ទោះរងការរិះគន់ពីយន្តការចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ ក្រោយរងការឈ្លានពានយ៉ាងណាក្ដី រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅតែអះអាងប្រាប់មហាអំណាចចិនថា ខ្លួននឹងបន្តចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃដដែល។
ការអះអាងរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បែបនេះធ្វើឡើងក្នុងជំនួបជាមួយលោក វ៉ាង យី រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស និងរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិចិន លោក តុង ជុន កាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមេសា។
នេះបើយោងតាមអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា ថ្លែងក្នុងសន្និសីទកាសែត នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ដោយអះអាងថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបញ្ជាក់ជំហរច្បាស់ៗប្រាប់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ចិនទាំងពីររូប ដែលជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ និងជាមិត្តដែកថែបរបស់ខ្លួន។
លោក ប៉ែន បូណា ថ្លែងថា៖ «កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវជំហរក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនដោយសន្តិវិធី ដោយផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ និងអនុលោមតាមអនុសញ្ញា សន្ធិសញ្ញា និងកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីរវាងកម្ពុជា-ថៃ»។
ចំណែកមន្ត្រីគណបក្សប្រឆាំងដែលតែងតាមដានកិច្ចការព្រំដែន លោក អ៊ុំ សំអាន យល់ថា ពលរដ្ឋខ្មែរគ្មានជំនឿលើយន្តការទ្វេភាគីជាមួយថៃ ដើម្បីអាចបានទឹកដីខ្មែរត្រឡប់មកវិញនោះទេ ហើយកាន់តែមិនអាចការពារអធិបតេយ្យជាតិបាន។ លោកថា យន្តការនេះ ប្រៀបបានកាត់ទឹកដីខ្មែរឱ្យថៃ ដើម្បីដូរយកសន្តិភាព និងអំណាចរបស់ក្រុមគ្រួសាររបស់ លោក ហ៊ុន សែន តែប៉ុណ្ណោះ។
លោកអះអាងថា ថៃនឹងមិនប្រគល់ទឹកដីខ្មែរទាំង៦៦ទីតាំងវិញឡើយ បើកម្ពុជាមិនប្ដឹងទៅតុលាការICJ ដោយលោកថា ថៃជាភាគីឈ្លានពានកម្ពុជា ហើយថៃនឹងមិនឱ្យដីមកកម្ពុជាវិញទេទាំងគ្មានសម្ពាធអន្តរជាតិ ខណៈការប្រើយន្តការជាង២០ឆ្នាំមកនេះ ថៃលួចរំកិលព្រំដែនតាមចិត្តនោះ។ លោកថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បន្តចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃដដែលៗ និងមិនហ៊ានប្ដឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិបែបនេះ ដោយសារខ្លាចរាលដាលដល់វៀតណាម ដោយថាព្រោះលោក ហ៊ុន សែន ធ្លាប់កាត់ដីខ្មែរ។
លោក អ៊ុំ សំអាន ថ្លែងថា៖ «មូលហេតុដែលមិនប្តឹងទៅ ICJ ខ្ញុំយល់ថាដោយសារតែ បើសិនជាប្តឹងទៅ អាចយន្តការនៃការចរចាទ្វេភាគីហ្នឹងជាប់គាំង ហើយបើប្តឹងទៅ ICJ អាចមានសង្គ្រាមលើកទី៣ អាចថៃខឹងទៅ យកយន្តហោះ F-16 ហ្នឹងទម្លាក់គ្រាប់លើផ្ទះលោក ហ៊ុន សែន លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទៅ អាហ្នឹងការកាន់អំណាចរបស់ត្រកូលហ៊ុនអាចនឹងចប់ហើយ ហើយមួយទៀត បើប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ អាចវៀតណាមគេខឹង អាចវៀតណាមយកថៃមកប្តឹងថៃ អាចប្តឹងវៀតណាមដែរថ្ងៃក្រោយ»។
