ដំណើរវិវត្តនៃវិស័យថាមពលនៅកម្ពុជា ចាប់ពីចុងឆ្នាំ២០២០ រហូតដល់ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ គឺជាមេរៀនដ៏សំខាន់មួយដែលបង្ហាញពីការលំបាក ក្នុងការទាញយកធនធានធម្មជាតិមកប្រើប្រាស់ ព្រោះថា ទោះបីជាកម្ពុជាមានសក្តានុពលប្រេងក្នុងដីក៏ដោយ ក៏យើងនៅតែជួបឧបសគ្គផ្នែកគ្រប់គ្រង និងឥទ្ធិពលពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកដដែល។
មកដល់ដើមឆ្នាំ២០២៦នេះ កម្ពុជាកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពប្រឈមមុខនឹងការសម្រេចចិត្តយ៉ាងម៉ត់ចត់បំផុត។ បន្ទាប់ពីកម្ពុជាធ្លាប់មានមោទនភាពថា ខ្លួនជាប្រទេសផលិតប្រេងបានក្នុងរយៈពេលខ្លីកាលពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២០ ប៉ុន្តែលទ្ធផលមិនសមប្រកបនោះទេ ដែលនាំឱ្យបច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាត្រូវធ្លាក់ចូលទៅក្នុងស្ថានភាពដែលត្រូវពឹងផ្អែកលើការនាំចូលប្រេងពីក្រៅប្រទេសទាំងស្រុងវិញ។
ការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលនេះ បានក្លាយជាបញ្ហាធំនៅដើមឆ្នាំ២០២៦ ដោយសារមានចលាចលនយោបាយក្នុងពិភពលោក ដែលបង្កឱ្យកើតមានវិបត្តិប្រេងឥន្ធនៈយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ខណៈដែលការបូមប្រេងនៅតាមសមុទ្រត្រូវជាប់គាំង រដ្ឋាភិបាលក៏បានសម្រេចចិត្តបង្វែរទិសដៅយ៉ាងប្រញាប់ប្រញាលទៅរកការរុករកប្រេងនៅលើគោកវិញ ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ប្លុកទី៨ (Block VIII) និងមានមហិច្ឆតាចង់បង្កើតរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងក្នុងស្រុកឱ្យបាន។
ការវិភាគនេះ នឹងបង្ហាញឱ្យឃើញកាន់តែច្បាស់អំពីមូលហេតុបច្ចេកទេស ដែលធ្វើឱ្យការបូមប្រេងក្នុងសមុទ្រត្រូវបរាជ័យ សារៈសំខាន់នៃគម្រោងរុករកប្រេងលើគោក បញ្ហាខ្វះតម្លាភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងឧស្សាហកម្មប្រេងកាត និងផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន ដោយសារតែវិបត្តិថាមពលក្នុងឆ្នាំ២០២៦នេះ។
មហិច្ឆតាចង់បានប្រេងពីក្នុងសមុទ្ររបស់កម្ពុជា គឺជាការតស៊ូដ៏យូរអង្វែងមួយ ប៉ុន្តែចុងក្រោយត្រូវបរាជ័យទៅវិញក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី ដោយសារបញ្ហាបច្ចេកទេស និងខ្វះខាតថវិកា។ យោងតាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានសង្ខេបនៅក្នុងរបាយការណ៍ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៣ របស់កាសែតខ្មែរថាមស៍ ការរុករកប្រេងនៅក្នុងសមុទ្រកម្ពុជា បានចាប់ផ្តើមតាំងពីជាង ៥០ឆ្នាំមុនមកម៉្លេះ ពោលគឺតាំងពីដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ដោយក្រុមហ៊ុនបារាំងឈ្មោះ អែលហ្វ អេរ៉ាប់ (Elf-Erap) បានមកធ្វើការស្ទង់រំញ័រដី (seismic surveys)ដំបូងគេ។
