនេះ លោក ម៉ែន ណាត បានថ្លែងថា ការពង្រីកចំនួនក្រសួង ចំនួនស្ថាប័ន ការតែងតាំងតួនាទីដល់អ្នកចុះចូលរដ្ឋាភិបាល ដូចដែលបានធ្វើឡើងជាបន្តបន្ទាប់កន្លងមក គឺបានបង្កើតឱ្យមានអំពើពុករលួយ និងបក្ខពួកនិយមជាប្រព័ន្ធ។ អ្នកឃ្លាំមើលរូបនេះ បន្តថា អំពើពុករលួយកើតឡើង ដោយសារការយកមនុស្សមកដាក់ក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋ ដើម្បីបម្រើគោលនយោបាយរបស់ក្រុមគ្រួសារបក្ខពួកខ្លួន ដូចជា ការទាក់ទាញពួកអ្នកប្រឆាំងឱ្យចុះចូលរួចតែងតាំងឱ្យធ្វើជាមន្ត្រីមានតួនាទីធំជាដើម។ បន្ថែមពីនេះ ការតែងតាំងប្រពន្ធកូនចៅរបស់អ្នកមានអំណាច ឱ្យកាន់តំណែងជាន់ខ្ពស់បន្តវេនក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល តាំងពីថ្នាក់ជាតិរហូតដល់ថ្នាក់មូលដ្ឋាន គឺបានធ្វើឱ្យរាំងស្ទះដល់ការអភិវឌ្ឍជាតិ។
លោកថា៖ «អាហ្នឹងហើយជាការបង្កើតបក្ខពួកនិយម ហើយបើបង្កើតចឹង ហើយទៅលុបបំបាត់ម៉េចបាន? ពីព្រោះមន្ត្រីអស់ហ្នឹងជាមន្ត្រីដែលឡើងតាមជើងខោសាច់ញាតិម៉ែឪបងប្អូន ទាំងអ្នកខ្លះមានសមត្ថភាពទាំងអ្នកខ្លះអត់សមត្ថភាពទាល់តែសោះអ៊ីចឹង។ ហើយដល់មន្ត្រីអស់ហ្នឹងប្រព្រឹត្តអំពើខុសឆ្គង ពួកអ្នកធំនាំគ្នាការពារសាច់ញាតិខ្លួនឯង ម៉្លោះហើយវាធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធអយុត្តិធម៌សង្គមហ្នឹងគឺវារីកហ្មងៗ។ មានច្រើនណាស់ អាហ្នឹងវាគ្រាន់តែជាឧទាហរណ៍ទេ បើយើងជជែកជជែកម៉ាថ្ងៃពីរថ្ងៃ ក៏មិនអស់ដែរ រឿងអយុត្តិធម៌សង្គម រឿងអំពើបក្ខពួកនិយមនេះ។ ប៉ុន្តែជារួម នៅក្នុងរឿងហ្នឹង នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលមួយបង្កើតឱ្យមានសេនាធិការដឹកនាំជាតិ ទៅជាសេនាធិការក្រុមគ្រួសារនិយមបងប្អូន តែងតាំងសាច់ញាតិគ្នាឯងធ្វើធំ អាហ្នឹងហើយវាធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធសង្គមទាំងមូលចុះខ្សោយ»។
ក្នុងស្ថានភាពដូចសង្គមកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន លោក ម៉ែន ណាត លើកឡើងថា បើចង់ទាមទារឱ្យមានការអភិវឌ្ឍជាតិតាមគោលការណ៍នីតិរដ្ឋ តាមគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ គឺទៅមិនរួចទេ ពីព្រោះអំពើពុករលួយបក្ខពួកនិយម វាធ្វើឱ្យរាំងស្ទះដល់ដំណើរការអភិវឌ្ឍជាតិទាំងស្រុង។
លោកបានលើកឡើងពីវិស័យការពារជាតិ ដែលមានភាពទន់ខ្សោយយ៉ាងខ្លាំង នាពេលបច្ចុប្បន្ន គឺដោយសារតែការរីកដុះដាលយ៉ាងខ្លាំងនៃអំពើពុករលួយ បក្ខពួកនិយម គ្រួសារនិយម នៅក្នុងវិស័យនេះ ពីព្រោះសូម្បីរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ លោក ទៀ សីហា ក៏ទទួលការតែងតាំងពីឪពុករបស់ខ្លួន ក្រៅពីនេះមានរដ្ឋលេខាធិការ អនុរដ្ឋលេខាធិការ និងមេបញ្ជាការច្រើនណាស់ ត្រូវបានតែងតាំងឱ្យកាន់តំណែងតពីឪពុកតពីសាច់ញាតិបងប្អូនរបស់ខ្លួន ទាំងដែលអ្នកខ្លះគ្មានជំនាញគ្មានសមត្ថភាពទាល់តែសោះ។
សម្រាប់ លោក អ៊ូ ច័ន្ទរ័ត្ន សហស្ថាបនិកគណបក្សកែទម្រង់កម្ពុជា បានថ្លែងថា នៅក្នុងសង្គមណាក៏ដោយការរិតត្បិតសេរីភាពបញ្ចេញមតិក្តី ការរិតត្បិតការធ្វើសកម្មភាពបម្រើសង្គមផ្សេងៗក្តី វាជារឿងមិនល្អនោះទេ បើទោះបីជានៅក្នុងប្រទេសប្រកាន់របបកុម្មុយនីស្តផ្តាច់ការ ក៏ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសនោះ មិនសប្បាយចិត្តចំពោះការបិទមាត់មិនឱ្យបញ្ចេញមតិនោះដែរ។
