សហមេធាវីការពារក្តីលោក កឹម សុខា និងក្រុមអ្នកតាមដាន ទាមទារឱ្យសាលាឧទ្ធរណ៍ បដិសេធសាលក្រមចោទប្រកាន់របស់សាលាដំបូង ដោយចាត់ទុកថា ការចោទជារឿងអយុត្តិធម៌ សម្រាប់មេដឹកនាំបក្សប្រឆាំងរូបនេះ ខណៈការកាត់ក្តីបានអូសពេលជិត១០ឆ្នាំ ដែលជឿថាមានចរិតនយោបាយ។
លោក កឹម សុខា ប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិដែលតុលាការរំលាយ បានបង្ហាញមុខជាថ្មីទៀតនៅសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញនាថ្ងៃទី៨ខែមេសានេះ បន្តតតាំងក្តី ប្រឆាំងនឹងបទចោទរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ ជុំវិញបណ្តឹងចោទរបស់រដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន សែន អំឡុងឆ្នាំ២០១៧។
សហមេធាវីការពារសិទ្ធិឱ្យ លោក កឹម សុខា គឺលោក ផែង ហេង ប្រាប់ក្រុមអ្នកសារព័ត៌មានក្រោយដើរចេញពីបន្ទប់សវនាការនាព្រឹកថ្ងៃទី០៨ ខែមេសានេះថា ព្រឹកនេះ ជាកម្មវិធីសវនាការបន្ត ដែលសាលាឧទ្ធរណ៍ ចេះតែលើកពេលជាបន្តបន្ទាប់ ចាប់ពីបានលើក តាំងពីថ្ងៃទី១៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ មក ជុំវិញបណ្តឹងសារទុក្ខរបស់កូនក្តី។
លោកបន្តថា កម្មវិធីសវនាការរបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ នាពេលព្រឹក បានបញ្ចប់ត្រឹមសេចក្តីសន្និដ្ឋានរបស់តំណាងមហាអយ្យការ ហើយពេលរសៀល សហមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី នឹងប្រើពេល ៣ម៉ោង សម្រាប់ធ្វើសេចក្តីសន្និដ្ឋាន។
លោកបន្តថា បើពេលវេលាមិនអាចបញ្ចប់ល្ងាចនេះទេ នោះសហមេធាវីរបស់លោក កឹម សុខា នឹងធ្វើសេចក្តីសន្និដ្ឋាននៅព្រឹកថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ ហើយបន្តដោយសំណូមពរ និងមតិចុងក្រោយរបស់លោក កឹម សុខា។
បើតាមសហមេធាវីរូបនេះ ក្នុងសវនាការព្រឹកមិញនេះ តំណាងអយ្យការសាលាឧទ្ធរណ៍ បានការពារបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍របស់តំណាងអយ្យការសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ និងបានគូសបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសម្តីសាក្សី ការការពាររបស់ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី និងគូសបញ្ជាក់ពីសម្តីរបស់លោក កឹម សុខា ដែលបានថ្លែងនៅប្រទេសអូស្ត្រាលី ក៏ដូចជាក្នុងអំឡុងពេលបាតុកម្មផ្សេងៗ ហើយបានធ្វើសេចក្តីសន្និដ្ឋានដោយស្នើទៅក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះ ឱ្យផ្តន្ទាទោស ដកសិទ្ធិធ្វើនយោបាយ ក៏ដូចជាសុំឱ្យឃុំខ្លួនលោក កឹម សុខា ជាដើម។
តែយ៉ាងណា លោក ផែង ហេង យល់ថា ការស្នើសុំរបស់តំណាងអយ្យការជាសិទ្ធិរបស់តំណាងអយ្យការ ហើយក្នុងនាមជាសហមេធាវីការពារក្តីឱ្យ លោក កឹម សុខ នឹងស្នើដល់ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះ ពិចារណាក្នុងការទម្លាក់បទចោទលើកូនក្តីរបស់លោក និងផ្តល់ភាពស្អាតស្អំដល់លោក កឹម សុខា ដែលមិនបានប្រព្រឹត្តកំហុសដូចការចោទប្រកាន់។
