របាយការណ៍ថ្មីបំផុតឆ្នាំ២០២៦ របស់ស្ថាប័ន Moody’s Ratings បានបង្ហាញសញ្ញាវិជ្ជមានសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ដោយប្តូរការមើលឃើញពី «ព្រួយបារម្ភ» មកជា «មានស្ថិរភាព» តែស្ថិរភាពនេះ នឹងមានភាពផុយស្រួយបំផុត ប្រសិនបើគ្រឹះនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ មិនមានភាពរឹងមាំនោះទេ។
ការកែសម្រួលនេះដោយសារ Moody’s យល់ថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធ្វើបានល្អក្នុងការគ្រប់គ្រងបំណុល ហើយសេដ្ឋកិច្ចជាតិនៅតែបន្តរីកចម្រើនក្នុងរង្វង់ ៤,៥ ភាគរយ បើទោះជាទំនិញនៅលើពិភពលោកឡើងថ្លៃក៏ដោយ។ បន្ថែមពីនេះ Moody’s បានបញ្ជាក់ថា កម្ពុជានៅមានប្រាក់បម្រុងអន្តរជាតិច្រើនគ្រាន់បើ ដែលអាចជួយធានាដល់ការបញ្ជាទិញទំនិញពីក្រៅប្រទេស និងជួយឱ្យតម្លៃលុយខ្មែរនៅមានលំនឹងល្អ។
បើតាមរបាយការណ៍ថ្មីបំផុតពីធនាគារពិភពលោកក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា អាចនឹងថយល្បឿនបន្តិចមកត្រឹម ៤,៣ ភាគរយ ដែលតួលេខនេះស្របទៅនឹងការព្រមានរបស់ Moody’s ដែរ។ មូលហេតុធំដែលធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចដើរយឺតជាងមុន គឺដោយសារវិស័យដីធ្លី និងផ្ទះសម្បែងនៅតែបន្តស្ងប់ស្ងាត់យូរជាងការរំពឹងទុក រួមទាំងការធ្លាក់ចុះនៃលុយកាក់ដែលពលករខ្មែរនៅក្រៅប្រទេសផ្ញើមកផ្ទះ ដែលកាលពីមុនគឺជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ជួយដល់ការចាយវាយក្នុងស្រុក។
ទោះបីជាវិស័យសំណង់ និងអចលនទ្រព្យកំពុងជួបការលំបាកក៏ដោយ ប៉ុន្តែ Moody’s បានមើលឃើញចំណុចខ្លាំងនៅក្នុងវិស័យនាំចេញ ជាពិសេសគឺការនាំចេញសម្លៀកបំពាក់ ស្បែកជើង និងកាបូប ដែលនៅតែជាក្បាលម៉ាស៊ីនដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់រុញច្រានសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។
ការនាំចេញទាំងនេះ ទទួលបានផលចំណេញពីការផ្លាស់ប្តូរការផលិតនៅលើពិភពលោក និងការកើនឡើងវិញនៃតម្រូវការទិញទំនិញពីទីផ្សារអឺរ៉ុប និងអាមេរិក បើទោះជាមានភាពមិនច្បាស់លាស់ខ្លះៗ លើគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មក៏ដោយ។
បន្ថែមលើនេះ វិស័យកសិកម្ម និងការច្នៃផលិតផលកសិកម្ម ក៏កំពុងបង្ហាញសក្តានុពលកាន់តែខ្លាំង តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីជាមួយចិន និងកូរ៉េខាងត្បូង ដែលជួយឱ្យសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាមានប្រភពចំណូលចម្រុះជាងមុន។
ទោះបីជាមើលឃើញចំណុចល្អខ្លះក៏ដោយ ប៉ុន្តែ Moody’s ក៏បានដាក់សញ្ញាប្រុងប្រយ័ត្នថា ប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុកម្ពុជានៅតែមានចំណុចងាយរងគ្រោះ។ គ្រោះថ្នាក់ធំបំផុត គឺការកើនឡើងនៃបំណុលវណ្ឌក ឬការជំពាក់លុយធនាគារដែលសងមិនរួចនៅក្នុងវិស័យដីធ្លី និងផ្ទះសម្បែង រួមជាមួយការរារែកចិត្តរបស់អ្នកវិនិយោគបរទេសក្នុងការចាក់លុយចូលស្រុកខ្មែរ។ កត្តាទាំងនេះហើយ ដែលនៅតែជារបាំង ធ្វើឱ្យកម្ពុជាមិនទាន់អាចដំឡើងពិន្ទុ ឬចំណាត់ថ្នាក់សេដ្ឋកិច្ចឱ្យខ្ពស់ជាងកម្រិត B2 បាននៅឡើយ។