ទោះបីជាមានក្រុមហ៊ុនអន្តរជាតិល្បីៗជាច្រើនទៀត ដូចជា អឹនធើប្រាយ (Enterprise), ខេមផេក (Campex) និង ព្រីមៀ (Premiere) បានមកជួយរុករកជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ក៏ដោយ ក៏កាលណោះគេនៅតែមិនទាន់អាចរកឃើញប្រេង ក្នុងបរិមាណច្រើនដែលអាចធ្វើអាជីវកម្មបាននៅឡើយ។
រហូតមកដល់ឆ្នាំ២០០២ ទើបក្រុមហ៊ុន សេហ្វរ៉ុន តិចសាកូ (Chevron Texaco) បានចុះកិច្ចសន្យាជាមួយរដ្ឋាភិបាល ហើយនៅឆ្នាំ២០១០ ក្រុមហ៊ុននេះ ក៏បានប្រកាសថា បានរកឃើញប្រេងនៅក្នុងតំបន់ «ប្លុក A» ក្នុងសមុទ្រ។
ប៉ុន្តែគម្រោងនេះ ត្រូវជាប់គាំងអស់ជាច្រើនឆ្នាំ ដោយសារការជជែកវែកញែកគ្នាមិនទាន់ត្រូវរ៉ូវ លើរឿងពន្ធដារ និងដោយសារតែស្ថានភាពអាងស្តុកប្រេងនៅទីនោះមានភាពស្មុគស្មាញពេក។ នៅឆ្នាំ២០១៤ ក្រុមហ៊ុន គ្រីស អេនើជី (KrisEnergy) មកពីសិង្ហបុរី ក៏បានចូលមកបន្តការងារនេះជំនួសវិញ ដោយរៀបចំផែនការបូមប្រេងក្នុងខ្នាតតូចមួយ។
ជាលទ្ធផល នៅថ្ងៃទី២៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២០ លោក ហ៊ុន សែន ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅពេលនោះ បានប្រកាសជាផ្លូវការនូវការទទួលបាន «តំណក់ប្រេងដំបូង» ដែលកាលនោះគឺជាព្រឹត្តិការណ៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលគ្រប់គ្នាជឿជាក់ថា នឹងជួយឱ្យកម្ពុជាមានឯករាជ្យភាពផ្នែកថាមពល។
ទោះបីជាមានការរំពឹងទុកខ្ពស់យ៉ាងណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែលទ្ធផលជាក់ស្តែងនៃការបូមប្រេង គឺខុសគ្នាឆ្ងាយណាស់ពីអ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលបានប៉ាន់ស្មានទុក។ កាលពីដំបូង គេគិតថាប្លុក A អាចមានប្រេងរហូតដល់ ៧០០ លានបារ៉ែល និងអាចបូមបាន ៧,៥០០ បារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃ។ ប៉ុន្តែនៅពេលក្រុមហ៊ុន គ្រីស អេនើជី ចាប់ផ្តើមបូមដោយប្រើអណ្តូងចំនួន ៥ របស់ខ្លួន ពួកគេបែរជាជួបការលំបាកតាំងពីដំបូងទី។
នៅដើមឆ្នាំ២០២១ ការបូមប្រេងជាក់ស្តែង ធ្វើបានត្រឹមតែចន្លោះពី ១,០០០ ទៅ ៣,៥០០ បារ៉ែលប៉ុណ្ណោះក្នុងមួយថ្ងៃ។ មូលហេតុ គឺដោយសារស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រនៅតំបន់អប្សរាមានលក្ខណៈបែកខ្ញែកគ្នាខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យប្រេងក្នុងអណ្តូងនីមួយៗ ឆាប់អស់យ៉ាងលឿន។
បញ្ហានេះ បានធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុន គ្រីស អេនើជី ជួបវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុភ្លាមៗ រហូតដល់ត្រូវប្រកាសរំលាយក្រុមហ៊ុនក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១ ព្រោះតែបំណុលច្រើនលើសលប់ ហើយប្រាក់ចំណេញពីការលក់ប្រេង មិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់សងបំណុលឡើយ។
