ខណៈថៃពង្រីកការកាន់កាប់ដីខ្មែរជាក់ស្តែង រហូតទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលខ្លួនលុបMoUឆ្នាំ២០០០ ជាមួយកម្ពុជា ដែលគេមើលឃើញថាថៃចង់ពង្រីកមហិច្ឆតាឈ្លានពានបន្ថែមទៀតនោះ រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅមិនព្រមប្តឹងថៃ ហើយនៅតែបន្តបោះដៃរកការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។
ការណ៍នេះ អ្នកតាមដាន ព្រមានថា ទឹកដីខ្មែរច្រើនកន្លែងទៀតនឹងត្រូវបានបាត់បង់ បើរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅតែមិនប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារ រួមទាំងប្រញាប់ប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិឱ្យបានទាន់ពេលទេនោះ។
ជ្រុងមួយនៃបញ្ហានេះ អ្នកឃ្លាំមើលនានា មើលឃើញថា ភាគីកម្ពុជាហាក់នៅងាប់ក្រឡា ដោយនៅតែបន្តទទូចឱ្យថៃវិលចូលតុចរចា ខណៈថៃកំពុងប្រើយុទ្ធសាស្ត្រពន្យាពេលការចរចា តែពង្រីកការកាន់កាប់ដីខ្មែរជាក់ស្តែងមិនបន្ធូរដៃ ចាប់តាំងពីមានបទឈប់បាញ់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥មក ដែលមានរយៈពេលជិត៣ខែមកនេះ។
ប្រតិកម្មរបស់អ្នកឃ្លាំមើលទាំងនេះ កើតមានឡើងបន្ទាប់ពីក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថ្មីចុងក្រោយមួយ ចុះថ្ងៃទី២៥ខែមីនា ដោយបានទទូចឱ្យភាគីថៃវិលចូលតុចរចា ដោយប្រើយន្តការទ្វេភាគីដែលមានស្រាប់។
កម្ពុជាបញ្ជាក់សារជាថ្មីថា គណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក(JBC) គឺជាស្ថាប័នបច្ចេកទេសមានសមត្ថកិច្ច និងយន្តការដែលបង្កើតឡើងដោយភាគីទាំងពីរ ដើម្បីកំណត់ខណ្ឌសីមាព្រំដែនរវាងប្រទេសកម្ពុជា-ថៃ។
សេចក្តីប្រកាសរួមនៃកិច្ចប្រជុំពិសេសលើកទី៣របស់គណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ(GBC) ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីសារៈសំខាន់នៃតួនាទីរបស់JBC និងការបន្តការងារចាប់ផ្តើមវាស់វែងនិងខណ្ឌសីមា ក្នុងការសម្រេចឱ្យបាននូវសន្តិភាពយូរអង្វែង នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ។
សេចក្តីថ្លែងការណ៍បន្តថា JBCកម្ពុជាត្រៀមខ្លួនជាស្រេច ដើម្បីបន្តចាប់ផ្តើមការងារវាស់វែងនេះជាបន្ទាន់ដោយផ្អែកលើអនុសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ១៩០៤ និងសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៧ ព្រមទាំងផែនទីដែលផលិតដោយគណៈកម្មការខណ្ឌសីមាឥណ្ឌូចិន-សៀម ដើម្បីកំណត់ខណ្ឌសីមាព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរតាមការព្រមព្រៀងគ្នាដែលនឹងជួយទប់ស្កាត់ជម្លោះនាពេលអនាគត។
បន្ថែមពីនេះ កម្ពុជាថា ការដាក់ឱ្យដំណើរការពេញលេញនៃក្របខណ្ឌយន្តការ GBC និងគណៈកម្មការព្រំដែនតំបន់(RBC) គឺជាមធ្យោបាយប្រាកដនិយមក្នុងការធានានូវសន្តិភាពយូរអង្វែង និងវិបុលភាពរួមគ្នាដែលកម្ពុជារំពឹងទុក។
លោកអ៊ុំ សំអាន អ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែននៃរដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេស២៣តុលា បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី២៧ខែមីនានេះថា ស្របពេលដែលគណៈកម្មការជំនាញព្រឹទ្ធសភារបស់ថៃ ផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃលុបMoUឆ្នាំ២០០០ ស្តីពី ព្រំដែនគោកនេះ ថៃនឹងឈប់ទទួលស្គាល់ផែនទីខ្នាត១លើ២០០ពាន់ហើយថៃនឹងប្រើផែនទីខ្នាត១លើ៥០ពាន់ ដែលថៃគូសដោយឯកតោភាគី ហើយការចរចាទ្វេភាគីតាមរយៈយន្តការ JBC, GBC និងRBC នឹងត្រូវជាប់គាំង។ ហេតុដូច្នេះ លោកថា ថៃនឹងបន្តឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាតាមអំពើចិត្តទៅតាមផែនទីខ្នាត១លើ៥០ពាន់របស់ខ្លួន ហើយកម្ពុជាពិបាកដេញថៃចេញពីទឹកដីខ្មែរចំនួន៥១ទីតាំងដែលថៃកំពុងគ្រប់គ្រង។