លោកថា៖ «ការស្នើសុំរបស់តំណាងអយ្យការ ជាសិទ្ធិរបស់តំណាងអយ្យការយល់ឃើញ ប៉ុន្តែសម្រាប់មេធាវី យើងនឹងស្នើសុំដោយបដិសេធចោល ព្រោះថាអ្វីដែលយើងប្តឹងឧទ្ធរណ៍នឹងសាលក្រមរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញនេះ ដោយសារតែយើងឃើញថាជាសាលក្រមមួយ ដែលផ្តល់ភាពអយុត្តិធម៌ដល់កូនក្តីយើង ហើយយើងមានភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ដែលយើងបានដាក់នៅសាលាដំបូង ហើយត្រូវបានសាលាដំបូងមិនបានយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើភស្តុតាងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយរបស់សហមេធាវីរបស់ឯកឧត្តម កឹម សុខា»។
លោកមេធាវី ហេង ផេង ក៏បានចាត់ទុកការអូសបន្លាយពេលវេលាជិត ១ទស្សវត្សរ៍ ឬជិត១០ឆ្នាំ គិតចាប់តាំងពីថ្ងៃចាប់ខ្លួនលោក កឹម សុខា កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៧មកនោះ ថាមានភាពអយុត្តិធម៌រួចទៅហើយ និងមិនស្របតាមគោលការណ៍សន្ធិសញ្ញាស្តីពី សិទ្ធិពលរដ្ឋ សិទ្ធិនយោបាយ និងច្បាប់របស់កម្ពុជាផងដែរ។
ស្របពេលដែលសាលាឧទ្ធរណ៍បន្តសវនាការនេះដែរ គេក៏សង្កេតឃើញមានបណ្តាអង្គទូតបរទេស រួមមាន អាមេរិក បារាំង អូស្ត្រាលី និងចក្រភពអង់គ្លេស ព្រមទាំងអង្គការសង្គមស៊ីវិលអ្នកនយោបាយ និងប្រជាពលរដ្ឋនៅរាជធានី និងបណ្តាខេត្តនានា បានចូលរួមតាមដានសង្កេតការណ៍ផងដែរ។
លោក យី សុខសាន្ត មន្ត្រីស៊ើបអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក បានកត់សម្គាល់ដែរថា សវនាការរបស់លោក កឹម សុខា ដែលអូសបន្លាយពេលវេលាយូរបែបនេះ ហាក់ជារឿងនយោបាយច្រើនជាងរឿងប្រព្រឹត្តបទល្មើស។
លោកថា៖ «យើងមើលឃើញនីតិវិធីដែលយើងតាមដានរហូតមកដល់ពេលនេះ គឺគ្រាន់តែទុកពេលឱ្យសន្និដ្ឋាន គឺជិត២ឆ្នាំ ដូច្នេះយើងមើលថាតើស្ថានភាពទាំងអ្នកទោស ទាំងចៅក្រម ព្រះរាជអាជ្ញា ទាំងមេធាវី យើងយល់ថា វាមិនមែនជារឿងខុសច្បាប់ទេ អានេះវាហាក់ដូចជារឿងនយោបាយច្រើនជាងរឿងដែលឯកឧត្តម កឹម សុខា ប្រព្រឹត្តបទល្មើសខុសច្បាប់[…] ខ្ញុំគិតថាស្នើសុំឱ្យការផ្សះផ្សាបង្រួបបង្រួមជាតិ ពីព្រោះទាំងអស់គ្នាគឺធ្វើដើម្បីជាតិ មានទិសដៅដូចគ្នា ហើយគណបក្សនយោបាយសុទ្ធតែមានការចុះបញ្ជីនៅក្រសួងមហាផ្ទៃស្របច្បាប់»។
ប្រធានគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន លោក យ៉ែម ប៉ុញ្ញឬទ្ធិ ដែលបង្ហាញវត្តមាននៅមុខសាលាជម្រះក្តី បានលើកឡើងថា បើទោះជាមានក្តីរំពឹងតិចតួច តែលោកបន្តតស៊ូមតិទាមទារឱ្យតុលាការផ្តល់យុត្តិធម៌ និងទម្លាក់បទចោទទៅលើលោក កឹម សុខា ដែលមិនបានប្រព្រឹត្តដូចការចោទប្រកាន់។ លោកបន្តថា ដល់ពេលហើយដែលខ្មែរត្រូវរួបរួមសាមគ្គីគ្នា ផ្សះផ្សាជាតិ ដើម្បីដោះស្រាយវិបត្តិសង្គម ជួយលើកកម្ពស់ជីវភាពប្រជាពលរដ្ឋ និងការអភិវឌ្ឍជាតិ។
