អ្នកនយោបាយប្រឆាំង និងបញ្ញវន្តខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស បានអះអាងមកថា ពួកគេជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ប្រញាប់ប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ និងទៅសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ព្រមទាំងយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិផ្សេងៗទៀត ដើម្បីទាមទារដីខ្មែរជាង៥០ទីតាំង យកត្រឡប់មកវិញ មិនមែនជំរុញឱ្យធ្វើសង្គ្រាម បង្កឱ្យបាត់បង់អាយុជីវិតមនុស្ស ដូចការលើកឡើងរបស់ លោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភានោះទេ។
ប្រតិកម្មទាំងនេះ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសារសំឡេងរបស់ លោក ហ៊ុន សែន ដែលត្រូវបានគេចែកចាយ លើបណ្តាញសង្គមក្នុងអំឡុងបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ។ លោក ហ៊ុន សែន បានចោទខ្លាំងៗទៅលើអ្នកដែលចង់ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់យន្តការអន្តរជាតិ ជាពិសេសកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងបារីសឆ្នាំ១៩៩១ ។
លោកបានច្រានចោលទាំងស្រុង នូវការយកកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ មកប្រើដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនពេលនេះ ដោយបានប្រៀបធៀបរឿងព្រំដែនថាគ្រាន់តែជា «របួសកូនដៃ» ដែលមិនគួរទុកឱ្យវាធ្វើឱ្យខ្វិនរាងកាយទាំងមូលនោះឡើយ។
លើសពីនេះ លោកបានចោទជាសំណួរទៅកាន់ក្រុមអ្នករិះគន់ និងគណបក្សប្រឆាំងនៅក្រៅប្រទេសដូចនេះថា៖ឥឡូវ[..] យកជម្រើសវ៉ៃគ្នា ឬក៏យកជម្រើសចរចាដោយសន្តិវិធី ដើម្បីបញ្ចៀសនូវការស្លាប់ និងរបួសរបស់កងទ័ព ការស្លាប់ និងរបួសរបស់ប្រជាជនខ្មែរ ការខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការនាំទៅដល់ការជម្លៀសប្រជាជន ៦០-៧០ម៉ឺននាក់ថែមទៀត ឬក៏ត្រូវចរចាដោយសន្តិវិធី? ឥឡូវ[…]ឆ្លើយឱ្យច្បាស់មករាប់ទាំងអាពួកប្រឆាំងនៅខាងក្រៅ ឱ្យសេនារីយោមក តើត្រូវវ៉ៃគ្នាឬក៏ត្រូវចរចា? អាហ្នឹងនិយាយគ្នាឱ្យច្បាស់មក»។
ជាងនេះទៅទៀត លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងនៅខេត្តតាកែវ កាលពីថ្ងៃទី១១ខែមេសា ដោយព្រលយឱ្យដឹងពីដំណោះស្រាយ តាមរយៈយន្តការចរចាទ្វេភាគី ដោយលោកថ្លែងថា មានកន្លែងខ្លះដែលកម្ពុជាចូលដីថៃ និងកន្លែងខ្លះ ថៃចូលមកក្នុងទឹកដីកម្ពុជាវិញ ដូច្នេះគឺត្រូវធ្វើការកាត់កងដើម្បីតម្រឹមតាមផែនទីប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយផ្អែកលើកិច្ចព្រមព្រៀងអនុសញ្ញានិងសន្ធិសញ្ញា។
ការថ្លែងរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នេះ គឺបន្ទាប់ពី លោក ប្រាក់ សុខុន រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស បានថ្លែងនៅពេលចុះទៅពិនិត្យព្រំដែននៅឃុំថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់ កាលពីថ្ងៃទី២៧ខែមិនាថា៖ «បើវាស់ទៅឃើញថាខាងណារបស់យើង យើងគ្រាន់តែសុំរបស់យើងមកវិញ ខាងណារបស់គេយើងឱ្យទៅគេទៅ។ ហើយយើងត្រៀមលក្ខណៈ ប្រសិនបើមានការចូលបន្តិចបន្តួចអីចឹងទៅយើងប្រគល់ឱ្យគេ សុខចិត្តយើងរើនិងកសាងផ្ទះសំបែងជូនបងប្អូនយើងនៅកន្លែងដីជាប់ព្រំដែនហ្នឹងសារជាថ្មីឡើងវិញ។ ប៉ុន្តែនេះអត់ទេ គេយកប្រើកម្លាំងមកកាន់កាប់យកលួសបន្លាមកព័ទ្ធយក កុងតឺន័រយកមកឃាំង ដោតទង់ជាតិរបស់ខ្លួនលើដីខ្មែរ វាជារឿងមួយដែលយើងហួសចិត្តដែរនិយាយទៅ»។