លោកថា៖ «ដូច្នេះការរិតត្បិតសេរីភាពបញ្ចេញមតិនេះ វាធ្វើឱ្យបាត់បង់ការគាំទ្រច្រើនទៅៗ ពីព្រោះយើងដឹងហើយ ទោះបីជានៅក្នុងក្រុមតែមួយនៅក្នុងបក្សតែមួយ ក៏គង់តែមានអ្នកដែលមានមតិផ្សេងដែរ ដូច្នេះកាលណាបំបិទនឹងកាន់តែខ្លាំង សូម្បីតែនៅក្នុងក្រុមនៅក្នុងបក្សខ្លួនឯង ក៏អាចនឹងប៉ះពាល់ដែរ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោក សុន ឆ័យ អនុប្រធានគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ បានចាត់ទុកស្ថានភាពប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នថាកំពុងស្ថិតនៅក្នុងរបត់គ្រោះថ្នាក់ និងបានផ្តល់ជាគំនិតដល់រដ្ឋាភិបាលឯកបក្សនៃបក្សប្រជាជនថា គួរងាកមកអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រ “កំណែទម្រង់ស៊ីជម្រៅ” ជាជាងការប្រើប្រាស់វិធានការបង្ក្រាប។
ដើម្បីពង្រឹងទំនុកចិត្តពីពលរដ្ឋ និងរក្សាស្ថិរភាពអំណាច អតីតអ្នកតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិរូបនេះ លើកឡើងថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវពង្រឹងអភិបាលកិច្ច និងការប្រឆាំងអំពើពុករលួយ ដោយលោកថា នៅពេលដែលចំណូលរដ្ឋថយចុះ ការលុបបំបាត់អំពើពុករលួយគឺជា “ប្រភពចំណូល” ដ៏ធំមួយ។ បន្ថែមពីនេះ ត្រូវមានតម្លាភាពថវិកាដោយធានាថា ថវិកាជាតិត្រូវបានប្រើប្រាស់ចំគោលដៅ មិនត្រូវបានកិបកេងដោយមន្ត្រីខិលខូច។
លោក សុន ឆ័យ ក៏បានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ តាមរយៈការកាត់បន្ថយការិយាធិបតេយ្យដែលស្មុគស្មាញ ដែលជាប្រភពនៃអំពើពុករលួយ និងជួយសម្រួលដល់ការរកស៊ីរបស់វិស័យឯកជន ការដោះស្រាយបញ្ហាបំណុល និងជីវភាពពលរដ្ឋ តាមរយៈការធ្វើការជាមួយធនាគារកណ្តាល និងគ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីសម្រួលលក្ខខណ្ឌសងបំណុល ឬពន្យារពេលសង ដើម្បីកាត់បន្ថយសម្ពាធផ្លូវចិត្ត និងសង្គម។
បន្ថែមពីនេះ លោកសុន ឆ័យ ក៏ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលស្តារប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ឡើងវិញផងដែរ ដោយធ្វើយ៉ាងណាត្រូវធានាថា ទាំងអ្នកមានអំណាច និងពលរដ្ឋក្រីក្រ ទទួលបានការកាត់ក្តីតាមច្បាប់ដូចគ្នា ពីព្រោះនៅពេលពលរដ្ឋមានអារម្មណ៍ថាទទួលបានយុត្តិធម៌ ពួកគេនឹងមានភាពកក់ក្តៅ និងគាំទ្ររដ្ឋាភិបាល។
សូមបញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្នបញ្ញាវន្តខ្មែរក្នុងចំនួនកាន់តែច្រើន ទាំងបញ្ញវន្តដែលមាននិន្នាការឯករាជ្យ និងបញ្ញវន្តដែលគាំទ្ររដ្ឋាភិបាល បានចាត់ទុកស្ថានភាពកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នថា កំពុងតែស្ថិតក្នុងគ្រាអាសន្ន និងមានវិបត្តិគ្រោះថ្នាក់ ដែលចាំបាច់ត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់ស៊ីជម្រៅពិតប្រាកដជាក់ស្តែង ដោយចាប់ផ្តើមពីការសម្អាតអំពើពុករលួយ បក្ខពួកនិយមដែលបាននិងកំពុងបំផ្លាញកម្ពុជាជាប្រព័ន្ធ ធ្វើឱ្យកម្ពុជាទន់ខ្សោយយ៉ាងខ្លាំងគ្រប់វិស័យ ជាពិសេសវិស័យការពារជាតិដែលជាឱ្យកាសធ្វើឱ្យប្រទេសថៃប្រមាថមើលងាយកម្ពុជា ដោយរុលចូលរាយបន្លាលួសវាទយកទឹកដីខ្មែរតាមអំពើចិត្តជារៀងរាល់ថ្ងៃ៕
