មេធាវីការពារសិទ្ធិឱ្យលោក កឹម សុខា ស្នើសាលាឧទ្ធរណ៍ដោះលែងកូនក្តីឱ្យមានសេរីភាពវិញ ដោយលើកហេតុផលថា ការចោទរបស់តុលាការថ្នាក់ទាប សម្អាងលើភស្តុតាងក្លែង។
សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ បានចាប់ផ្តើមបើកសវនាការលើបណ្តឹងសារទុក្ខរបស់ លោក កឹម សុខា ជាថ្មី នៅថ្ងៃទី០៨ ខែមេសា ម្សិលមិញ និងបានបន្តនៅថ្ងៃទី០៩ ខែមេសានេះ ចាប់តាំងពីបានលើកពេលលើកដំបូង កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ និងការលើកពេលជាបន្តបន្ទាប់។
សម្រាប់សវនាការលើការសន្និដ្ឋាននាថ្ងៃទី០៩ ខែមេសានេះ សហមេធាវីការពារសិទ្ធិឱ្យលោក កឹម សុខា គឺលោក អាង ឧត្តម បានឱ្យដឹងនៅមុខសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញនាពេលសម្រាកថ្ងៃត្រង់ថា ក្នុងការធ្វើសន្និដ្ឋានរបស់សហមេធាវី លោក កឹម សុខា គឺបានសង្កត់ធ្ងន់ពីលិខិតរបស់ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបដិសេធថា អាមេរិកមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងលោក កឹម សុខា នោះទេ ដូច្នេះសហមេធាវីច្រាលចោលសាលក្រមរបស់សាលាដំបូង ដែលចោទ លោក កឹម សុខា ពីបទ សន្ទិដ្ឋិភាពជាមួយបរទេស ឬត្រូវរ៉ូវជាមួយបរទេសចង់ផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ជារឿងមិនត្រឹមត្រូវ។
ការណ៍នេះ លោកមេធាវីបានស្នើទៅក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះនៃសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ ពិចារណាទម្លាក់បទចោទ និងដោះលែងលោក កឹម សុខា ឱ្យមានសេរីភាពវិញ។
លោកមេធាវី អាង ឧត្តម ថ្លែងថា៖ «សង្ឃឹមថា តុលាការនឹងផ្តល់យុត្តិធម៌ឱ្យឯកឧត្តម កឹម សុខា ព្រោះតាមទឡ្ហីករ តាមភស្តុតាង តាមច្បាប់ យើងលើកប្រឆាំងនឹងការកាត់ទោសនៅសាលាដំបូង វាអត់ត្រឹមត្រូវ វាខុស ខុសច្បាប់ ខុសនីតិវិធី ខុសបែបបទទ្រង់ទ្រាយគ្រប់បែបយ៉ាង ខ្ញុំថា តុលាការនឹងទទួលយកការតតាំងរបស់យើងនៅសាលាឧទ្ធរណ៍ ហើយសម្រេចក្តីដោយយុត្តិធម៌ជូនឯកឧត្តម កឹម សុខា»។
លោក កឹម សុខា ត្រូវបានសមត្ថកិច្ចប្រដាប់ដោយអាវុធ ឆ្មក់ចូលចាប់ខ្លួនទាំងកណ្តាលយប់ ឈានចូលថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៧ ដែលលោក ហ៊ុន សែន ធ្លាប់ទម្លាយថា លោកជាអ្នកបញ្ជា ដោយចោទថា មេបក្សប្រឆាំងរូបនេះ គប់គិតជាមួយអាមេរិកចង់ផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក ខណៈគណបក្សប្រឆាំងនេះ ហក់ឡើងប្រជាប្រិយភាព ទទួលបានសន្លឹកឆ្នោតគាំ ទ្រជិតពាក់កណ្តាលប្រទេស ប្រហាក់ប្រហែលនឹងគណបក្សកាន់អំណាចដែរ។