សម្រាប់ លោក អ៊ុំ សំអាន តំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ និងជាអ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែននៃរដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេស២៣តុលា បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី២០ខែមេសានេះថា តាមរយៈការថ្លែងរបស់លោកប្រាក់ សុខុន និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏ដូចជាការថ្លែងរបស់ លោកហ៊ុន សែន នាពេលចុងក្រោយនេះ គឺបានលាតត្រដាងឱ្យឃើញកាន់តែច្បាស់ថា រដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន បានជ្រើសរើសយកការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនដោយប្រើយន្តការចរចាទ្វេភាគី គឺចរចាជាមួយចោរ ដែលចាញ់ប្រៀបចោរ និងបានត្រៀមកាត់ទឹកដីកម្ពុជាដែលចោថៃកំពុងគ្រប់គ្រងទៅឱ្យថៃ ដើម្បីដូរយកសន្តិភាពនិងអំណាច។
លោកថា៖ «ដូច្នេះការថ្លែងរបស់លោកហ៊ុន សែន និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ហ្នឹងជាការផ្ញើសារបែបទន់ជ្រាយ បែបសុំអង្វរកថៃសុំទឹកដីមកវិញ។ ថៃដឹងចំណុចខ្សោយរបស់កម្ពុជា នឹងមិនប្រគល់ទឹកដីមកឱ្យកម្ពុជាទេ និងបដិសេធការចរចា។ ទោះបីចរចាក៏ដោយ ក៏មិនអាចទាមទារទឹកដីមកវិញបានដែរ នៅពេលដែលកម្ពុជាមិនបង្ហាញជំហររឹងប៉ឹង និងប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ។ ដូច្នេះនៅពេលនឹងការផ្ញើសាររបៀបនេះ ខ្ញុំយល់ថា ជាការផ្ញើសារទៅថៃឱ្យថៃដឹងពីចំណុចខ្សោយរបស់ខ្លួន ហើយនឹងពីភាពទន់ជ្រាយការអង្វរកលុនតួរបស់ខ្លួនចំពោះថៃ ហើយការផ្ញើសារម្យ៉ាងទៀតទៅថៃប្រាប់ថា មិនអីទេចរចាទ្វេភាគីទៅវាស់វែងទៅ នៅពេលដែលវាស់វែងហ្នឹង ខ្ញុំនឹងកាត់ទឹកដីទៅឱ្យអ្នកឯង ដើម្បីដូរយកសន្តិភាពនិងអំណាច»។
បន្ថែមពីនេះ ទាំងលោកអ៊ុំ សំអាន និងលោកម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា យល់ស្របគ្នាថា ការដែលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត លើកឡើងថា បើកម្ពុជាចូលដីថៃ ហើយថៃចូលទឹកដីកម្ពុជាត្រូវធ្វើការកាត់កងគ្នានោះ គឺជាការផ្ទុយពីការពិត ពីព្រោះកម្ពុជាមិនដែលរំលោភចូលទឹកដីប្រទេសជិតខាង ដូចដែលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត និងលោកហ៊ុន សែន ធ្លាប់បានលើកឡើងមែននោះ ពីព្រោះបើកម្ពុជារំលោភចូលទឹកដីប្រទេសជិតខាង ម្ល៉េះទឹកដីខ្មែរមិនមែនរួមតូចពីអាណាចក្រខ្មែរដែលមានទឹកដីធំល្វឹងល្វើយមកនៅតូចស្ទើរតែបាត់ឈ្មោះពីផែនទីពិភពលោកដូចបច្ចុប្បន្ននេះទេ។
លោក ម៉ែន ណាត និយាយថា បើស្តាប់តាមការលើកឡើងរបស់ លោកប្រាក់ សុខុន និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត គឺស្តែងឱ្យឃើញនូវគំនិតមាយាទមេដឹកនាំខ្មែរដែលមានចេតនាកាត់ទឹកដីមួយផ្នែកទៅឱ្យថៃតាមការចង់បានរបស់ថៃដែលនេះបង្ហាញឱ្យឃើញថា រដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុនគ្មានសមត្ថភាពក្នុងការការពារទឹកដីរបស់ដូនតាខ្មែរនោះទេ។