លោកថា៖ «ដូច្នេះដើម្បីបណ្តេញថៃចេញពីទឹកដីខ្មែរយើងចំនួន៥១ទីតាំង ដែលថៃបានឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរយើងយកទៅគ្រប់គ្រង តាមរយៈសង្គ្រាម តាមសង្គ្រាមទាំងពីរលើក ខ្ញុំយល់ថា កម្ពុជាប្រញ៉ាប់ប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ) ហើយនិងទៅកាន់សហប្រធានសន្តិភាពក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ អានឹងទើបអាចដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជានិងថៃបាន ហើយក៏អាចទាមទារទឹកដីមកវិញបាន។ ក៏ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនេះ រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនទាន់បានប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិនៅឡើយទេ គ្រាន់តែជូនដំណឹងទៅ ICJ កាលពីខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ហើយមើលទៅរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត គ្មានបំណងប្តឹងទៅសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសនោះទេ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោក សេង វណ្ណលី អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ក៏បានប្រាប់វីអូឌីដែរថា ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន គឺជាការសាកល្បងដ៏ស្រួចស្រាល់មួយសម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដី ខណៈភាគីថៃហាក់កំពុងប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រពន្យាពេលចរចា តែពង្រីកការកាន់កាប់ជាក់ស្តែងនៅលើដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា។ ដូច្នេះដើម្បីការពារទឹកដី និងជំរុញឱ្យថៃដកកងទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជាវិញបាន កម្ពុជាគួរពិចារណាលើការវិធានការសំខាន់ៗមួយចំនួន ដូចជា ការពង្រឹងយន្តការការទូតកម្រិតអន្តរជាតិ ដោយមិនត្រូវពឹងផ្អែកតែលើការចរចាទ្វេភាគី ដែលថៃកំពុងតែព្យាយាមគេចវេសនោះទេ។
ជាមួយគ្នានេះ កម្ពុជាត្រូវបន្តចងក្រងភស្តុតាងឱ្យរឹងមាំអំពីការរំលោភបំពានសាងសង់សំណង់អចិន្ត្រៃយ៍របស់ថៃ ដើម្បីដាក់ជូនសហគមន៍អន្តរជាតិឱ្យបានដឹងឮជាចំហរ ព្រោះសកម្មភាពឈូសឆាយធ្វើផ្លូវលើដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា គឺជាការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើស្មារតីនៃ MoUឆ្នាំ២០០០ ដែលហាមឃាត់មិនឱ្យមានការកែប្រែស្ថានភាពដើមមុនបោះបង្គោលព្រំដែនរួចរាល់។ លើសពីនេះ កម្ពុជាគួរប្រើប្រាស់វេទិកាអាស៊ាន ឬយន្តការអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងការជំរុញឱ្យថៃវិលត្រឡប់មកតុចរចា ឬក៏ជំរុញយន្តការ JBC និងGBC ដោយឱ្យថៃវិលមកតុចរចាដោយមានតម្លាភាព។