បន្ទាប់ពីការបញ្ឈប់សកម្មភាព ក៏មានរឿងចម្រូងចម្រាសតាមផ្លូវច្បាប់ជាមួយនាវាដឹកប្រេងឈ្មោះ អឹមធី ស្រ្តូវ៉ូឡូស (MT Strovolos) ដែលបានដឹកប្រេងឆៅដែលបូមបានចាកចេញពីទឹកដីកម្ពុជា បង្កឱ្យមានការតតាំងគ្នាជាអន្តរជាតិ ដើម្បីទាមទារយកប្រេងនោះមកវិញ។
ទោះបីជាបញ្ហានេះ ត្រូវបានដោះស្រាយនៅឆ្នាំ២០២២ក៏ដោយ ក៏ការរុករកប្រេងក្នុងសមុទ្រកម្ពុជានៅតែបន្តជាប់គាំងរហូតមកដល់ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦នេះ ដែលធ្វើឱ្យសក្តានុពលប្រេងក្នុងសមុទ្ររបស់កម្ពុជាក្លាយជារឿងដែលនៅមិនទាន់ដឹងច្បាស់ដដែល។
នៅពេលដែលការបូមប្រេងក្នុងសមុទ្រត្រូវជាប់គាំង រដ្ឋាភិបាល និងអ្នកវិនិយោគ បានបង្វែរការចាប់អារម្មណ៍មកលើដីគោកវិញ ជាពិសេសគឺនៅតំបន់ប្លុកទី៨។ តំបន់នេះមានផ្ទៃដីធំទូលាយជាង ៤,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុន អេនើខេម (EnerCam) ដែលជាបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ក្រុមហ៊ុនកាណាដា អង្គរ រីសសិស (Angkor Resources)។
គម្រោងរុករកនៅប្លុកទី៨នេះ បានដើរទៅមុខយ៉ាងលឿន បន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលបានយល់ព្រមឱ្យក្រុមហ៊ុនបន្តការងារក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយគ្រាន់តែកាត់ចេញនូវតំបន់ឧទ្យាន និងតំបន់ការពារធម្មជាតិមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ។
ត្រឹមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រុមហ៊ុនបានបញ្ចប់ការស្ទង់រំញ័រដីដែលបង្ហាញថា រចនាសម្ព័ន្ធដីនៅទីនោះមានលក្ខណៈស្រដៀងទៅនឹងតំបន់ដែលមានប្រេងនៅខេត្តនគររាជ (Khorat) ក្នុងប្រទេសថៃដែរ។ អ្វីដែលកាន់តែពិសេសនោះ គឺការរកឃើញតំបន់ «អនុអាងគិរីរម្យ» នៅចុងឆ្នាំ២០២៥។ អ្នកជំនាញភូមិសាស្ត្របានពន្យល់ថា តំបន់គិរីរម្យនេះ គឺជាអាងល្បាប់ដាច់ដោយឡែកមួយ ដែលថែមទាំងមានភស្តុតាងឃើញមានប្រេងជ្រាបឡើងមកលើដីទៀតផង។
នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ទិន្នន័យរំញ័រដីបានបញ្ជាក់ថា គិរីរម្យគឺជាគោលដៅសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការខួងរុករក ព្រោះប្រេងនៅទីនោះអាចនឹងស្ថិតក្នុងជម្រៅរាក់ និងងាយស្រួលក្នុងការបូម។
គិតត្រឹមខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រុមហ៊ុន អេនើខេម កំពុងរៀបចំវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៅតំបន់ភ្នំបូកគោ និងតំបន់គិរីរម្យ ដោយមានផែនការខួងអណ្តូងរុករកឱ្យបានជម្រៅលើសពី ៣,០០០ ម៉ែត្រ ដើម្បីស្វែងរកប្រេងឱ្យឃើញជាក់ស្តែង។
