ការសិក្សានានា រកឃើញថា ស្ថានភាពប្រឈមរបស់ពលករខ្មែរត្រឡប់ពីប្រទេសថៃ នៅឆ្ងាយពីការដោះស្រាយនៅឡើយ បើទោះបីរដ្ឋាភិបាលបានលើកឡើងថា បានដោះស្រាយបញ្ហានេះរួចរាល់ហើយ តាមរយៈ ចាត់វិធានការយ៉ាងរហ័ស ក្នុងការរៀបចំកម្មវិធីបង្កើនឱកាសការងារក៏ដោយ។
នៅចន្លោះខែកក្កដា និងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ពលករខ្មែរជាង ៩០ម៉ឺននាក់ (៩០០ ០០០នាក់) បានត្រឡប់មកពីថៃវិញ ដោយសារជម្លោះព្រំដែន ដែលនេះគឺជាការវិលត្រឡប់របស់ពលករចំណាកស្រុកដោយបង្ខំក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំបំផុតដែលកម្ពុជាធ្លាប់ជួបប្រទះក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ។
ភាគច្រើននៃពួកគេបានបោះបង់ចោលការងារក្រៅប្រព័ន្ធក្នុងប្រទេសថៃ ដែលជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ទ្រទ្រង់គ្រួសាររបស់ពួកគេ។
រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានលើកឡើងថា ខ្លួនបានដោះស្រាយបញ្ហានៃការវិលត្រឡប់នេះរួចរាល់ហើយ តាមរយៈការចាត់វិធានការយ៉ាងរហ័សក្នុងការរៀបចំកម្មវិធីបង្កើនឱកាសការងារ។ រដ្ឋាភិបាល បានប្រកាសថា ពលករដែលត្រឡប់មកវិញជាង ៦០ម៉ឺននាក់ (៦០០ ០០០នាក់) ត្រូវបានដាក់ឱ្យមានការងារធ្វើ។
ទោះជាយ៉ាងណា ការស្រាវជ្រាវដោយអង្គការល្បីឈ្មោះចំនួនបី បានគូសបញ្ជាក់ថា ស្ថានភាពរបស់ពលករដែលត្រឡប់មកវិញ គឺនៅឆ្ងាយពីការដោះស្រាយបាននៅឡើយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗរកឃើញថា ១ភាគ៣ នៃពលករដែលត្រឡប់មកវិញ មិនអាចរកការងារធ្វើបាន។ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលមានការងារធ្វើ ចំណូលរបស់ពួកគេមានត្រឹមតែពាក់កណ្តាល នៃប្រាក់ឈ្នួលដែលធ្លាប់ទទួលបាននៅថៃ។
ការសិក្សាដដែលរកឃើញទៀតថា ពលករភាគច្រើនដែលមានការងារធ្វើ កំពុងរកចំណូលបានតិចជាងពាក់កណ្តាលនៃចំណាយប្រចាំខែរបស់ពួកគេ។ ហើយគ្រួសារពលករដែលត្រឡប់មកវិញ ៧ ក្នុងចំណោម ១០ គ្រួសារ កំពុងជាប់បំណុល។
របាយការណ៍គូសបញ្ជាក់ថា ដំបូងឡើយ មានពលករត្រឹមតែ ១ ក្នុងចំណោម ១០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលចង់ចំណាកស្រុកទៅវិញ ប៉ុន្តែចំនួននេះបានហក់ឡើងដល់ពាក់កណ្តាល។
របាយការណ៍ «ពីគោលនយោបាយទៅកាន់ការអនុវត្ត» (From Policy to Practice) ដែលចេញផ្សាយដោយមជ្ឈមណ្ឌលសម្ព័ន្ធភាពការងារ និងសិទ្ធិមនុស្ស (CENTRAL) ដែលជាអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលបដិសេធយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ យោងតាមសារព័ត៌មានខ្មែរថាមស៍ ចុះថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា លោក ស៊ុន មេសា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ បានមានប្រសាសន៍ថា របាយការណ៍នេះ «ខ្វះភាពត្រឹមត្រូវ»។ លោកបានបដិសេធមិនបង្ហាញទិន្នន័យផ្សេងទៀត ទាក់ទងនឹងប្រាក់ចំណូល បំណុល ឬលក្ខខណ្ឌរស់នៅនោះទេ។
