ការសម្រេចរបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ក្នុងការតម្កល់សាលក្រមផ្ដន្ទាទោស លោក រ៉ុង ឈុន ឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល ៤ ឆ្នាំ និងការបន្ថែមទណ្ឌកម្ម ដកហូតសិទ្ធិនយោបាយជាអចិន្ត្រៃយ៍ គឺជាការបង្ហាញមុខមាត់ពិតកាន់តែច្បាស់ នៃរបបដឹកនាំរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលកំពុងតែដើរលើគន្លងផ្ដាច់ការនិយម កាន់តែខ្លាំងជាងមុនទៅទៀត។
បើយើងសម្លឹងមើលឱ្យស៊ីជម្រៅទៅលើសាច់រឿងនេះ វាគ្រាន់តែជាល្ខោននយោបាយមួយដែលរដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការជាឧបករណ៍ ដើម្បីបោសសម្អាតដៃគូប្រកួតឱ្យអស់ពីសង្វៀននយោបាយ មុនពេលការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់ឆ្នាំ២០២៧ និងការបោះឆ្នោតសកលក្នុងឆ្នាំ២០២៨ ចូលមកដល់។
ស្ថានភាពនេះ ត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងរបាយការណ៍របស់អង្គការលីកាដូ (LICADHO) ដែលបានចេញផ្សាយនៅឆ្នាំ២០២៦ ដែលបានបរិយាយពីការកើនឡើង នៃករណីធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើសកម្មជនមនសិការក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។
លើសពីនេះ វាក៏ត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងរបាយការណ៍សន្ទស្សន៍សេរីភាពពិភពលោក ឆ្នាំ២០២៦ របស់អង្គការអ្នករាយការណ៍គ្មានព្រំដែន (Reporters Without Borders) ចេញផ្សាយកាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ និងរបាយការណ៍ ស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សសកលរបស់អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ (Amnesty International) ចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលបានព្រមានថា កម្ពុជាកំពុងធ្លាក់ចូលក្នុងវិបត្តិប្រជាធិបតេយ្យកាន់តែជ្រៅ តាមរយៈការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការ មកកម្ចាត់គូប្រជែងនយោបាយ។
លោក រ៉ុង ឈុន ដែលជាអ្នកនយោបាយចាស់វស្សា និងជាសកម្មជនសិទ្ធិការងារដ៏មានឥទ្ធិពល ត្រូវបានគេមើលឃើញថា ជាបន្លាខ្ទាស់ទ្រូងរបស់គណបក្សកាន់អំណាចជាយូរមកហើយ ដោយសារតែភាពហ៊ាននិយាយត្រង់ និងការឈរនៅខាងពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ ជាពិសេសក្នុងរឿងរសើប ដូចជា បញ្ហាព្រំដែន និងការឆបោកតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត ដែលកំពុងដុះស្លែក្នុងសង្គមកម្ពុជា។
ទាក់ទងនឹងចំណាត់ការនេះ លោក សេង វណ្ណលី នាយកកម្មវិធីតស៊ូមតិនៃអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ (KDO) និងជាទីប្រឹក្សាចលនាខ្មែរដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ (KMD) បានលើកឡើងយ៉ាងចំៗថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្លាប់សន្យាថានឹងកែទម្រង់ និងបើកចិត្តឱ្យទូលាយ ឥឡូវនេះបានបង្ហាញមុខមាត់ពិតតាមរយៈប្រព័ន្ធតុលាការថា លោកនៅតែបន្តប្រើកណ្តាប់ដៃដែកបំបិទមាត់អ្នករិះគន់ដដែល។
ធាតុពិតទៅ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កំពុងតែខ្លាចបាត់បង់អំណាច ព្រោះតែខ្លួនបានប្រព្រឹត្តទង្វើទុច្ចរិតច្រើនពេក រហូតដល់សូម្បីតែលោក រ៉ុង ឈុន ដែលគ្រាន់តែជាអ្នកនយោបាយធម្មតាម្នាក់សោះ ក៏លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ខ្លាចរអា និងមិនហ៊ានទុកឱ្យមានសេរីភាពដែរ។
