បន្ទាប់ពីថៃបានបើកការឈ្លានពានមកលើកម្ពុជាជាលើកដំបូងនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២៥ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានខិតខំស្វែងរកកិច្ចអន្តរាគមន៍ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ និងចង់យកបញ្ហានេះទៅដោះស្រាយនៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ដើម្បីបង្ហាញពីភាពត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់។
ប៉ុន្តែនៅពេលឈានចូលដល់ត្រីមាសទីពីរនៃឆ្នាំ២០២៦ លោកបែរជាសម្រេចចិត្តដកថយយ៉ាងទន់ខ្សោយ ដោយត្រឡប់មកប្រើប្រាស់យន្តការចរចាផ្ទាល់ជាមួយថៃវិញ។ ការផ្លាស់ប្តូរជំហរនេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាការប្តូរតិចនិកការទូតធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែវាបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីការដួលរលំនៃគោលនយោបាយផ្អែកលើច្បាប់ ដែលរដ្ឋាភិបាលថ្មីរបស់លោកបានខំប្រឹងកសាងកន្លងមក។
មូលហេតុចម្បងដែលនាំឱ្យយុទ្ធសាស្ត្រនេះបរាជ័យ គឺកើតចេញពីការគណនាខុសម្តងហើយម្តងទៀត ជាពិសេសគឺរឿងអាស្រូវនៃការបែកធ្លាយកិច្ចសន្ទនាឯកជនកម្រិតខ្ពស់ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ រវាងលោក ហ៊ុន សែន និងលោកស្រី ផែ ថងថាន។
ភាពជឿជាក់លើរដ្ឋាភិបាលកាន់តែធ្លាក់ចុះដុនដាបបន្ថែមទៀត ដោយសារតែឧស្សាហកម្មឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិតនៅតាមព្រំដែន។ នៅចុងឆ្នាំ២០២៥ ការរីករាលដាលនៃសំបុកឆបោកទ្រង់ទ្រាយធំ ជាពិសេសនៅរីសតអូស្មាច់ និងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសនានា បានក្លាយជារឿងអាម៉ាស់មួយនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។
រដ្ឋាភិបាលថៃដែលកំពុងប្រឈមនឹងការខាតបង់ប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារ លែងចាត់ទុកបញ្ហានេះជាកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់កម្ពុជាទៀតហើយ ប៉ុន្តែជាការគំរាមកំហែងធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខជាតិរបស់ពួកគេ។ ការប្រើកម្លាំងយោធាវាយប្រហារពីសំណាក់កងទ័ពថៃនៅចុងឆ្នាំ២០២៥ គឺជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់បំផុត។ ទោះបីជាកម្ពុជាបានថ្កោលទោសថា ថៃរំលោភអធិបតេយ្យភាពទឹកដីក៏ដោយ ក៏ថៃបានយកលេស «បង្ក្រាបមជ្ឈមណ្ឌលឆបោក» មកធ្វើជាខែល ដើម្បីធ្វើឱ្យកម្ពុជានៅឯកោពីពិភពលោក។ ថៃបានអះអាងថា ការជួញដូរមនុស្ស និងការធ្វើទារុណកម្មនៅក្នុងសំបុកឆបោកទាំងនោះ គឺជាវិបត្តិមនុស្សធម៌ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដែលតម្រូវឱ្យមានការអន្តរាគមន៍យោធាដោយផ្ទាល់។
ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ ការឈ្លានពានរបស់ថៃត្រូវបានគេមើលឃើញថា ជាការការពារស្ថិរភាពក្នុងតំបន់ទៅវិញ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្ទើរតែគ្មានការគាំទ្រពីដៃគូអន្តរជាតិ ព្រោះគ្មានអ្នកណាចង់ចេញមុខការពាររដ្ឋាភិបាល ដែលពិភពលោកយល់ថាជាជម្រកសម្រាប់ឧក្រិដ្ឋជនឆ្លងដែននោះឡើយ។
រឿងរ៉ាវនេះ បានឈានដល់កម្រិតក្តៅគគុកបំផុតនៅថ្ងៃទី១២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ នៅពេលដែលកងទ័ពថៃបាននាំអ្នកកាសែតអន្តរជាតិទៅមើលទីតាំងដែលពួកគេបានវាយយកកាលពីចុងឆ្នាំ២០២៥។ សកម្មភាពនេះ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រការទូតបែបថ្មីមួយ ដោយប្រើភស្តុតាងនៅលើគំនរបាក់បែក មកធ្វើជាអាវុធ។ តាមរយៈការបង្ហាញបន្ទប់ឆបោកនិងភស្តុតាងនៃការបង្ខំមនុស្សឱ្យធ្វើការដូចទាសករ ថៃបានបង្វែររឿងនេះ ពីការជជែកគ្នារឿងកិច្ចព្រមព្រៀងព្រំដែន មកជារឿងបញ្ចុះបញ្ចូលមតិសាធារណៈពិភពលោកវិញ។
បើទោះបីជាតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ប្រទេសមួយមិនអាចចូលទៅធ្វើអ្វីលើដីប្រទេសមួយទៀតដោយគ្មានការអនុញ្ញាតក៏ដោយ ប៉ុន្តែថៃបានប្រើរឿងការលាតត្រដាងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សមកធ្វើជាលេសខាងសីលធម៌ ដើម្បីធ្វើឱ្យអំណះអំណាងផ្លូវច្បាប់របស់កម្ពុជាមានភាពស្មុគស្មាញ។ បញ្ហានេះ ក៏ត្រូវបានបញ្ជាក់ផងដែរនៅក្នុងសម័យប្រជុំលើកទី៥៨ និង ៥៩ នៃក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងឆ្នាំ២០២៦ ដែលបានបង្ហាញជាប្រយោលថា រដ្ឋាភិបាលមានការពាក់ព័ន្ធ ឬមិនអាចបង្ក្រាបឧក្រិដ្ឋកម្មធំៗបាន។
បញ្ហាទាំងអស់នេះហើយ ដែលបានផ្តល់ឱកាសមាសឱ្យភាគីថៃ ប្រើប្រាស់ធ្វើជាលេសខាងសីលធម៌ និងសន្តិសុខ ដើម្បីធ្វើការឈ្លានពានទឹកដី និងដាក់សម្ពាធមកលើកម្ពុជាយ៉ាងពេញទំហឹង។ ប្រហែលដោយសាររងសម្ពាធខ្លាំងពេក លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្តូរជំហររបស់លោកយ៉ាងខ្លាំង នៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦។ កាលពីថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ក្នុងសុន្ទរកថា ទៅកាន់សាធារណជន លោកបានបង្ហាញឱ្យឃើញយ៉ាងច្បាស់ថា យុទ្ធសាស្ត្រពឹងផ្អែកលើអន្តរជាតិរបស់លោកត្រូវបានបញ្ចប់ហើយ។
លោកបានប្រកាសថា កម្ពុជានឹងងាកមកផ្តល់អាទិភាពលើការចរចាដោយផ្ទាល់ជាមួយថៃ តាមរយៈគណៈកម្មការព្រំដែនចម្រុះវិញ (JBC) ជំនួសឱ្យការស្វែងរកយុត្តិធម៌ពីតុលាការអន្តរជាតិ។
អ្វីដែលគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលបំផុតនៃការដកថយនេះ គឺការដែលលោកបានសារភាពថា ទោះបីជាការចរចាផ្ទាល់ជាមួយថៃ មានសង្ឃឹមជោគជ័យតែមួយភាគរយក៏ដោយ ក៏លោកនៅតែបន្តធ្វើដែរ។ «គោលការណ៍មួយភាគរយ» នេះ គឺជាការទទួលស្គាល់យ៉ាងច្បាស់ នូវភាពទន់ខ្សោយផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រ និងការគណនាខុសរបស់រដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។ វាក៏បានបង្ហាញឱ្យភាគីថៃឃើញថា កម្ពុជាលែងមានសមត្ថភាពទាមទាររកយុត្តិធម៌តាមផ្លូវច្បាប់ដែលស្មើភាពគ្នាទៀតហើយ គឺគ្រាន់តែសង្ឃឹមថា នឹងអាចចរចាគ្នាដើម្បីរស់ប៉ុណ្ណោះ។
ការផ្លាស់ប្តូរជំហរនេះ បានកើតឡើងចំពេលដែលខាងភាគីថៃ កំពុងតែព្យាយាមបោះបង់យន្តការដែលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ចង់ត្រឡប់ទៅរកនោះចោលទៅវិញ ដោយក្រសួងការបរទេសថៃ បានបង្ហាញបំណងចង់លុបចោលកិច្ចព្រមព្រៀង MOU ឆ្នាំ២០០០ និងឆ្នាំ២០០១ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការចរចាព្រំដែនកន្លងមក។
ខណៈលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កំពុងរៀបចំការដកថយតាមផ្លូវការ ឪពុករបស់លោកឯណោះវិញ បានចេញមុខមកពង្រឹងជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលលោក ដោយការទម្លាក់កំហុសយ៉ាងធ្ងន់ៗ ទៅលើអ្នករិះគន់ទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស។ នៅក្នុងសារសំឡេងកាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ ក្នុងអំឡុងបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ លោក ហ៊ុន សែន បានចោទខ្លាំងៗទៅលើអ្នកដែលចង់ជម្រុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់យន្តការអន្តរជាតិ ជាពិសេស កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងបារីសឆ្នាំ១៩៩១ (PPA)។
លោកបានច្រានចោលទាំងស្រុងនូវការយកកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ មកប្រើដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនពេលនេះ ដោយបានប្រៀបធៀបរឿងព្រំដែនថាគ្រាន់តែជា «របួសកូនដៃ» ដែលមិនគួរទុកឱ្យវាធ្វើឱ្យខ្វិនរាងកាយទាំងមូលនោះឡើយ។