ទោះយ៉ាងណា មន្ត្រីអ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធីរិទ្ធ ថ្លែងប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ដោយច្រានចោលការចោទប្រកាន់របស់មន្ត្រីបក្សប្រឆាំងថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាគ្មានខ្លាចនរណាទេ ក្រោមការដឹកនាំរបស់គណបក្សកាន់អំណាច។ លោកថា កម្ពុជាជារដ្ឋឯករាជ្យ ហើយនីតិវិធីប្ដឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ ក៏កម្ពុជាបានធ្វើហើយ និងបន្តការងារនេះបន្តទៀត ប៉ុន្តែលោកពន្យល់ថា ការប្ដឹងទៅតុលាការ ICJ គឺត្រូវការពេលវេលា។
លោក ជា ធីរិទ្ធ ថ្លែងថា៖ «រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើអស់ហើយ ការសម្រេចនៅក្នុងអង្គសមាជ ព្រឹទ្ធសភា រដ្ឋសភាកន្លងទៅ គឺបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ណាស់ គឺគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលដើម្បីយករឿងហ្នឹងទៅ ICJ។ អញ្ចឹងវាអត់មានអីថ្មី ប៉ុន្តែរឿងដែលពិបាកពន្យល់មនុស្សនោះ គឺថាក្រុមនោះ គឺជាមនុស្សដែលដេកមិនលក់ទេ ប៉ុន្តែធ្វើដេកលក់ អានេះដែលជារឿងយើងពិបាកក្នុងការដាស់ឱ្យក្រោក»។
ជុំវិញករណីនេះ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត យល់ថា ជំហររបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត រឿងចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ គឺមិនខុសទេ ក៏ប៉ុន្តែលោកសង្កត់ធ្ងន់គឺតម្លាភាព និងឱ្យមានភាពជាក់ស្តែង។ លោកជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលបញ្ជាក់ជំហរឱ្យបានច្បាស់លាស់ លើច្បាប់អន្តរជាតិណាមួយដែលកម្ពុជាត្រូវតតាំងនឹងថៃ។
លោកថា៖ «ឥឡូវករណីចរចាទ្វេភាគី អាចបញ្ជាក់ជំហរប្រាប់ពលរដ្ឋខ្មែរ ជនរួមជាតិថា អាចចរចាទ្វេភាគីនៅក្នុងកម្រិតគ្រាន់តែ កាត់បន្ថយភាពតានតឹង។ តែមិនអាចទទួលយល់ព្រមតាមការចង់បានរបស់ថៃទេ ពីព្រោះថៃបានឈ្លានពានទឹកដីខ្មែររួចហើយ កំពុងឈរជើងនៅក្នុងទឹកដីខ្មែរ។ ដូច្នេះ ការចរចាទ្វេភាគី គឺថៃមិនអាចប្រគល់នូវទឹកដីព្រំដែនដែលថៃឈ្លានពានបានយកឱ្យខ្មែរមកវិញទេ។ អ៊ីចឹងទេ?»។
លើសពីនេះ លោក ម៉ែន ណាត ជំរុញឱ្យលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវតែប្រើយន្តការអន្តរជាតិ តាមរយៈយន្តការការទូត ដូចជា តាមរយៈអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ សហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស អាស៊ាន និងមហាអំណាចមាន ចិន អាមេរិក និងបារាំងជាដើម។ លោកថា យន្តការទាំងនេះដែលកម្ពុជាត្រូវប្រើ និងបញ្ជាក់ជំហរច្បាស់លាស់ដើម្បីស្នើការជួយអន្តរាគមន៍ទាមទារឱ្យថៃប្រគល់ទឹកដីដែលឈ្លានពានទាំងអស់នោះវិញ ទោះថៃព្រម ឬមិនព្រមក៏ដោយ ហើយចាំបាច់ជាងគេ គឺត្រូវប្ដឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ។