លោកថា៖ «ទោះបីក្តីរំពឹងសង្ឃឹមទុកតិចតួច ក៏យើងនៅតែមិនបោះបង់គោលដៅនៃការតស៊ូមតិ ហើយនិងការទាមទារឱ្យតុលាការផ្តល់យុត្តិធម៌ជូនលោក កឹម សុខា ក៏ដូចជាទម្លាក់បទចោទជាដើម[…] ដល់ពេលវេលាមួយដែលខ្មែរគួររួបរួមគ្នា ហើយសាមគ្គីផ្សះផ្សាជាតិ ហើយដូចគោលការណ៍ដែលយើងធ្លាប់បាននិយាយ ក្នុងនាមជាបក្សប្រឆាំង គឺយើងមិនត្រូវចាត់ទុកខ្មែរជាសត្រូវ ខ្មែរតែមួយ សន្តិវិធី អហិង្សា ដើម្បីយកពេលវេលាផ្សះផ្សាជាតិ ហើយនិងដោះស្រាយបញ្ហាវិបត្តិសង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងជួយដល់ជីវភាពប្រជាពលរដ្ឋយើង និងការអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិយើង»។
ចំណែក សមាជិកគណៈកម្មការនាយកនៃគណបក្សកម្លាំងជាតិ អ្នកស្រី ឡឹក រដ្ឋា បានបង្ហាញការសោកស្តាយ និងការឈឺចាប់ដែលតុលាការចោទប្រកាន់ទៅលើលោក កឹម សុខា ទាំងដែលលោកមិនបានប្រព្រឹត្តកំហុសដូចការចោទប្រកាន់។ ការណ៍នេះ អ្នកស្រីក៏អំពាវនាវដល់សាលាឧទ្ធរណ៍ទម្លាក់បទចោទ និងដោះលែងលោក កឹម សុខា ឱ្យមានសេរីភាពវិញ។
អ្នកស្រីថា៖ «គាត់អត់មានកំហុសអីទេ យើងក៏មិនឃើញថាគាត់មានបទល្មើសជាក់ស្តែងណាដែលចោទថា គាត់ហ្នឹងរួមគំនិតក្បត់ជាមួយនឹងបរទេស […] មកដល់ថ្ងៃនេះ សូម្បីតែខាងតុលាការក៏អត់មានចោទគាត់ថា ឱ្យចំប្រទេស ក ឱ្យដឹងថាប្រទេស ក ណាវាអត់ ចឹងបានន័យថា គាត់មិនមែនជាជនក្បត់ជាតិ។ ហើយយើងមើលជាក់ស្តែងទៅ ពិតជាគាត់មិនមែនជាជនក្បត់ជាតិ ពីព្រោះគាត់មិនបានកាត់ដីឱ្យបរទេស គាត់មិនបានស៊ុមក្រឡំជាមួយបរទេស គាត់មិនបានលក់រ៉ែ លក់ធនធានធម្មជាតិរបស់ប្រទេសជាតិ គឺអត់តែម្តង ចឹងសុំឱ្យតុលាការទម្លាក់បទចោទហ្នឹងទៅ[…] យើងទាំងអស់គ្នារួមគ្នាទៅ ខ្មែរយើងរួមគ្នាទៅ បរទេសក៏គេអត់ហ៊ានមើលងាយយើង ក៏គេអត់ហ៊ានឈ្លានពានយើងដែរ»។
ប្រជាពលរដ្ឋមួយរូបមកពីខេត្តសៀមរាប លោក គិន លាង ដែលបានមកឃ្លាំមើលសវនាការដែរនោះ យល់ថា ការចោទប្រកាន់ទៅលើ លោក កឹម សុខា ពីបទ សន្និដ្ឋិភាពជាមួយបរទេសគឺជារឿងធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈលោកសង្កេតឃើញថា អ្នកនយោបាយចាស់វស្សារូបនេះ តែងតែលះបង់កម្លាំងកាយចិត្តជួយជាតិមាតុភូមិ មិនដែលរត់ចោលស្រុក និងតែងប្រកាសពីគោលការណ៍នយោបាយអហិង្សា ដោយមិនយកខ្មែរណាជាសត្រូវជាដើម។
ការណ៍នេះ លោកក៏បានអំពាវនាវដល់តុលាការ ពិចារណាទម្លាក់បទចោទប្រកាន់ទៅលើលោក កឹម សុខា និងដោះលែងគាត់ឱ្យមានសេរីភាពវិញ ដើម្បីចូលរួមជួយជាតិមាតុភូមិ ស្របពេលដែលកម្ពុជាបាននិងកំពុងរងការឈ្លានពានទឹកដីពីប្រទេសថៃ។
លោកថា៖ «ខ្ញុំតែងតែមានសេចក្តីសង្ឃឹមជានិច្ចថា តុលាការនឹងត្រូវតែដោះលែង និងទម្លាក់ចោលលើបទចោទទាំងអស់ទៅលើលោកប្រធាន[កឹម សុខា] ដើម្បីឱ្យលោកមានសេរីភាពឡើងវិញ ហើយជាពិសេសប្រទេសជាតិយើងបច្ចុប្បន្ន គឺយើងមានការបៀតបៀនពីសត្រូវឈ្លានពានរបស់យើងផង ហើយយើងត្រូវការឯកភាពផ្ទៃក្នុងជាតិរបស់យើងជាចាំបាច់បំផុត ក្នុងការឈានទៅរកដោះស្រាយបញ្ហារបស់ជាតិធំៗរបស់យើង»។
លោក កឹម សុខា ត្រូវបានសមត្ថកិច្ចប្រដាប់ដោយអាវុធ ឆ្មក់ចូលចាប់ខ្លួនទាំងកណ្តាលយប់ ឈានចូលថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៧ ដែលលោក ហ៊ុន សែន ធ្លាប់ទម្លាយថា លោកជាអ្នកបញ្ជា ដោយចោទថា មេបក្សប្រឆាំងរូបនេះ គប់គិតជាមួយអាមេរិកចង់ផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក ខណៈគណបក្សប្រឆាំងនេះ ហក់ឡើងប្រជាប្រិយភាព ទទួលបានសន្លឹកឆ្នោតគាំ ទ្រជិតពាក់កណ្តាលប្រទេស ប្រហាក់ប្រហែលនឹងគណបក្សកាន់អំណាចដែរ។