នៅក្នុងស្ថានភាពដែលបណ្តាមហាអំណាចកំពុងប្រកួតប្រជែងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្នុងឆ្នាំ២០២៦នេះ កម្ពុជាកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់មួយ គឺការរៀបចំសេដ្ឋកិច្ចឱ្យមានភាពចម្រុះ និងមិនពឹងផ្អែកលើវិស័យតែមួយ។
របាយការណ៍បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា សេដ្ឋកិច្ចនឹងមិនអាចរឹងមាំទៅបានឡើយ បើគ្មានស្ថិរភាពនយោបាយផ្ទៃក្នុង និងការទទួលស្គាល់ ឬគាំទ្រពីសំណាក់ប្រទេសធំៗលើពិភពលោកនោះ។ ក្នុងន័យនេះ ភាពជោគជ័យនៃសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខនយោបាយ គឺជាកង់ពីរដែលត្រូវធ្វើដំណើរទៅទន្ទឹមគ្នាជានិច្ច។
ការដែលកម្ពុជាអាចបន្តនាំចេញទំនិញបានច្រើនទៅកាន់ទីផ្សារធំៗ ដូចជា អាមេរិក និងអឺរ៉ុប គឺអាស្រ័យទាំងស្រុងលើការរក្សាឱ្យបាននូវភាពអនុគ្រោះពាណិជ្ជកម្ម និងទំនាក់ទំនងល្អជាមួយប្រទេសទាំងនោះ។ ដូច្នេះហើយ របាយការណ៍របស់ Moody’s មិនមែនគ្រាន់តែជាការបូកសរុបលេខលុយកាក់ធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការដាស់តឿនឱ្យកម្ពុជាត្រូវតែធ្វើការកែទម្រង់ផ្ទៃក្នុងឱ្យខានតែបាន។ ការកែទម្រង់នេះ គឺដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការចង់បានរបស់អ្នកវិនិយោគអន្តរជាតិ ដែលពួកគេតែងតែសម្លឹងមើល និងផ្ដល់តម្លៃខ្លាំងលើបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និងការគោរពច្បាប់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
នៅក្នុងសមីការសេដ្ឋកិច្ចសម័យថ្មី នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច គឺជាចំណងដែលមិនអាចស្រាយដាច់ពីគ្នាបានឡើយ។ របាយការណ៍របស់ Moody’s បានបង្ហាញថា ដើម្បីឱ្យកម្ពុជាជោគជ័យក្នុងរយៈពេលវែង គឺអាស្រ័យលើសមត្ថភាពក្នុងការទាក់ទាញអ្នករកស៊ីធំៗ ពីបរទេស (FDI) ដែលនាំមកនូវបច្ចេកវិទ្យានិងការងារពិតប្រាកដ មិនមែនត្រឹមតែអ្នកមកបោះទុនទិញដី ឬផ្ទះ ទុកលក់ចំណេញមួយពេលៗ នោះទេ។
ដើម្បីធ្វើរឿងនេះបាន កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវសាងទំនុកចិត្តជាមួយវិនិយោគិនមកពីអាមេរិក អឺរ៉ុប និងជប៉ុន។ អ្នកវិនិយោគទាំងនេះ មិនមែនមើលតែតួលេខកំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិ (GDP) តែមួយមុខនោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេឱ្យតម្លៃខ្ពស់បំផុតលើ «ភាពស្អាតស្អំនៃរដ្ឋបាល ការគោរពច្បាប់ឱ្យបានស្មើភាព និង ស្ថិរភាពសង្គម»។
ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើមានភាពរកាំរកូសផ្នែកនយោបាយ ឬការរឹតត្បិតសេរីភាពផ្សេងៗ វានឹងក្លាយជាហានិភ័យលាក់មុខ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកវិនិយោគខ្លាចរអា។ ហានិភ័យទាំងនេះ អាចឈានទៅដល់ការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច ឬការដកហូតការមិនយកពន្ធលើទំនិញ ដែលនឹងធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចជាតិរងគ្រោះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
ដើម្បីឱ្យសេដ្ឋកិច្ចដែល Moody’s ថាមាន «ស្ថិរភាព» នេះ រីកចម្រើនទៅមុខយូរអង្វែង និងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដែលគេបានព្រមាន លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរពិចារណាប្រើ «ការបើកចំហរនយោបាយ» ធ្វើជាក្បាលម៉ាស៊ីនរុញច្រានសេដ្ឋកិច្ច តាមរយៈចំណុចសំខាន់ៗ ដូចជា៖
ការផ្តល់សិទ្ធិធ្វើនយោបាយឡើងវិញ និងការបើកសេរីភាពឱ្យទូលាយ គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ចងមិត្ត ភាពឱ្យកាន់តែជិតស្និទ្ធជាមួយប្រទេសលោកសេរី។ ការពិចារណាផ្តល់សិទ្ធិធ្វើនយោបាយដល់ថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សប្រឆាំង ដូចជា លោក កឹម សុខា លោក រ៉ុង ឈុន លោក ថាច់ ស៊ីថា និងអ្នកនយោបាយផ្សេងទៀត នឹងក្លាយជាសញ្ញាវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងផ្ញើទៅកាន់អាមេរិក និងអឺរ៉ុប។
ទង្វើនេះ នឹងជួយកាត់បន្ថយសម្ពាធពីច្បាប់ស្តីពីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យរបស់អាមេរិកមកលើកម្ពុជា ហើយក៏អាចឈានទៅដល់ការទទួលបានប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពាណិជ្ជកម្ម EBA ពេញ ១០០% ឡើងវិញពីសហភាពអឺរ៉ុប ដែលជាដង្ហើមសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់វិស័យកាត់ដេរ និងជីវភាពកម្មករខ្មែររាប់លាននាក់។
ការដោះលែងអ្នកទោសមនសិកា ដូចជាកញ្ញា សេង ធារី ក្រុមយុវជនមាតាធម្មជាតិ និងសកម្មជនដទៃទៀត នឹងជួយកែលម្អមុខមាត់កម្ពុជាឱ្យកាន់តែល្អស្អាតនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។
ការកាត់បន្ថយភាពតានតឹងផ្នែកនយោបាយក្នុងស្រុក នឹងបង្កើតបរិយាកាសរកស៊ីមួយដែលមានទំនុកចិត្តខ្ពស់សម្រាប់អ្នកវិនិយោគធំៗ លំដាប់ពិភពលោក ដែលពួកគេមិនត្រឹមតែនាំមកនូវប្រាក់កាសប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងនាំមកនូវបច្ចេកវិទ្យាទំនើប និងស្តង់ដារការងារខ្ពស់ដល់ពលរដ្ឋខ្មែរទៀតផង។
យុទ្ធសាស្ត្រនេះហើយ គឺជាការដោះស្រាយហានិភ័យដែលស្ថាប័ន Moody’s បានព្រមាន អំពីការពឹងផ្អែកខ្លាំងពេកលើប្រភពទុនពីប្រទេសតែមួយ ដូចជាចិន។ វាក៏នឹងជួយឱ្យកម្ពុជាអាចពង្រីកទីផ្សារនាំចេញទំនិញទៅកាន់ប្រទេសជាច្រើនទៀតជុំវិញពិភពលោកឱ្យកាន់តែទូលំទូលាយ និងមានសុវត្ថិភាពសេដ្ឋកិច្ចជាងមុន។