៦ឆ្នាំក្រោយមក ពោលគឺនៅថ្ងៃទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០២៣ តុលាការក្រុងភ្នំពេញ បានប្រកាសសាលក្រមផ្តន្ទាទោស លោក កឹម សុខា ដែលមានអាយុជាង៧០ឆ្នាំ ឱ្យជាប់ទោស២៧ឆ្នាំ ដោយឃុំខ្លួននៅក្នុងផ្ទះដែលជាការបន្តបិទខ្ទប់មិនឱ្យធ្វើនយោបាយ។
យ៉ាងណា ភ្លាមៗ ក្រោយតុលាការប្រកាសសាលក្រមផ្តន្ទាទោស លោក កឹម សុខា សហរដ្ឋអាមេរិកតាមរយៈស្ថានទូតប្រចាំកម្ពុជា ច្រានចោលទៅនឹងសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការនេះ ដោយចាត់ទុកសាលក្រមផ្តន្ទាទោសនេះថា ជាការរំខានចិត្តជាខ្លាំង ចំពោះការផ្តន្ទាទោស លោក កឹម សុខា មេដឹកនាំនយោបាយកម្ពុជា ដែលទទួលបាននូវការគោរព។
សហរដ្ឋអាមេរិក គូសបញ្ជាក់ពេលនោះថា ដំណើរការច្រើនឆ្នាំ ដើម្បីបំបិទសំឡេង លោក កឹម សុខា ដោយ ផ្អែកលើបទសមគំនិត ប្រឌិត គឺជាបរាជ័យនៃប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌។ ហើយថា ការបដិសេធសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងធ្វើនយោបាយរបស់ លោក កឹម សុខា និងអ្នកនយោបាយផ្សេងទៀត ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់រដ្ឋ ធម្មនុញ្ញកម្ពុជា បំណងអន្តរជាតិ និងវឌ្ឍនភាពកន្លងមក ដើម្បីក្លាយជាសង្គមពហុបក្សប្រកបដោយបរិយាបន្នមួយ។
សម្រាប់អាមេរិកអំពាវនាវឲ្យអាជ្ញាធរអនុញ្ញាតឲ្យប្រជាជនខ្មែរទាំងអស់ ប្រើប្រាស់សិទ្ធិមនុស្សជាសាកលក្នុងការប្រមូលផ្តុំគ្នាដោយសន្តិវិធី និងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ ព្រមទាំងការចូលរួមកសាងប្រព័ន្ធ ប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដមួយ។
មន្ត្រីអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក យី សុខសាន្ត ដែលបានតាមដានសវនាការនេះ បានឱ្យដឹងនៅព្រឹកថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះដែរថា ក្រៅពីការលើកឡើងពីលិខិតរបស់ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកនោះ ការសន្និដ្ឋានរបស់មេធាវីលោក កឹម សុខា ក៏បានបដិសេធសាលក្រមរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ ដោយចាត់ទុកសាលក្រមនោះថាភាគច្រើនជាភស្តុតាងក្លែង ដូចជា ការលើកពីរឿងបាតុកម្មជាច្រើនរបស់សង្គមស៊ីវិល យុវជន និងមហាជន យកមកបូករួមជាមួយនឹងបាតុកម្មរបស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលធ្វើតែរឿងទាមទាររាប់សន្លឹកឆ្នោតឡើងវិញ នៅទីលានប្រជាធិបតេយ្យ។ ហើយការលើកឡើងពីភស្តុតាងនៃការថ្លែងរបស់លោក កឹម សុខា នៅអូស្ត្រាលីនោះ ដែលមានជាវីដេអូកាត់ខ្លីត្រឹម២នាទីនោះ ក៏សហមេធាវីយល់ថាជាភស្តុតាងមិនគ្រប់គ្រាន់ ដោយសារតែមិនមែនជាវីដេអូពេញ ដូច្នេះសហមេធាវី បានស្នើសុំសាលាឧទ្ធរណ៍បដិសេធសាលក្រមរបស់សាលាដំបូងទាំងស្រុង។