ការផ្ដន្ទាទោសក្នុងឆ្នាំ២០២៦នេះ មិនមែនជារឿងចៃដន្យឡើយ ប៉ុន្តែវាគឺជាការគណនាយ៉ាងល្អិតល្អន់បំផុត។ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កំពុងតែបង្ហាញពិភពលោកថា ទោះបីជាលោកមានសញ្ញាបត្រពីសាលាល្បីៗ ពីប្រទេសបស្ចិមលោកក៏ដោយ ក៏យុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងអំណាចរបស់លោកមិនខុសពីឪពុករបស់លោកឡើយ គឺការប្រើប្រាស់កណ្តាប់ដៃដែកដើម្បីបំបិទមាត់អ្នករិះគន់។
ដូចដែល លោក សេង វណ្ណលី បានបញ្ជាក់បន្ថែមថា បញ្ហាដែលលោក រ៉ុង ឈុន លើកឡើង មិនថាជារឿងការឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិត ឬរឿងព្រំដែន សុទ្ធតែជាបញ្ហាសង្គមដែលពលរដ្ឋមានសិទ្ធិឈឺឆ្អាល ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលបែរជាយកពាក្យថា ញុះញង់ មកធ្វើជាខែលដើម្បីចោទប្រកាន់ និងកម្ចាត់មនុស្សដែលមិនចុះចូលជាមួយខ្លួនទៅវិញ។
អ្វីដែលកាន់តែអយុត្តិធម៌នោះ គឺការបដិសេធសំណើសុំពន្យារពេលសវនាការរបស់មេធាវីការពារក្តី ដែលវាបង្ហាញថា តុលាការគ្រាន់តែធ្វើឡើងដើម្បីបង្គ្រប់កិច្ចឱ្យចប់ តាមផែនការដែលគេរៀបចំទុករួចជាស្រេចប៉ុណ្ណោះ។
បើយើងពិនិត្យមើលទិន្នន័យ និងព្រឹត្តិការណ៍ដែលកើតឡើងក្នុងអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ និងការបន្តអូសបន្លាយមកដល់ដើមឆ្នាំ២០២៦នេះ យើងឃើញថា ស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្ស និងលំហសេរីភាពនយោបាយនៅកម្ពុជាបានធ្លាក់ចុះដល់ចំណុចសូន្យ ដូចដែលមានចែងក្នុងរបាយការណ៍សន្ទស្សន៍នីតិរដ្ឋឆ្នាំ២០២៦ របស់គម្រោងយុត្តិធម៌ពិភពលោក (World Justice Project)។
វាមិនមែនជារឿងចៃដន្យទេ ដែលរដ្ឋាភិបាលជ្រើសរើសយកពេលនេះ ដើម្បីចាត់ការ លោក រ៉ុង ឈុន ព្រោះគេដឹងច្បាស់ថា ប្រសិនបើទុកឱ្យលោកមានសេរីភាព លោកនឹងក្លាយជាកម្លាំងចលករដ៏សំខាន់ក្នុងការបង្រួបបង្រួមអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ និងកម្លាំងពលករដើម្បីតតាំងជាមួយគណបក្សកាន់អំណាចក្នុងការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់ឆ្នាំ២០២៧ និងការបោះឆ្នោតសកលក្នុងឆ្នាំ២០២៨។
ការដែលតុលាការបដិសេធសំណើសុំពន្យារពេលសវនាការ និងការកាត់ទោសទាំងកំបាំងមុខ គឺជាការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើគោលការណ៍សិទ្ធិទទួលបានការកាត់ក្តីដោយយុត្តិធម៌។
ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ គណបក្សកម្លាំងជាតិ ក៏បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ជាផ្លូវការមួយកាលពីថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយបានថ្កោលទោសយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះការសម្រេចរបស់សាលាឧទ្ធរណ៍។ ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍នោះ គណបក្សបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ចំណាត់ការលើ លោក រ៉ុង ឈុន គឺជាការប្លន់យកសិទ្ធិនយោបាយរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរ និងជាការបិទផ្លូវប្រកួតប្រជែងដោយសេរី។
ការចោទប្រកាន់ លោក រ៉ុង ឈុន ថាបានញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម គ្រាន់តែជាលេសដដែលៗ ដែលគណបក្សកាន់អំណាចតែងប្រើ។ តើការនិយាយការពិតអំពីបញ្ហាព្រំដែន កម្ពុជា-វៀតណាម ឬការលើកឡើងពីការឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិតដែលពលរដ្ឋគ្រប់គ្នាដឹងឮ ជាការញុះញង់ដោយរបៀបណា?