លោកថា៖ «ដោយឡែកការលើកឡើងរបស់លោកហ៊ុន សែន ថ្មីៗនឹងក៏អ៊ីចឹងដែរ ក៏មានន័យមានខ្លឹមសារដូចលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ដូចលោកប្រាក់ សុខុន លើកឡើងដូចគ្នាក៏ប៉ុន្តែលោកហ៊ុន សែន ប្រើពាក្យបន្ថែមមួយម៉ាត់ថា កម្ពុជាមិនធ្វើសង្គ្រាម តាមការញុះញង់របស់ក្រុមប្រឆាំង។ តែសូមបញ្ជាក់ថា ក្រុមប្រឆាំង រួមទាំងអ្នកប្រឹក្សាយោបល់នានានៅក្នុងរឿងព្រំដែននេះ អត់ដែលផ្តល់យន្តការឱ្យធ្វើសង្គ្រាមតតាំងប្រឆាំងនឹងបរទេសឈ្លានពានទេ តែយើងផ្តល់យោបល់ឱ្យការពារខ្លួន នៅពេលបរទេសឈ្លានពានអាហ្នឹងទី១។ទី២យើងផ្តល់យោបល់ឱ្យដើរការទូតហ្នឹងឱ្យខ្លាំងក្លា ដើម្បីដាក់សម្ពាធថៃឱ្យដកកងទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជា»។
បន្ថែមពីនេះ ទាំងលោកម៉ែន ណាត និងលោកអ៊ុំ សំអាន ជំរុញឱ្យកម្ពុជាប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ទាំងICJ និងICC ព្រមទាំងយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិជាច្រើនទៀត ដូចជា យន្តការអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ អាស៊ាន និងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស និងត្រូវធ្វើការបង្រួបបង្រួមផ្សះផ្សាជាតិដើម្បីធ្វើឱ្យខ្មែរខ្លាំង។
ជារួម សម្រាប់ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលដែលមិនចំណុះរដ្ឋាភិបាល កត់សម្គាល់ថា ការដែលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនអាចទាញថៃឱ្យមកដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែន តាមយន្តការអន្តរជាតិបាន គឺជាការបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ទាំងផ្នែកកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងរបៀបគ្រប់គ្រងរបស់លោក ខណៈការបណ្តោយឱ្យតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា ក្លាយជាកន្លែងល្បីខាងជួញដូរមនុស្ស និងឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិត បានធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលបាត់បង់តម្លៃ និងសិទ្ធិអំណាច ក្នុងការប្រើប្រាស់ច្បាប់អន្តរជាតិជួយការពារខ្លួន។
លោក អ៊ុំ សំអាន បានធ្វើការបូកសរុបជាថ្មីទៀតនូវទីតាំងទឹកដីកម្ពុជា ដែលទាហានថៃបានដណ្តើមគ្រប់គ្រង ចាប់តាំងពីមានបទឈប់បាញ់លើកទី២ កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ មកដល់ត្រឹមថ្ងៃទី២០ ខែមេសានេះ មានចំនួនសរុប៦៦ទីតាំង ខណៈទាទាហានខ្មែរកំពុងគ្រប់គ្រងទឹកដីខ្មែរ១១ទីតាំង ក្នុងនោះរួមមាន ប្រាសាទព្រះវិហារ ភ្នំខ្មោច ភ្នំ៣៣០ ៥មករា វាលឥន្រ្ទីយ៍ ភ្នំតាង៉ោល បង្គោល៨ ព្រលានថ្ម សំបុកឃ្មុំ តំបន់៧៥ និង ភ្នំ៣៩៨។
សម្រាប់អ្នកតាមដានសង្គម និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ លោក សេង វណ្ណលី យល់ថា ការត្រឡប់មកប្រើយន្តការចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ ទោះមានសង្ឃឹមតែមួយភាគរយ បង្ហាញពីការវិលទៅរកការចរចាបែបសម្ងាត់ ដែលធ្វើឱ្យរឿងទឹកដីក្លាយជាការដោះដូរគ្នាតាមការត្រូវរ៉ូវគ្នា ជាជាងការការពារតាមច្បាប់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
លើសពីនេះ លោកថា ការដែលលោក ហ៊ុន សែន ច្រានចោលមិនព្រមយកកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសមកប្រើ គឺកាន់តែធ្វើឱ្យកម្ពុជាឯកោពីពិភពលោក ព្រោះវាបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលនេះសុខចិត្តចាញ់ប្រៀបថៃលើរឿងទឹកដី ប្រសើរជាងព្រមឱ្យអន្តរជាតិចូលមកមើលឃើញពីភាពស្អុយរលួយ ឬទង្វើទុច្ចរិតរបស់មេដឹកនាំក្នុងប្រទេស៕