លោកថា៖ «ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ កម្ពុជាត្រូវតែពង្រឹងវត្តមានស៊ីវិល និងកម្លាំងការពារព្រំដែននៅតាមចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រ ដែលថៃកំពុងតែរំលោភបំពាន ដើម្បីទប់ស្កាត់ការលេបយកដីបន្ថែម តាមរូបភាពស៊ីសន្សឹមៗ ហើយបើសិនជាការចរចាទ្វេភាគីមិនមានប្រសិទ្ធភាពទេ គឺត្រូវតែរៀបចំសំណុំរឿងដាក់ទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ដូចករណីប្រាសាទព្រះវិហារកាលពីលើកមុន ដើម្បីឱ្យមានការបកស្រាយច្បាប់អន្តរជាតិឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងបង្ខំឱ្យថៃត្រូវតែគោរពតាមខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន ដែលទទួលស្គាល់ជាលក្ខណៈសកល ពីព្រោះតាមបទពិសោធន៍ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ គឺមិនងាយដកទ័ពថយទេ ហើយមិនងាយចុះចាញ់ដោយងាយៗនោះទេ ប្រសិនបើសម្ពាធផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ ឬការតវ៉ាដែលមានយុទ្ធសាស្ត្រច្បាស់លាស់ពីភាគីកម្ពុជា»។
សម្រាប់ លោក វន ចាន់ឡូត អ្នកសិក្សាភ្នែកច្បាប់ មើលឃើញថា ភាគីថៃបានសម្រេចចិត្តច្បាស់លាស់ក្នុងការប្រើកម្លាំងដើម្បីឈ្លានពានកម្ពុជា ទៅតាមមហិច្ឆតានយោបាយរបស់ខ្លួន ក្នុងនោះក្រុមអ្នកនយោបាយថៃក្នុងជំហ៊ានទី២ ក៏បានសម្រេចចិត្តលុប MoUឆ្នាំ២០០០។ ការសម្រេចនេះ គឺវាបង្កនូវមហន្តរាយធំធេងរវាងប្រទេសកម្ពុជានិងថៃ ពីព្រោះកម្ពុជាទំនងមិនសុខចិត្តទេ នៅពេលថៃធ្វើការសម្រេចចិត្តដ៏គ្រោះថ្នាក់ហើយបើកការឈ្លានពានទាំងកំរោលលើកម្ពុជា។
អ្នកវិភាគរូបនេះ លើកឡើងថា នេះគឺជាការសម្រេចចិត្តដើរថយក្រោយរបស់ភាគីថៃ ហើយបើយើងមើលទៅលើការគាំទ្ររបស់រដ្ឋាភិបាល លោក អនុទីន វិញគឺកើតចេញព្រោះតែបុព្វហេតុនៃការឈ្លានពានលើកម្ពុជា ហើយនៅមុនការបោះឆ្នោត លោក អនុទីន បានធ្វើការឈ្លានពានបានលទ្ធផលជាផ្លែផ្កា ធ្វើឱ្យប្រជាជនថៃមានការពេញចិត្តរហូតដល់មានការបោះឆ្នោតឱ្យ លោក អនុទីន ឈ្នះឆ្នោតអាចបន្តកាន់តតំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីបន្តទៀត។ ដូច្នេះ លោក ចាន់ឡូត យល់ថា នេះគឺជាការសម្រេចចិត្តទាំងផ្នែកយោធាទាំងផ្នែកនយោបាយ និងប្រជាជាតិរបស់ថៃ ក្នុងការឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា ខណៈភាគីកម្ពុជាហាក់មិនមានប្រតិកម្មអ្វីគួរឱ្យកត់សម្គាល់សោះ ក្រៅពីប្រើពាក្យពេចន៍អំពាវនាវឱ្យភាគីថៃបញ្ឈប់ការឈ្លានពានទាំងដែលដឹងលទ្ធផលជាមុនហើយថា ការអំពាវនាវនេះ នឹងមិនអាចទទួលបានលទ្ធផលជាផ្លែផ្កាឡើយ។
លោកថា៖ «ដរាបណាកម្ពុជាមិនប្រើប្រាស់កម្លាំង ដើម្បីទៅទប់ស្កាត់កម្លាំងឈ្លានពានរបស់ភាគីថៃ។វាមានជម្រើសតែមួយគត់ គឺប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាដើម្បីដេញយោធាថៃដែលកំពុងគ្រង់គ្រងឈរជើងនៅលើទឹកដីរបស់កម្ពុជា។ យន្តការច្បាប់ការទូតក្នុងកាលៈទេសៈនេះ ហាក់លែងមានតម្លៃប៉ុន្មានហើយ ពីព្រោះពិភពលោកកំពុងតែជាប់ដៃក្នុងបញ្ហាធំៗជាច្រើន។ ជាក់ស្តែងទៅពិភពលោក ជារួមកម្រនឹងមានប្រតិកម្មខ្លាំងក្លាណាស់ ប្រសិនបើប្រទេសដែលទទួលរងការរំលោភបំពាននៅស្ងាត់ស្ងៀម មិនធ្វើអ្វី មិនឆ្លើយតបអ្វី ដើម្បីឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិមានការស្ញើចសរសើរនោះ»។
ចំណែក លោក មួង ណារ៉េត អ្នកធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបណ្តាញសង្គម ថ្លែងថា នៅថ្ងៃទី២៦ខែមីនា ថៃបានដាក់កុងតឺន័រត្រួតមួយជាន់ទៀត នៅទីតាំងដែលពួកគេបានព័ទ្ធយកដីខ្មែរក្នុងឃុំថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់ ហើយMMOថៃម្នាក់ បានមកចង្អុលមុខទាហានខ្មែរឱ្យចេញឱ្យឆ្ងាយពីទូរកុងតឺន័រ ដែលទាហានថៃបានដាក់វាទយកដីខ្មែរនោះ ដើម្បីកុំឱ្យមានបញ្ហា ដែលនេះគឺជាការប្រមាថមើលងាយទាហានខ្មែរយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតពីសំណាក់ចោរឈ្លានពាន។