នៅពេលដែលការផលិតប្រេងក្នុងស្រុកត្រូវដួលរលំ កម្ពុជាបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងស្ថានភាពដែលត្រូវពឹងផ្អែកលើការនាំចូលប្រេងពីបរទេសទាំងស្រុងវិញ ១០០%។ យោងតាមទិន្នន័យពីក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម កាលពីដើមឆ្នាំ២០២៦ បានបង្ហាញថា ពេញមួយឆ្នាំ២០២៥ កម្ពុជាបានចំណាយប្រាក់អស់ប្រហែល ២.៤៣ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ដើម្បីទិញប្រេងម៉ាស៊ូត សាំង និងហ្គាសចម្អិនអាហារ។ ទោះបីជាចំនួនទឹកប្រាក់នេះមើលទៅច្រើនមហិមាក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាបានថយចុះប្រហែល ៩.៦% បើធៀបនឹងឆ្នាំ២០២៤។
លោក សេង វណ្ណលី អ្នកជំនាញភូមិសាស្ត្រនយោបាយ បានកត់សម្គាល់ថា មូលហេតុដែលការចំណាយលើប្រេងមានការថយចុះបន្តិចបន្តួចនេះ គឺដោយសារតែតម្លៃប្រេងនៅលើទីផ្សារពិភពលោកបានស្រកចុះខ្លះនៅដើមឆ្នាំ២០២៥ រួមផ្សំនឹងការដែលប្រជាជនចេះសន្សំសំចៃថាមពលជាងមុន និងការងាកមកប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញ (ដូចជាសូឡាជាដើម) កាន់តែច្រើននៅក្នុងប្រទេស។
ទោះជាយ៉ាងណា កម្ពុជានៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពប្រកាសអាសន្ននៅឡើយ ព្រោះយើងមិនទាន់អាចម្ចាស់ការលើថាមពលខ្លួនឯងបាន។
យោងតាមកាសែតខ្មែរថាមស៍ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋាភិបាលបានព្យាយាមទាក់ទងជាមួយក្រុមហ៊ុនធំៗ ដូចជា អ៊ិចសុន ម៉ូប៊ីល (ExxonMobil) ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពផ្គត់ផ្គង់ប្រេង។ ការងារនេះបានក្លាយជារឿងបន្ទាន់បំផុត បន្ទាប់ពីថៃឈ្លានពានកាលពីពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ២០២៥ ដែលធ្វើឱ្យការនាំចូលប្រេងពីថៃត្រូវកាត់ផ្តាច់ទាំងស្រុង ហើយបង្ខំឱ្យកម្ពុជាត្រូវរត់ទៅរកទីផ្សារម៉ាឡេស៊ី និងសិង្ហបុរីវិញ ដើម្បីកុំឱ្យខ្វះប្រេងប្រើប្រាស់។
ការគ្រប់គ្រងវិស័យប្រេង និងឧស្ម័ននៅកម្ពុជា ហាក់ដូចជាត្រូវបានក្តោបក្តាប់ដោយបណ្តាញខ្សែរយៈរបស់អ្នកមានអំណាច និងក្រុមឧកញ៉ា។ អ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិ បានមើលឃើញថា ដំណើរការនៃការអនុម័តគម្រោងផ្សេងៗ ពីរដ្ឋាភិបាល នៅមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ។
ការចេញផ្សាយសន្ទស្សន៍នៃការយល់ដឹងអំពីអំពើពុករលួយ (CPI) របស់អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិកាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ បានបង្ហាញថា សន្ទស្សន៍នៃអំពើពុករលួយរបស់កម្ពុជាបានធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ ដោយនៅឆ្នាំ២០២៥ កម្ពុជាទទួលបានពិន្ទុត្រឹមតែ ២០ ក្នុងចំណោម ១០០ ប៉ុណ្ណោះ ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសនេះស្ថិតក្នុងលំដាប់ថ្នាក់ទាបបំផុតមួយក្នុងចំណោម ១៨២ ប្រទេសក្នុងលោក។
