វត្តមានរបស់លោក វ៉ាង យី និងលោក ដុង ជុន មកកាន់រាជធានីភ្នំពេញក្នុងពេលដំណាលគ្នា នៅថ្ងៃទី២២ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីកម្រិតនៃទំនុកចិត្តផ្នែកនយោបាយដ៏ខ្ពស់បំផុត និងជាការបង្ហាញពីការយកចិត្តទុកដាក់របស់ចិន ក្នុងការគាំទ្រដល់បូរណភាពទឹកដី និងសន្តិសុខជាតិរបស់កម្ពុជា។
ការបង្កើតយន្តការ ២+២ ដែលរួមបញ្ចូលទាំងស្ថាប័នការបរទេស និងស្ថាប័នការពារជាតិឱ្យមកអង្គុយតុចរចារួមគ្នា គឺជាសញ្ញាណច្បាស់លាស់ថា ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរបានឈានផុតពីកម្រិតសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចធម្មតា ទៅជាសម្ព័ន្ធភាពយុទ្ធសាស្ត្រសន្តិសុខដ៏រឹងមាំបំផុតក្នុងតំបន់។ ក្នុងបរិបទនេះ កិច្ចសន្ទនានេះដើរតួជាខែលការពារយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពចំពោះរាល់ការគំរាមកំហែងខាងក្រៅ ជាពិសេសបញ្ហាព្រំដែនដែលតែងតែជាចំណុចរសើបក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសថៃ។
នៅពេលពិនិត្យមើលពីឥទ្ធិពលនៃយន្តការនេះចំពោះបញ្ហាព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ យើងឃើញថាវាគឺជាយុថ្កាយុទ្ធសាស្ត្រមួយ ដែលផ្តល់នូវលំនឹងអំណាចថ្មីមួយដល់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ខណៈដែលការបង្ហាញវត្តមានរបស់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ចិនទាំងពីរស្ថាប័ននៅកម្ពុជា រួចបន្តដំណើរទៅកាន់ប្រទេសថៃភ្លាមៗ ចំពេលមានការពិភាក្សាលើការលុប MOU ឆ្នាំ២០០០ និងឆ្នាំ២០០១ គឺជាសារនយោបាយដ៏មានឥទ្ធិពលថា ចិនមិនត្រឹមតែជាមិត្តដែកថែបប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាអ្នកធានានូវយុត្តិធម៌ និងសណ្តាប់ធ្នាប់ដែលត្រូវតែផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ និងបច្ចេកទេសសុទ្ធសាធ។
ចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់បំផុតនេះ កើតឡើងក្រោយពីការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងកូឡាឡាំពួរឆ្នាំ២០២៥ ដែលបានកែប្រែតុល្យភាពអំណាចនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងស្រុង ជាពិសេសក្នុងស្ថានភាពដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានកាត់បន្ថយការយកចិត្តទុកដាក់លើតំបន់មេគង្គ ដោយសារជាប់ផុងក្នុងសង្គ្រាមនៅអ៊ីរ៉ង់។
ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រើប្រាស់កង្វះខាតវត្តមានអាមេរិកនេះ ជាលេសដើម្បីពង្រឹងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយចិន ក្រោមស្លាកការពារអធិបតេយ្យភាពក៏ដោយ ប៉ុន្តែការណ៍នេះក៏អាចបកស្រាយបានថា ជាការដាក់ប្រទេសឱ្យស្ថិតក្រោមឆ័ត្រសន្តិសុខរបស់ចិនទាំងស្រុង ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់លទ្ធភាពនៃតុល្យភាពការទូតនៅថ្ងៃអនាគត។