ប្រមាណជា៣ខែបន្ទាប់ គណបក្សសង្គ្រោះជាតិរបស់លោក ដែលទទួលបានសំឡេងឆ្នោត ប្រហាក់ប្រហែលបក្សកាន់អំណាចដែរនោះ ត្រូវបានតុលាការកំពូលរំលាយ តាមបណ្តឹងរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដែលចោទថា លោកបានគប់គិតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ចង់ផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក ហ៊ុន សែន ។
ក្រោយពីតុលាការកំពូលរំលាយ អាសនៈក្នុងសភា និងនៅឃុំសង្កាត់ ដែលមានសំឡេងឆ្នោត គាំទ្រជិតពាក់កណ្តាលប្រទេស ត្រូវបានរឹបអូសយកទៅចែកគណបក្សផ្សេង ដែលពលរដ្ឋមិនបានបោះឆ្នោតឱ្យ។ ក្នុងនោះអាសនៈស្ទើរតែទាំងអស់របស់គណបក្សប្រឆាំងធំជាងគេនេះ បានទៅលើគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាពិសេសអាសនៈក្នុងសភា ។
ចាប់ពីពេលនោះមក ក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំរដ្ឋ បានក្លាយជារដ្ឋាភិបាលឯកបក្ស អំណាចទាំងអស់ត្រូវបានលោក ហ៊ុន សែន ក្រសោបយកទាំងរដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភា។
៦ឆ្នាំក្រោយមក ពោលគឺនៅថ្ងៃទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០២៣ តុលាការក្រុងភ្នំពេញ បានប្រកាសសាលក្រមផ្តន្ទាទោស លោក កឹម សុខា ដែលមានអាយុជាង៧០ឆ្នាំ ឱ្យជាប់ទោស២៧ឆ្នាំ ដោយឃុំខ្លួននៅក្នុងផ្ទះដែលជាការបន្តបិទខ្ទប់មិនឱ្យធ្វើនយោបាយ។
យ៉ាងណា ភ្លាមៗ ក្រោយតុលាការប្រកាសសាលក្រមផ្តន្ទាទោស លោក កឹម សុខា សហរដ្ឋអាមេរិកតាមរយៈស្ថានទូតប្រចាំកម្ពុជា ច្រានចោលទៅនឹងសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការនេះ ដោយចាត់ទុកសាលក្រមផ្តន្ទាទោសនេះថា ជាការរំខានចិត្តជាខ្លាំង ចំពោះការផ្តន្ទាទោស លោក កឹម សុខា មេដឹកនាំនយោបាយកម្ពុជា ដែលទទួលបាននូវការគោរព។
សហរដ្ឋអាមេរិក គូសបញ្ជាក់ពេលនោះថា ដំណើរការច្រើនឆ្នាំ ដើម្បីបំបិទសំឡេង លោក កឹម សុខា ដោយ ផ្អែកលើបទសមគំនិត ប្រឌិត គឺជាបរាជ័យនៃប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌។ ហើយថា ការបដិសេធសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងធ្វើនយោបាយរបស់ លោក កឹម សុខា និងអ្នកនយោបាយផ្សេងទៀត ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់រដ្ឋ ធម្មនុញ្ញកម្ពុជា បំណងអន្តរជាតិ និងវឌ្ឍនភាពកន្លងមក ដើម្បីក្លាយជាសង្គមពហុបក្សប្រកបដោយបរិយាបន្នមួយ។
សម្រាប់អាមេរិកអំពាវនាវឲ្យអាជ្ញាធរអនុញ្ញាតឲ្យប្រជាជនខ្មែរទាំងអស់ ប្រើប្រាស់សិទ្ធិមនុស្សជាសាកលក្នុងការប្រមូលផ្តុំគ្នាដោយសន្តិវិធី និងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ ព្រមទាំងការចូលរួមកសាងប្រព័ន្ធ ប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដមួយ៕