របាយការណ៍នេះ ក៏បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការបរាជ័យនៃអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយកម្ពុជា ក្នុងការចាត់វិធានការលើការប្រព្រឹត្តខុសរបស់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់។
យោងតាមរបាយការណ៍ «Takers, Not Makers» របស់អង្គការ Oxfam ដែលចេញផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ បានបញ្ជាក់ថា ៦០% នៃទ្រព្យសម្បត្តិមហាសេដ្ឋីក្នុងប្រទេស ដូចជា កម្ពុជា គឺបានមកពី «អំណាចខ្សែស្រឡាយ ឬបក្សពួកនិយម» ជាជាងការរកស៊ីបង្កើតផលិតផលពិតប្រាកដ។
ការប្រមូលផ្ដុំទ្រព្យសម្បត្តិនៅតែក្នុងដៃអ្នកមានអំណាចបែបនេះ បានបង្កើតជាជញ្ជាំងរារាំងដល់អ្នកក្រីក្រ ដែលកំពុងតស៊ូជាមួយបំណុលវ័ណ្ឌក ប្រាក់ខែទាប និងទំនិញឡើងថ្លៃ។
ក្រៅពីបញ្ហាតម្លាភាព ប្រព័ន្ធច្បាប់ក៏នៅមានចន្លោះប្រហោងច្រើនដែរ។ ទោះបីជាកម្ពុជាមានច្បាប់គ្រប់គ្រងប្រេងកាតតាំងពីឆ្នាំ២០១៩ក៏ដោយ ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញមកពី ទីឡេកឃី និង ហ្គីបប៊ីនស៍ (Tilleke & Gibbins) បានកត់សម្គាល់ថា កម្ពុជានៅខ្វះបទប្បញ្ញត្តិលម្អិតសម្រាប់អនុវត្តការងារជាក់ស្តែង ជាពិសេសគឺរឿង «ការរុះរើឧបករណ៍» បន្ទាប់ពីឈប់បូមប្រេង។
បញ្ហានេះបានបង្កជាក្តីបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះនៅពេលដែលក្រុមហ៊ុនឈប់ដំណើរការ ឬបោះបង់ចោលគ្រឿងចក្រនៅកណ្តាលសមុទ្រ ដោយគ្មានច្បាប់បង្ខំឱ្យពួកគេសម្អាត ឬរុះរើចេញឱ្យបានត្រឹមត្រូវ វានឹងក្លាយជាកាកសំណល់ដែលបំផ្លាញបរិស្ថានសមុទ្រ ហើយក៏គ្មានអ្នកណាម្នាក់ចេញមុខមកទទួលខុសត្រូវក្នុងការស្តារបរិស្ថានឡើងវិញដែរ។
ចំណុចខ្សោយនៃវិស័យថាមពលកម្ពុជា ត្រូវបានលាតត្រដាងយ៉ាងច្បាស់នៅដើមឆ្នាំ២០២៦នេះ។ បន្ទាប់ពីមានការផ្ទុះអាវុធកាន់តែខ្លាំងនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីស្រាអែល និងអ៊ីរ៉ង់ កាលពីចុងខែកុម្ភៈ តម្លៃប្រេងនៅលើពិភពលោក បានហក់ឡើងខ្ពស់ភ្លាមៗ។
ត្រឹមពាក់កណ្តាលខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ តម្លៃសាំងនៅភ្នំពេញបានឡើងថ្លៃជាង ៣០% ចំណែកប្រេងម៉ាស៊ូតវិញ បានហក់ឡើងដល់ទៅ ៦០%។
ស្ថានភាពកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ នៅពេលដែលក្រុមហ៊ុនសូគីមិច ដែលជាអ្នកចែកចាយប្រេង និងហ្គាសដ៏ធំ បានប្រកាសផ្អាកលក់ហ្គាសចម្អិនអាហារ(LPG) ជាបណ្តោះអាសន្ន ចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែមេសា ដោយសារតែមិនអាចនាំចូលបាន ព្រោះមានការរំខានដល់ការដឹកជញ្ជូនតាមកប៉ាល់។
ទោះបីជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងថាមពល លោក កែវ រតនៈ បានចេញមកពន្យល់ថា ក្រុមហ៊ុនសូគីមិចមានចំណែកទីផ្សារហ្គាសត្រឹមតែ ៣% ក៏ដោយ ក៏ការប្រកាសនេះ បានធ្វើឱ្យប្រជាជនមានការភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំង រហូតមានការសម្រុកទៅតម្រង់ជួរចាំទិញប្រេងយ៉ាងវែងនៅតាមស្ថានីយ៍នានា។
វិបត្តិនេះ បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ជីវភាពរស់នៅ ជាពិសេសវិស័យដឹកជញ្ជូន និងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ដោយសារតម្លៃហ្គាសចម្អិនអាហារធុង ១៥ គីឡូក្រាម បានឡើងថ្លៃជិតទ្វេដង គឺពី ១៧ ដុល្លារ ឡើងដល់ ៣០ ដុល្លារ ត្រឹមតែក្នុងរយៈពេលមួយខែ។
ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាចំពោះមុខនេះ រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានចេញវិធានការបន្ទាន់ ដោយជួយចេញលុយឧបត្ថម្ភធន ៦.៥ សេនក្នុងមួយលីត្រ សម្រាប់ប្រេងសាំង និងបានកាត់បន្ថយពន្ធនាំចូល រួមទាំងពន្ធលើតម្លៃបន្ថែម (VAT) មកត្រឹមសូន្យ ដើម្បីកុំឱ្យប្រេងឡើងថ្លៃហួសហេតុពេក។
យ៉ាងណាក្តី វាមិនអាចជួយទប់ស្កាត់តម្លៃប្រេងមិនឱ្យឡើងថ្លៃ និងសម្រួលដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋបានឡើយ ដោយសារតែកង្វះតម្លាភាពក្នុងដ្យាក្រាមកំណត់តម្លៃប្រេង ក៏ដូចជាយន្តការទីផ្សារដែលនៅមានភាពស្រពិចស្រពិលនៅឡើយ។ ការកើនឡើងនៃថ្លៃដើមថាមពលនៅតែបន្តដាក់សម្ពាធយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ ខណៈដែលកម្ពុជានៅតែមិនទាន់មានប្រភពថាមពលក្នុងស្រុកជាក់លាក់ ដើម្បីបង្ការការរញ្ជួយពីទីផ្សារពិភពលោក។
ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដែលកម្ពុជាគ្មានសមត្ថភាពកែច្នៃប្រេងដោយខ្លួនឯង រដ្ឋាភិបាលមានគម្រោងសាងសង់រោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងទំនើបមួយនៅក្នុងប្រទេស។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំធុរកិច្ច កម្ពុជា-អាស៊ាន កាលពីដើមខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦នេះ លោក កែវ រតនៈ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងថាមពល បានប្រកាសថា កម្ពុជារំពឹងថានឹងអាចមានរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងដំបូងបង្អស់របស់ខ្លួនក្នុងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំខាងមុខ។
គម្រោងដ៏ធំនេះ គឺជាសំណើរបស់ក្រុមហ៊ុនចិនមួយឈ្មោះថា ក្វាន់ហ្ស៊ុន អេនើជី (Guanzun Energy) ដែលបានគ្រោងទុកតាំងពីចុងឆ្នាំ២០២៤ នៅខេត្តកំពត។