យ៉ាងណាមិញ វត្តមានរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំចិនទាំងពីរ អាចជាខែលការពារដ៏មានឥទ្ធិពលមួយដែលអាចធ្វើឱ្យកងទ័ពថៃ រារែកក្នុងការប្រើប្រាស់សកម្មភាពឈ្លានពានផ្នែកយោធាលើដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា ប៉ុន្តែការពឹងផ្អែកលើមហាអំណាចដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាជាមួយអ្នកជិតខាង ក៏ជាសក្ខីភាពដែលបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅមិនទាន់អាចកសាងនូវអំណាចរឹងមាំដោយខ្លួនឯង ឬបង្កើតនូវយន្តការចរចាពហុភាគីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពក្នុងក្របខ័ណ្ឌអាស៊ាន និងអន្តរជាតិនៅឡើយទេ។
បញ្ហាប្រឈមដ៏ចម្បងដែលចិនអាចនឹងជួបប្រទះ គឺភាពមិនចុះសម្រុងជាមួយ «រដ្ឋក្នុងរដ្ឋ» របស់ថៃ ព្រោះទោះបីជាចិនមានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ច តែពួកយោធានិយមថៃនៅតែមានការមន្ទិលសង្ស័យចំពោះចេតនារបស់ចិនក្នុងការពង្រីកឥទ្ធិពលយោធានៅកម្ពុជា។
នៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធអំណាចរបស់ថៃ អំណាចពិតប្រាកដលើបញ្ហាខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនស្ថិតនៅក្នុងដៃមេទ័ព និងក្រុមអភិរក្សនិយមដែលតែងប្រើប្រាស់រឿងនេះ ជាឧបករណ៍នយោបាយប្រជាភិថុត។ ប៉ុន្តែការដែលកម្ពុជាពង្រឹងសម្ព័ន្ធភាពការពារជាតិដល់កម្រិត ២+២ ជាមួយចិន អាចនឹងបង្ខំឱ្យមេទ័ពថៃត្រូវធ្វើការគណនាយុទ្ធសាស្ត្រថ្មី ព្រោះរាល់ការបង្កជម្លោះយោធាតាមព្រំដែន នឹងមិនត្រឹមតែប៉ះទង្គិចជាមួយកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែនឹងប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្ររបស់ចិននៅក្នុងអនុតំបន់មេគង្គទាំងមូល ដែលកងទ័ពថៃអាចនឹងមិនហ៊ានប្រថុយប្រឈមមុខឡើយ។
យើងអាចពិនិត្យមើលនូវសេណារីយ៉ូយុទ្ធសាស្ត្រចំនួនបី ដែលចិនអាចនឹងប្រើប្រាស់ដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ ក្នុងបរិបទដែលឥទ្ធិពលអាមេរិកកំពុងចុះខ្សោយ។
សេណារីយ៉ូទីមួយ គឺការប្រើប្រាស់ «ការទូតសន្តិសុខតាមរយៈសមតុល្យយោធា» ដែលចិនអាចដើរតួជាអ្នកធានាស្ថិរភាពតាមរយៈយន្តការ ២+២។ ក្នុងស្ថានភាពនេះ ចិនអាចស្នើឱ្យមានការបង្កើត តំបន់សន្តិសុខរួម ឬយន្តការត្រួតពិនិត្យព្រំដែនដោយមានការចូលរួមពីបច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណប និងប្រព័ន្ធឃ្លាំមើលរបស់ចិន។ តាមរយៈការផ្ដល់ទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ និងផែនទីឌីជីថលកម្រិតខ្ពស់ដែលចិនមាន ចិនអាចបញ្ចុះបញ្ចូលឱ្យភាគីថៃទទួលស្គាល់ថា ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនដែលកម្ពុជាទាមទារ គឺជាការពិតបច្ចេកទេសដែលមិនអាចប្រកែកបាន។
ប្រសិនបើកងទ័ពថៃនៅតែមានបំណងប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយ ចិនអាចប្រើប្រាស់កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិសុខជាមួយកម្ពុជា ដើម្បីធ្វើសមយុទ្ធយោធារួមគ្នានៅកៀកតំបន់ជម្លោះ ដែលនេះគឺជាការផ្ញើសាររារាំង (Deterrence) យ៉ាងខ្លាំងក្លាបំផុត បង្ខំឱ្យក្រុមយោធានិយមថៃត្រូវដកថយពីមហិច្ឆតាឈ្លានពាន និងងាកមកទទួលយកការសម្របសម្រួលតាមផ្លូវច្បាប់វិញ ដើម្បីចៀសវាងការប្រឈមមុខជាមួយមហាអំណាចចិន។