លោកថា៖ «ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលថៃម្នាក់នេះ ចង្អុលបញ្ជាដេញទីណាត់ទីណែង។ តើអធិបតេយ្យរបស់យើងនៅកន្លែងណា? ហើយយើងនៅលេងល្បែងថៃដល់ណាទៀត? យើងទៅដើរឈរថតរូបស្រីគេក្លាហានគេបានរូបបង ស្រីដូចនួនល្អងបានត្រឹមរូបថតដល់ពេលណា ឱ្យគេមើលងាយយើងដល់ពេលណាទៀត? យើងទៅបាញ់ថ្នាំអាទូរហ្នឹងទូរចោរទេ ហើយយើងទៅថតវីដេអូយើងមើលទូរហ្នឹង យើងមើលម៉ាជីវិតយើងទៀត ក៏ទូរហ្នឹងតិចទៀតឡើងដល់កប់ពពក ហើយវាអត់បានប្រយោជន៍អីទេ ពីព្រោះថៃគ្មានមកស្តាប់យើងទៅមើលទូរហ្នឹងទេ គឺថៃខ្លាចតែតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ និងយន្តការដែលយើងអត់ធ្វើ រួចទៅយើងនៅលេងល្បែងថៃ ថៃមើលងាយយើងមើលងាយដល់ទាហានយើងទៀត»។
បន្ថែមពីនេះ លោក អ៊ុំ សំអាន និងអ្នកឃ្លាំមើលទាំងនេះ ក៏ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែតត្រូវប្តឹងថៃទៅICCផងដែរ ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ និងបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ដែលថៃបានទម្លាក់គ្រាប់បែកនិងបាញ់ផ្លោងលើផ្ទះជនស៊ីវិលកម្ពុជា លើប្រាសាទព្រះវិហារ ប្រាសាទតាក្របី លើវត្តអារាម សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងស្ពាន ផ្លូវថ្នល់ជាដើម ដើម្បីទាមទារសំណង និងផ្តន្ទាទោសមេដឹកនាំថៃ។ លោក សំអាននិយាយថា បន្ថែមពីនេះ កម្ពុជាត្រូវប្តឹងថៃទៅកាន់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីទាមទារឱ្យថៃដកទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជាជាបន្ទាន់ និងឈប់ឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាជាបន្តទៀត។
លោកថា៖ «មួយទៀត កម្ពុជាក៏ត្រូវស្តារប្រជាធិបតេយ្យដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ គោរពសិទ្ធិមនុស្ស រៀបចំបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ ហើយត្រូវធ្វើម៉េចឱ្យមានការបង្រួបបង្រួមជាតិរវាងខ្មែរនិងខ្មែរដើម្បីឱ្យខ្មែរខ្លាំង ហើយកាលណាខ្មែរឯកភាពគ្នា ខ្មែរខ្លាំង អាចប្រឆាំងទៅនឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃបាន ហើយកាលណាកម្ពុជាងាកមកផ្លូវប្រជាធិបតេយ្យ ហើយធ្វើម៉េចបង្ក្រាបបទល្មើសនៃការឆបោកតាមអនឡាញឱ្យបាន ពេលនោះសហគមន៍អន្តរជាតិគេនៅខាងយើងគាំទ្រយើងហើយ»។
បើតាម លោក អ៊ុំ សំអាន និងអ្នកឃ្លាំមើលទាំងនេះ យល់ស្របគ្នាថា កាលណាបើកម្ពុជាស្អុយឈ្មោះជាប់ឈ្មោះជាប្រទេសដែលមានមេដឹកនាំពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការឆបោកតាមអនឡាញ គឺគ្មានប្រទេសណាគេចង់ជួយកម្ពុជាទេ នៅពេលថៃយកលេសរឿងការឆបោកតាមអនឡាញ ដើម្បីឈ្លានពានកម្ពុជា ហើយនៅពេលកម្ពុជាស្តារមុខមាត់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ ងាកមកលើផ្លូវប្រជាធិបតេយ្យវិញ ពេលនោះប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យធំៗនៅលើពិភពលោក ដូចជា អាមេរិក ជប៉ុន និងបារាំងជាដើម គេនឹងជួយកម្ពុជា បើមិនដូច្នោះទេកម្ពុជានឹងឯកកោគ្មានប្រទេសណាគេជួយកម្ពុជា និងដាក់សម្ពាធទៅលើថៃ ដែលឈ្លានពានកម្ពុជានោះទេ៕