គម្រោងនេះ មានតម្លៃខ្លួនរហូតដល់ ៣.៥ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក និងមានសមត្ថភាពអាចចម្រាញ់ប្រេងបានដល់ទៅ ១០ លានតោនក្នុងមួយឆ្នាំ។ គេគ្រោងនឹងបែងចែកការសាងសង់ជាពីរដំណាក់កាល ដោយក្នុងមួយដំណាក់កាលត្រូវចំណាយពេល ១៨ ខែ។
ទោះបីជាកាលពីពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២៥ ក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល ធ្លាប់បានបញ្ជាក់ថា គម្រោងនេះមិនទាន់ទទួលបានការអនុម័តជាផ្លូវការចុងក្រោយក៏ដោយ ប៉ុន្តែវានៅតែជាគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយរបស់កម្ពុជា។ គម្រោងរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងនៅកំពតនេះ ក៏ស្របទៅនឹងគោលនយោបាយ «ខ្សែក្រវាត់ និងផ្លូវ» របស់ចិន ដែលមានបំណងពង្រឹងវិស័យថាមពលនៅក្នុងតំបន់ផងដែរ។
ក្រៅពីគម្រោងនៅក្នុងប្រទេស ក្តីសង្ឃឹមដ៏ធំធេងបំផុតមួយទៀតគឺស្ថិតនៅក្នុង «តំបន់ទាមទារត្រួតស៊ីគ្នា» ដែលហៅកាត់ថា OCA (Overlapping Claims Area) ដែលស្ថិតនៅចន្លោះសមុទ្រកម្ពុជា និងថៃ។ តំបន់ដែលមានទំហំជាង ២៦,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េនេះ ត្រូវបានគេជឿថា មានប្រេងដល់ទៅ ៥០០ លានបារ៉ែល និងឧស្ម័នធម្មជាតិរហូតដល់ ១០ ទ្រីលានហ្វីតគូប ដែលអាចជួយឱ្យសេដ្ឋកិច្ចជាតិងើបឡើងវិញបានយ៉ាងខ្លាំង។
នៅដើមឆ្នាំ២០២៦នេះ កម្ពុជា និងថៃបានចាប់ផ្តើមចូលតុចរចាជាមួយគ្នាឡើងវិញ ដើម្បីរកវិធីយកធនធានទាំងនេះមកប្រើប្រាស់រួមគ្នា។ រដ្ឋមន្ត្រីថាមពលថៃ លោក ភីរ៉ាផាន់ សាលីរ៉ាត់ថាវិភាគ (Pirapan Salirathavibhaga) បានស្នើឱ្យផ្តល់អាទិភាពដល់ការអភិវឌ្ឍរួមគ្នាជាជាងការកំណត់ព្រំដែនទឹក។
ទោះជាយ៉ាងណាក្តី ដូចដែលបានរាយការណ៍ដោយ Thai PBS World ក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ការចរចានេះមិនមែនជារឿងងាយស្រួលនោះទេ ព្រោះកន្លងមកវាតែងតែត្រូវបានរំខានដោយសារភាពតានតឹងនៅតាមព្រំដែន និងអារម្មណ៍ជាតិនិយមនៅថៃ។ ទោះបីជាគណៈកម្មាធិការបច្ចេកទេសនៅតែបន្តជួបប្រជុំគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែកិច្ចព្រមព្រៀងបែងចែកផលប្រយោជន៍នៅតែជាប់គាំង ដោយសារសម្ពាធនយោបាយក្នុងស្រុក និងសង្គ្រាមកាលពីឆ្នាំ២០២៥។
ជារួមមក ស្ថានភាពវិស័យថាមពលរបស់កម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ២០២៦នេះ នៅតែស្ថិតក្នុងភាពស្រពិចស្រពិលនៅឡើយ។ អនាគតថាមពលរបស់កម្ពុជា គឺអាស្រ័យទៅលើរឿងពីរយ៉ាងសំខាន់៖ ទីមួយ គឺភាពជោគជ័យនៃការខួងរកប្រេងនៅលើគោកនៅតំបន់គិរីរម្យ និងទីពីរ គឺសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការចរចារឿងតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាជាមួយថៃ ឱ្យទទួលបានជោគជ័យដោយមិនរងឥទ្ធិពលពីជម្លោះនយោបាយ៕