សេណារីយ៉ូទីពីរ គឺការអនុវត្ត «យុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចដោះដូរនឹងសន្តិសុខព្រំដែន» ដែលជាការប្រើប្រាស់អំណាចទន់ (Soft Power) របស់ចិនទៅលើភាគីថៃ។ ដោយសារថៃគឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំរបស់ចិន និងមានការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការវិនិយោគក្នុងគម្រោងខ្សែក្រវាត់ និងផ្លូវ ចិនអាចប្រើប្រាស់ដងថ្លឹងសេដ្ឋកិច្ចនេះដើម្បីទិញសន្តិភាព ឱ្យកម្ពុជា។
ចិនអាចដាក់លក្ខខណ្ឌដល់រដ្ឋាភិបាលបាងកកថា រាល់គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំៗ ឬការវិនិយោគលើវិស័យបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ពីចិន នឹងត្រូវដំណើរការទៅបាន លុះត្រាតែថៃបង្ហាញពីឆន្ទៈសន្តិភាព និងស្ថិរភាពជាមួយអ្នកជិតខាង ជាពិសេសបញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពឈ្លានពាននៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា។
ក្នុងករណីនេះ ចិនអាចជួយសម្រួលឱ្យមានការរួមគ្នាទាញយកផលប្រយោជន៍ពីតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា (OCA) ដោយមានក្រុមហ៊ុនចិនជាអ្នកវិនិយោគកណ្តាល ដែលអាចធ្វើឱ្យក្រុមអភិរក្សនិយមថៃមើលឃើញពីផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចធំជាងការឈ្លោះប្រកែកគ្នាលើរឿងផែនទី ហើយនៅទីបំផុតពួកគេនឹងបន្ទន់ឥរិយាបថដើម្បីផលប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុរបស់ជាតិគេ។
សេណារីយ៉ូទីបី គឺការបង្កើត «ក្របខ័ណ្ឌសន្តិសុខតំបន់មេគង្គ-ឡានឆាង» ដែលជាយន្តការពហុភាគីដឹកនាំដោយចិន ដើម្បីជំនួសឱ្យឥទ្ធិពលអាមេរិក។ ចិនអាចរៀបចំឱ្យមានការចុះហត្ថលេខាលើ សន្ធិសញ្ញាមិត្តភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការព្រំដែន ក្នុងកម្រិតតំបន់ ដែលមានចិនជាសាក្សី និងជាអ្នកធានា។ យន្តការនេះ នឹងដាក់សម្ពាធឱ្យថៃត្រូវគោរពតាមការបកស្រាយ MOU ២០០០ ក្នុងលក្ខណៈបច្ចេកទេសសុទ្ធសាធ ដោយដកចេញនូវឥទ្ធិពលនៃនយោបាយប្រជាភិថុត។
ចិនអាចប្រើប្រាស់តួនាទីរបស់ខ្លួនក្នុងនាមជាមហាអំណាចតំបន់ ដើម្បីធ្វើឱ្យការឈ្លានពានរបស់ថៃក្លាយជា «ទង្វើដែលមិនអាចទទួលយកបាន» ក្នុងក្របខ័ណ្ឌសន្តិសុខថ្មីដែលចិនកំពុងកសាង។ សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត សេណារីយ៉ូនេះ នឹងផ្តល់នូវភាពស្របច្បាប់ជាអន្តរជាតិ និងកាត់បន្ថយសម្ពាធពីខាងក្រៅ ប៉ុន្តែវាក៏មានន័យថា កម្ពុជាត្រូវតែដើរតាមគន្លងនយោបាយសន្តិសុខរបស់ចិនក្នុងរយៈពេលវែង ដែលជាការដោះដូររវាងសុវត្ថិភាពព្រំដែន និងការចុះខ្សោយនៃតុល្យភាពការទូតជាមួយប្លុកសេរី។
តាមរយៈសេណារីយ៉ូទាំងបីនេះ យើងឃើញថា ចិនពិតជាមានឧបករណ៍គ្រប់គ្រាន់ក្នុងការជួយរដ្ឋាភិបាលភ្នំពេញឱ្យចាកចេញពីអន្ទាក់ព្រំដែន ប៉ុន្តែជោគជ័យនៃសេណារីយ៉ូទាំងនេះ ក៏អាស្រ័យទៅលើសមត្ថភាពរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រតិកម្មតបតពីក្រុមអ្នកនយោបាយថៃ និងការរក្សាមុខមាត់ឱ្យភាគីថៃ ផងដែរ។
ប្រសិនបើចិនអាចសម្របសម្រួលឱ្យមានដំណោះស្រាយ ឈ្នះ-ឈ្នះ ដែលថៃមិនបាត់បង់មុខមាត់ ហើយកម្ពុជាទទួលបានការធានាព្រំដែនពិតប្រាកដ នោះវានឹងក្លាយជាសមិទ្ធផលដ៏ធំបំផុតនៃសម្ព័ន្ធភាព ២+២ កម្ពុជា-ចិន ដែលនឹងកែប្រែប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទំនាក់ទំនងត្រីភាគីនេះជារៀងរហូត៕