យ៉ាងណា ក្នុងនាមជាសង្គមស៊ីវិល លោក យី សុខសាន្ត សង្ឃឹមថា តុលាការនឹងផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់អតីតមេដឹកនាំបក្សនយោបាយមួយរូបនេះ ដើម្បីបង្ហាញពីការរួបរួមជាតិ។
លោកថា៖ «យើងសង្ឃឹមថា តុលាការគួរនឹងផ្តល់យុត្តិធម៌ឱ្យគណបក្សនយោបាយ ពីព្រោះអីគណបក្សនយោបាយ ក៏ដូចជាតាំងពីដើមមក ដែលគាត់ធ្វើការងារនៅមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្ស រហូតដល់គណបក្សនយោបាយ គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស រហូតមកដល់សង្គ្រោះជាតិ គឺសុទ្ធតែជាការដែលគាត់ធ្វើអនុវត្តទៅតាមច្បាប់់ មានចុះបញ្ជីត្រឹមត្រូវ មិនមានប្រឆាំងជាមួយរដ្ឋាភិបាលទេ ហើយយើងចង់ឃើញ ក្នុងនាមអង្គការសង្គមស៊ីវិល យើងចង់ឃើញភាគីខ្មែរទាំងអស់ហ្នឹងរួបរួមគ្នា ដើម្បីជាតិសាសន៍និយមមួយ ដើម្បីជួយកសាងប្រទេសជាតិ»។
ទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ លោក រ៉ុង ឈុន កត់សម្គាល់ឃើញថា ប្រព័ន្ធច្បាប់នៅកម្ពុជា បើអ្នកនយោបាយ សកម្មជននយោបាយ និងសកម្មជនផ្សេងៗ ដែលរងការចោទប្រកាន់ គឺពួកគេពិបាកនឹងទទួលបានយុត្តិធម៌ណាស់ ហើយជារឿយៗអ្នកដែលទទួលបានសេរីភាព លុះត្រាតែពួកគេសារភាព និងសុំចុះចូលជាមួយគណបក្សកាន់អំណាច។ សម្រាប់ករណី លោក កឹម សុខា នេះ លោកថា បើសិនជាមានការចង្អុលបង្ហាញណាមួយ ឬមានដំណោះស្រាយផ្នែកនយោបាយ នោះលោក កឹម សុខា អាចនឹងទទួលបានសេរីភាពក្នុងកម្រិតណាមួយ។
យ៉ាងណា ក្នុងកាលៈទេសៈដែលប្រទេសកំពុងរងការឈ្លានពានទឹកដីពីប្រទេសថៃ លោកចង់ឃើញអ្នកនយោបាយស្រុះស្រួលគ្នា និងរកយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការការពារទឹកដី តាមរយៈការទម្លាក់បទចោទ និងដោះលែង លោក កឹម សុខា និងអ្នកជាប់ឃុំមនសិការទាំងអស់ ឱ្យដូចទៅនឹងសាររបស់ថ្នាក់ដឹកនាំបក្សកាន់អំណាច និងនាយករដ្ឋមន្ត្រី ដែលចង់ឱ្យមានការរួបរួមសាមគ្គីជាតិ។
លោកបន្តថា៖ «ខ្ញុំចង់ឃើញអ្នកនយោបាយទាំងអស់ អង្គុយតុជជែកគ្នារកយុទ្ធសាស្រ្តក្នុងការការពារនូវដែនអធិបតេយ្យ[…]ចឹងយើងចង់ឃើញអ្នកនយោបាយដែលនិរទេសនៅក្រៅ ក៏ដូចជានៅក្នុងស្រុក ជាពិសេសករណីលោក កឹម សុខា ក្តីគឺត្រូវទទួលបានសេរីភាព ដើម្បីថា ខ្មែរសាមគ្គីភាពគ្នា ខ្មែរឯកភាពគ្នា ពេលហ្នឹង ខ្មែរយើងខ្លាំង ហើយបើសិនថាយើងនៅតែឃើញរូបភាពផាត់សំឡេងប្រឆាំង នៅតែបន្តការចាប់បន្តបន្ទាប់[…]អត់មានអ្វីដែលចំណេញដល់ជាតិទេ មានតែខាត ហើយឃើញជាតិនៅតែបន្តបែកបាក់»៕