រដ្ឋាភិបាលបានដកស្រង់របាយការណ៍សង្ខេបគោលនយោបាយរបស់វិទ្យាស្ថានបណ្តុះបណ្តាល និងស្រាវជ្រាវដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា (CDRI)។ របាយការណ៍នេះពិតជាបានបញ្ជាក់ថា គំនិតផ្តួចផ្តើមបង្កើនឱកាសការងារទ្រង់ទ្រាយធំទទួលបានជោគជ័យក្នុងកម្រិតណាមួយ និងបានទទួលស្គាល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រដ្ឋាភិបាល។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលរបស់ CDRI ក៏បានបង្ហាញពីភាពមិនប្រក្រតីនៃសេដ្ឋកិច្ច ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីលទ្ធផលស្រាវជ្រាវផ្សេងទៀតផងដែរ។
CDRI បានរកឃើញថា ប្រាក់ចំណូលប្រចាំខែជាមធ្យមបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ក្រោយពេលត្រឡប់មកវិញ ពោលគឺធ្លាក់ពី ៤៣១ ដុល្លារនៅថៃ មកនៅត្រឹម ២៦៩ ដុល្លារនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ មានតែ ៤៣% នៃពលករដែលមានការងារធ្វើប៉ុណ្ណោះ ដែលរាយការណ៍ថាទទួលបានចំណូលលើសពី ២១០ ដុល្លារក្នុងមួយខែ។ ប្រហែល ៧០% នៃគ្រួសារដែលបានអង្កេតកំពុងជាប់បំណុល។ ក្នុងចំណោមនោះ ៨៣% បានរាយការណ៍ថាមានការលំបាកក្នុងការសងប្រាក់កម្ចីទាន់ពេលវេលា។ ប្រហែល ៧៨% នៃគ្រួសារគ្មានប្រាក់សន្សំទាល់តែសោះ។
សន្ទស្សន៍សមាហរណកម្មរបស់ CDRI (ដែលវាស់វែងលើលទ្ធភាពទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាល ការគាំពារសង្គម និងការគាំទ្រតាមស្ថាប័ន) ទទួលបានពិន្ទុត្រឹមតែ ៣៨% ប៉ុណ្ណោះ។ នេះមិនមែនជារូបភាពនៃសមាហរណកម្មដ៏ជោគជ័យឡើយ បើផ្អែកលើខ្នាតវាស់វែងសមស្របណាមួយនោះ។
នៅក្នុងខែមេសា កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ (UNDP) បានចេញផ្សាយការវាយតម្លៃមួយដែលគាំទ្រដល់ការរកឃើញរបស់អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលទាំងនេះ។ UNDP បានរកឃើញថា អត្រាអត់ការងារធ្វើក្នុងចំណោមពលករដែលត្រឡប់មកវិញបានកើនឡើងពី ២២% មុនពេលមានការផ្លាស់ទីលំនៅ ទៅដល់ ៥១% ក្រោយពេលត្រឡប់មកវិញ។ ជាមធ្យម ប្រាក់ចំណូលបុគ្គលម្នាក់ៗ បានធ្លាក់ចុះជិតពាក់កណ្តាល គឺពី ៤០៩ ដុល្លារក្នុងមួយខែនៅថៃ មកត្រឹម ២០០ ដុល្លារ នៅកម្ពុជា។ ៨៧% នៃគ្រួសារបានរាយការណ៍ថាមានចំណូលទាបជាងមុន។
CDRI បានសន្និដ្ឋានថា «ចំណែកដ៏ច្រើននៃពលករដែលត្រឡប់មកវិញនៅតែអត់ការងារធ្វើ ឬងាយរងគ្រោះផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ហើយការងារភាគច្រើនដែលទទួលបាន គឺជាការងារបណ្តោះអាសន្ន ក្រៅប្រព័ន្ធ ឬមិនស្របតាមជំនាញដែលពួកគេមានពីមុន»។
អនុសាសន៍សំខាន់របស់ CDRI គឺថា សមាហរណកម្មត្រូវតែដើរឱ្យហួសពីតួរលេខនៃចំនួនការងារ គឺត្រូវសំដៅទៅរកផលិតភាព និងការស្ដារឡើងវិញនូវប្រាក់ចំណូល។
ការផ្តល់ការងារឱ្យធ្វើ មិនមែនមានន័យដូចគ្នាទៅនឹងការស្ដារសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញនោះទេ។ ការដាក់ពលករឱ្យធ្វើការងារដែលទទួលបានប្រាក់កម្រៃទាប ក្រៅប្រព័ន្ធ ឬការងារបណ្តោះអាសន្ន មិនអាចលុបបំបាត់បំណុល ស្តារសន្តិសុខស្បៀង ឬរារាំងការធ្វើចំណាកស្រុកដោយមិនមានសុវត្ថិភាពឡើងវិញបានឡើយ។ ការអង្កេតរបស់អង្គការសង់ត្រាល់ (CENTRAL) លើពលករ ៥២៧ នាក់ បានរកឃើញថា ប្រាក់ចំណូលគ្រួសារប្រចាំខែជាមធ្យមក្រោយត្រឡប់មកវិញមានត្រឹមតែ ៦៤ ដុល្លារ បើធៀបនឹងចំណាយប្រចាំខែជាមធ្យម ១៧៣ ដុល្លារ។ បំណុលមានកម្រិតដល់ទៅ ៧១% ហើយ ៨៥% នៃអ្នកទាំងនោះ មិនមានលទ្ធភាពសងបំណុលទាន់ពេលឡើយ។ លទ្ធផលទាំងនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងទូលំទូលាយពីទិន្នន័យរបស់ CDRI។