តាមរយៈការបើកសេរីភាពនយោបាយឱ្យទូលាយ កម្ពុជានឹងអាចកសាងទំនាក់ទំនងឱ្យមានតុល្យភាពរវាងប្រទេសចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ការធ្វើបែបនេះ នឹងជួយកាត់បន្ថយគ្រោះថ្នាក់ដែលកើតចេញពីជម្លោះរវាងមហាអំណាច ដែលជាចំណុចស្ថាប័ន Moody’s តែងតែយកចិត្តទុកដាក់តាមដាន។ សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជានឹងរឹងមាំបំផុត នៅពេលដែលកម្ពុជាអាចប្រែក្លាយខ្លួនជា «ស្ពានមិត្តភាព» ដែលទទួលយកការរកស៊ីពីគ្រប់ទិសទី ដោយគ្មានការរើសអើង និងមិនរងសម្ពាធពីខាងក្រៅ។
ជាចុងក្រោយ ការធ្វើកំណែទម្រង់តាមរយៈការផ្សះផ្សាជាតិ នឹងអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋាភិបាលអាចប្រមូលផ្ដុំអ្នកចេះដឹង និងធនធានមនុស្សពីគ្រប់និន្នាការ ដើម្បីមកជួយគ្នាដោះស្រាយបញ្ហាសំខាន់ៗ នៃសេដ្ឋកិច្ច ដូចជា ការធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធតុលាការមានប្រសិទ្ធភាព និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយជាដើម។
នៅពេលដែលមានសេរីភាពនយោបាយត្រឹមត្រូវ កម្ពុជានឹងមានឥទ្ធិពលកាន់តែខ្លាំងក្នុងការចរចាបើកទីផ្សារថ្មីៗជាមួយបរទេស និងអាចទាក់ទាញជំនួយបច្ចេកទេសទំនើបៗ ដើម្បីពង្រឹងប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុឱ្យមានស្ថិរភាព ដូចដែលស្ថាប័ន Moody’s បានផ្ដល់អនុសាសន៍ឱ្យធ្វើ។
សរុបមក ការដែលស្ថាប័ន Moody’s ប្តូរទស្សនវិស័យមកជា «ស្ថិរភាព» គឺជាឱកាសមាសដ៏កម្រសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ក្នុងការទាក់ទាញទុនវិនិយោគ។ ប៉ុន្តែស្ថិរភាពនេះនឹងមានភាពផុយស្រួយបំផុត ប្រសិនបើគ្រឹះនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស មិនត្រូវបានពង្រឹងឱ្យរឹងមាំនោះទេ។
ការសម្រេចចិត្តកែទម្រង់ដោយបើកលំហនយោបាយ មិនមែនជាការបង្ហាញពីភាពទន់ខ្សោយនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាភាពឆ្លាតវៃផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រ។ វាជាការធានាថា សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា នឹងមិនមែនមានស្ថិរភាពត្រឹមតែនៅលើក្រដាសរបាយការណ៍របស់ Moody’s ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ នឹងក្លាយជាសេដ្ឋកិច្ចដែលរឹងមាំ មានយុត្តិធម៌ និងអាចប្រកួតប្រជែងខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន។
ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវមានសាមគ្គីភាពជាតិជាធ្លុងមួយ។ ដូច្នេះការដោះលែងអ្នកទោសមនសិកា និងការផ្តល់សិទ្ធិធ្វើនយោបាយដល់អ្នកមានមតិផ្ទុយ គឺជាជំហានដំបូងដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុត ដើម្បីឈានទៅរកគោលដៅនេះ។ ការដើរទន្ទឹមគ្នា រវាង «ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច និង ការបើកចំហនយោបាយ» គឺជាផ្លូវតែមួយគត់ ដែលនឹងជួយឱ្យកម្ពុជាចាកចេញពីតំបន់ដែលមានហានិភ័យ ហើយឈានទៅរកភាពរីកចម្រើនប្រកបដោយមោទកភាពជាតិ ក្នុងយុគសម័យថ្មីនេះ៕