ចំណែក អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងជាអ្នកវិភាគ លោក សេង វណ្ណលី យល់ថា ការលើកឡើងរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទៅកាន់ភាគីចិន គឺជាការបង្ហាញជំហរការទូតដ៏រឹងមាំមួយ ដើម្បីបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ច្បាប់នៅក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះ ប៉ុន្តែវាក៏បានបង្កើតជាសំណួរដេញដោលនៅក្នុងចំណោមសាធារណជនផងដែរ។
លោកបន្តថា ហេតុអ្វីកម្ពុជាមិនប្ដឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ជាផ្លូវការ បើចង់ផ្អែកទៅលើច្បាប់អន្តរជាតិ គឺមានហេតុផលយុទ្ធសាស្ត្រ និងនយោបាយជាច្រើននៅពីក្រោយ។ លោកថា បទពិសោធន៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ ការយកបញ្ហាទៅដោះស្រាយនៅ ICJ គឺជាជម្រើសចុងក្រោយបង្អស់ នៅពេលដែលការចរចាទ្វេភាគីមិនអាចទៅរួច ព្រោះការប្ដឹងត្រូវចំណាយពេលយូរ និងថវិកាជាតិច្រើន ហើយទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីរវាងកម្ពុជាជាមួយថៃ កាន់តែធ្លាក់នៅក្នុងភាពតានតឹងកាន់តែខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខតាមព្រំដែន។
លោកថា៖ «ម្យ៉ាងវិញទៀត តាមរយៈយុទ្ធសាស្ត្របច្ចុប្បន្ន រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អាចយល់ឃើញថា ការចរចាទ្វេភាគីផ្ដល់នូវភាពបត់បែន និងលទ្ធផលឈ្នះ-ឈ្នះ ច្រើនជាងការឱ្យតុលាការ ICJ កាត់សេចក្ដី ដែលតែងតែមានភាគីមួយឈ្នះ និងភាគីមួយទៀតចាញ់ទាំងស្រុង»។
អ្នកជំនាញរូបនេះ អះអាងថា យន្តការទ្វេភាគី គឺត្រូវបង្កើនតម្លាភាពដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋមានជំនឿថា អធិបតេយ្យភាពជាតិត្រូវបានការពារដោយគ្មានការលម្អៀង ហើយរដ្ឋាភិបាលគួរតែបើកចំហនូវព័ត៌មាន ឬបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់នូវមូលដ្ឋាននៃផែនទី និងឯកសារយោងដែលប្រើប្រាស់នៅក្នុងការចរចា។
បើទោះបីជាការចរចាធ្វើឡើងក្នុងក្របខ័ណ្ឌទ្វេភាគី ប៉ុន្តែការផ្ទៀងផ្ទាត់តាមច្បាប់អន្តរជាតិនៅតែអាចកើតមានឡើង តាមរយៈការប្រើប្រាស់ផែនទីដែលទទួលស្គាល់ជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ ដូចជាផែនទីខ្នាត ១/២០០,០០០ និងការអនុលោមតាមអនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវ ស្ដីអំពីច្បាប់សមុទ្រ ប្រសិនបើជាជម្លោះលើដែនទឹក។
លោក វណ្ណលី បន្តថា បើផ្អែកទៅលើការគ្រប់គ្រងបច្ចុប្បន្ន លោកបារម្ភថា រដ្ឋាភិបាលប្រហែលមិនខ្វល់នឹងតម្លាភាពនោះទេ ដោយលោកសង្កេតឃើញថា រដ្ឋតែងតែប្រើប្រាស់ឧបករណ៍អំណាចដើម្បីបំបិទសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងអ្នករិះគន់បញ្ហានេះជាហូរហែ ហើយជានិច្ចកាល ការសម្រេចចិត្តលើបញ្ហាព្រំដែនដោយគ្មានការផ្ទៀងផ្ទាត់ពីស្ថាប័នឯករាជ្យ គឺការជជែកដេញដោលជាសាធារណៈនឹងធ្វើឱ្យគម្លាតទំនុកចិត្តរវាងពលរដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាលកាន់តែរីកធំឡើង ដែលវាមិនមែនជាសញ្ញាល្អសម្រាប់ស្ថិរភាពជាតិយូរអង្វែងនោះទេ៕