ការមិនព្រមយកកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសមកប្រើនេះ គឺក្នុងបំណងបិទផ្លូវមិនឱ្យអង្គការសហប្រជាជាតិ ឬប្រទេសដទៃទៀត ចូលមកពាក់ព័ន្ធ ឬតាមដានបញ្ហានេះបានឡើយ។ នេះគឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដែលចង់រក្សាជម្លោះឱ្យស្ថិតក្នុងកម្រិតចរចាគ្នាបែបសម្ងាត់ ដូចដែលធ្លាប់បែកធ្លាយកាលពីឆ្នាំ២០២៥ ទោះបីជាការជ្រើសរើសផ្លូវនេះ អាចនឹងធ្វើឱ្យកម្ពុជាត្រូវខាតបង់ប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការចរចាក៏ដោយ។
សាររបស់ លោក ហ៊ុន សែន ហាក់ចង់បង្ហាញថា រាល់កំហុសឆ្គងរបស់រដ្ឋាភិបាលកន្លងមក គឺជាលទ្ធផលដែលកើតចេញពីការញុះញង់របស់ក្រុមជ្រុលនិយមតែប៉ុណ្ណោះ។ មេបក្សកាន់អំណាចរូបនេះ ហាក់ចាត់ទុកការរិះគន់ពីមជ្ឈដ្ឋានអន្តរជាតិ រឿងសំបុកឆបោកមិនឈប់ឈរ គឺជាការរៀបចំឡើងដោយក្រុមប្រឆាំងនៅក្រៅប្រទេស ក្នុងគោលបំណងបង្កអស្ថិរភាពនយោបាយផ្ទៃក្នុង។
ការលើកឡើងបែបនេះ ហាក់ដូចជាចង់មើលរំលងការពិតដែលថា មជ្ឈមណ្ឌលឆបោកទាំងនោះ គឺជាទីតាំងពិតប្រាកដដែលមានជនរងគ្រោះពិតមែន ប៉ុន្តែលោកបែរជាចាត់ទុកការលាតត្រដាងការពិតនេះថា ជាអំពើក្បត់ជាតិទៅវិញ។ ការព្យាយាមបង្វែរសាច់រឿងនេះ ក៏មានការគាំទ្រតាមរយៈសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ក្រសួងការបរទេស កាលពីថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ ស្តីពីច្បាប់ប្រឆាំងបទល្មើសបច្ចេកវិទ្យាថ្មីផងដែរ។
ទោះបីជាសេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះ ចង់បង្ហាញថា កម្ពុជាកំពុងពង្រឹងច្បាប់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មតិទូទៅមើលឃើញថា វាគ្រាន់តែជាសកម្មភាពដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាបណ្តោះអាសន្នប៉ុណ្ណោះ។ ដូចដែលលោក ភីល រ៉ូបឺតសុន (Phil Robertson) នាយកនៃស្ថាប័នអ្នកតស៊ូមតិសិទ្ធិមនុស្ស និងសិទ្ធិការងារអាស៊ី (Asia Human Rights and Labour Advocates – AHRLA) បានវិភាគកាលពីពាក់កណ្តាលខែមេសាថា គ្រាន់តែអត្ថបទច្បាប់នៅលើក្រដាស គឺមិនអាចទៅលុបលាងភស្តុតាងនៃឧស្សាហកម្មឆបោក ដែលពិភពលោកបានឃើញនឹងភ្នែករួចទៅហើយនោះទេ។
ការដែលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនអាចទាញថៃ ឱ្យមកដោះស្រាយជម្លោះតាមយន្តការអន្តរជាតិបាន គឺជាការបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ទាំងផ្នែកកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងរបៀបគ្រប់គ្រងរបស់លោក។ ការបណ្តោយឱ្យតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា ក្លាយជាកន្លែងល្បីខាងជួញដូរមនុស្ស និងឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិត បានធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលបាត់បង់តម្លៃ និងសិទ្ធិអំណាច ក្នុងការប្រើប្រាស់ច្បាប់អន្តរជាតិជួយការពារខ្លួន។
ការត្រឡប់មកប្រើយន្តការចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ ទោះមានសង្ឃឹមតែមួយភាគរយ បង្ហាញពីការវិលទៅរកការចរចាបែបសម្ងាត់ ដែលធ្វើឱ្យរឿងទឹកដីក្លាយជាការដោះដូរគ្នាតាមការត្រូវរ៉ូវគ្នា ជាជាងការការពារតាមច្បាប់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ លើសពីនេះ ការដែលលោក ហ៊ុន សែន ច្រានចោលមិនព្រមយកកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសមកប្រើ គឺកាន់តែធ្វើឱ្យកម្ពុជាឯកោពីពិភពលោក ព្រោះវាបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលនេះ សុខចិត្តចាញ់ប្រៀបថៃលើរឿងទឹកដី ប្រសើរជាងព្រមឱ្យអន្តរជាតិចូលមកមើលឃើញពីភាពស្អុយរលួយ ឬទង្វើទុច្ចរិតរបស់មេដឹកនាំក្នុងប្រទេស៕