តួលេខ៦០ម៉ឺននាក់( ៦០០,០០០ នាក់) របស់រដ្ឋាភិបាល គឺជាការវាស់វែងចំនួនមនុស្សដែលបានឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធផ្គូរផ្គងការងារ។ មិនបានវាស់វែងថា តើពលករទាំងនោះមានចំណូលស្ថិរភាពដែរឬទេ តើបំណុលរបស់ពួកគេត្រូវបានដោះស្រាយដែរឬទេ តើកូនៗរបស់ពួកគេនៅតែបានចូលរៀនដែរឬទេ ឬតើពួកគេមានអារម្មណ៍ថាបង្ខំចិត្តត្រូវចំណាកស្រុកម្តងទៀតតាមរយៈផ្លូវខុសច្បាប់ និងគ្រោះថ្នាក់ដែរឬទេ។
ទិន្នន័យរបស់ CENTRAL បានរកឃើញថា ប្រហែលពាក់កណ្តាលនៃពលករដែលបានអង្កេត គ្រោងនឹងចំណាកស្រុកម្តងទៀត។ ចំនួននេះ បានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងពី ១៣% ដែលបានកត់ត្រាកាលពីខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥។ និន្នាការនេះ មិនស្របទៅនឹងសមាហរណកម្មដ៏ជោគជ័យនោះទេ។
គួរកត់សម្គាល់ថា ទាំង CENTRAL និង CDRI មិនបានបដិសេធថា រដ្ឋាភិបាលបានឆ្លើយតបចំពោះវិបត្តិនេះនោះទេ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលលទ្ធផលស្រាវជ្រាវរបស់ពួកគេចោទជាសំណួរនោះគឺថា តើការរាប់ចំនួនការងារដែលបានផ្តល់ឱ្យ គឺជាខ្នាតវាស់វែងគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបញ្ជាក់ថា ការឆ្លើយតបនោះមានប្រសិទ្ធភាពដែរឬទេ? ភស្តុតាងនៅទីនេះបង្ហាញថា វានៅមិនទាន់មានប្រសិទ្ធភាពឡើយ យ៉ាងហោចណាស់ក៏មិនទាន់ដល់ពេលនេះដែរ។ ក្នុងន័យនេះ តើវាមានប្រយោជន៍ដែរឬទេសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការដេញដោលលើវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ ជាជាងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមដែលបានលាតត្រដាង?
អ្វីដែល CENTRAL, CDRI និង UNDP ចង់គូសបញ្ជាក់ គឺតម្រូវការក្នុងការឈានឱ្យហួសពីការរាប់ចំនួនការងារ ហើយចាប់ផ្តើមវាស់វែងថាតើជីវិតពិតរបស់ពលករកំពុងត្រូវបានស្តារឡើងវិញពិតប្រាកដដែរឬទេ។ នោះមានន័យថា ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់លើបញ្ហាបំណុលឱ្យបានហ្មត់ចត់ បង្កើនគុណភាពការងារ និងពង្រឹងប្រព័ន្ធគាំពារសង្គម។ វាក៏ទាមទារឱ្យមានការធានាថា ពលករដែលត្រឡប់មកវិញ ជាពិសេសស្ត្រី (ដែលមានចំនួនច្រើន) មានផ្លូវពិតប្រាកដឆ្ពោះទៅរកស្ថិរភាព ជាជាងគ្រាន់តែមានឈ្មោះចុះក្នុងបញ្ជីផ្លូវការនៃគម្រោងផ្តល់ការងាររបស់រដ្ឋាភិបាល។
ការច្រានចោលភស្តុតាង មិនបានធ្វើឱ្យការលំបាករលាយបាត់ទៅនោះទេ។ វាគ្រាន់តែពន្យារពេលនៃការគាំទ្រដែលគ្រួសារងាយរងគ្រោះកំពុងត្រូវការជាបន្ទាន់តែប៉ុណ្ណោះ។ កម្ពុជាមានឱកាសក្នុងការក្លាយជាអ្នកដឹកនាំលើការធ្វើសមាហរណកម្មប្រកបដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងផ្អែកលើភស្តុតាង។ ឱកាសនោះនឹងអាចសម្រេចទៅបាន លុះត្រាតែមានការពិនិត្យមើលទិន្នន័យឱ្យបានម៉ត់ចត់ រួមទាំងទិន្នន័យដែលពិបាកនឹងទទួលយកផងដែរ៕