ធាតុពិត គឺរដ្ឋាភិបាលទេដែលជាអ្នកបង្កឱ្យមានភាពវឹកវរ តាមរយៈការប្រើប្រាស់អំណាចផ្តាច់ការមកសង្កត់សង្កិនលើពលរដ្ឋខ្លួនឯង។ ការដកសិទ្ធិនយោបាយជាអចិន្ត្រៃយ៍ គឺជាទោសប្រហារជីវិតនយោបាយ ដែលរបបលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ប្រើដើម្បីសម្លាប់មនសិការស្នេហាជាតិរបស់សកម្មជនដទៃទៀត កុំឱ្យហ៊ានងើបតវ៉ា។
ក្នុងបរិបទឆ្នាំ២០២៦នេះ កម្ពុជាកំពុងស្ថិតក្នុងចំណុចរបត់ដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុត។ ខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលព្យាយាមប្រើរូបភាពការអភិវឌ្ឍ និងសន្តិភាពមកបោកបញ្ឆោតពលរដ្ឋ និងសហគមន៍អន្តរជាតិ ប៉ុន្តែទង្វើជាក់ស្តែងមកលើ លោក រ៉ុង ឈុន បានបកអាក្រាតនូវការពិតដែលថា គ្មានសន្តិភាពពិតប្រាកដឡើយនៅក្នុងប្រទេសដែលពោរពេញទៅដោយការភ័យខ្លាច និងអំពើអយុត្តិធម៌។
ការដែលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ខ្លាចសូម្បីតែមតិរិះគន់ពីសំណាក់អ្នកនយោបាយម្នាក់ដូចជាលោក រ៉ុង ឈុន បង្ហាញថា គ្រឹះនៃអំណាចរបស់លោកគឺទន់ជ្រាយបំផុត ហើយលោកដឹងច្បាស់ថា យុត្តិធម៌ និងការពិត គឺជាសត្រូវដ៏សាហាវបំផុតសម្រាប់របបរបស់លោក។
រឿងរ៉ាវរបស់លោក រ៉ុង ឈុន គឺជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីជោគវាសនារបស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។ នៅពេលដែលតុលាការលែងជាកន្លែងផ្តល់យុត្តិធម៌ ប៉ុន្តែបែរជាក្លាយជា «រោងចក្រផលិតសាលក្រម» តាមបញ្ជារបស់អ្នកមានអំណាច នោះមានន័យថា រដ្ឋធម្មនុញ្ញគ្រាន់តែជាក្រដាសដែលគេអាចហែកចោលពេលណាក៏បាន។
ចំណាត់ការលើ លោក រ៉ុង ឈុន គឺជាការបិទបញ្ចប់រាល់ក្តីសង្ឃឹមដែលថា នឹងមានការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមាននៅកម្ពុជាក្រោមការដឹកនាំរបស់មេដឹកនាំបន្តវេន។ ផ្ទុយទៅវិញ វាកាន់តែបញ្ជាក់ច្បាស់ថា ដរាបណាអំណាចនៅតែត្រូវបានក្រសោបទុកដោយក្រុមគ្រួសារ និងបក្ខពួកនិយមដែលខ្លាចការពិត នោះពលរដ្ឋកម្ពុជានឹងត្រូវបន្តរស់នៅក្រោមការគាបសង្កត់យ៉ាងជូរចត់បំផុត។
ជាចុងក្រោយ ការកម្ចាត់លោក រ៉ុង ឈុន ចេញពីសង្វៀននយោបាយ មិនមែនជាជ័យជម្នះរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ឡើយ ប៉ុន្តែវាគឺជាបរាជ័យនៃសីលធម៌ និងភាពជាអ្នកដឹកនាំ។ ទង្វើទុច្ចរិតដែលរដ្ឋាភិបាលបានធ្វើមកលើសកម្មជនមនសិការរូបនេះ នឹងក្លាយជាស្នាមប្រឡាក់ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលមិនអាចលាងជម្រះបាន។
ការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់ឆ្នាំ២០២៧ និងការបោះឆ្នោតសកលក្នុងឆ្នាំ២០២៨ ដែលនឹងមកដល់ខាងមុខ ក៏នឹងគ្រាន់តែជាល្ខោននយោបាយមួយទៀត ដែលរៀបចំឡើងដើម្បីបន្តអំណាចផ្ដាច់ការ ក្នុងខណៈដែលសំឡេងពិតរបស់ពលរដ្ឋត្រូវបានគេច្របាច់កឱ្យស្លាប់តាមរយៈការចាប់ខ្លួន និងការកាត់ទោសដោយអយុត្តិធម៌បែបនេះឯង។
កម្ពុជាកំពុងតែដើរចូលទៅក្នុងយុគសម័យដ៏ងងឹតស្លុប ដែលសេរីភាពត្រូវបានគេដោះដូរជាមួយភាពភ័យខ្លាច ហើយយុត្តិធម៌ត្រូវបានគេលក់ដូរ ដើម្បីរក្សាអំណាចដែលបានមកដោយមិនស្របច្បាប់ និងទង្វើទុច្ចរិតដែលមិនអាចអត់ឱនឱ្យបាន៕
