សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ បានសម្រេចតម្កល់ការផ្តន្ទាទោស លោក កឹម សុខា មេដឹកនាំគណបក្សប្រឆាំង និងបានបន្ថែមទោសដោយហាមឃាត់មិនឱ្យលោកចេញទៅក្រៅប្រទេសរយៈពេល ៥ឆ្នាំ ដែលការសម្រេចនេះត្រូវបានមេធាវី និងក្រុមអ្នកឃ្លាំមើល យល់ថា ជាការអនុវត្តផ្ទុយពីឆន្ទៈរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលបានលើកឡើងពីការផ្សះផ្សា និងការឯកភាពជាតិ ក្នុងខណៈដែលកម្ពុជាកំពុងរកការឈ្លានពានទឹកដីពីប្រទេសជិតខាង។
កាលពីថ្ងៃទី០៨ និងទី០៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ បានបន្តបើកសវនាការសួរដេញដោលនិងធ្វើសេចក្តីសន្និដ្ឋានបញ្ចប់ ក្នុងសំណុំរឿង លោក កឹម សុខា ដែលជាប់ចោទពីបទ «សន្និដ្ឋិភាពជាមួយបរទេស» ក្រោយសំណុំរឿងប្តឹងទាស់ដ៏ចម្រូងចម្រាស់មួយនេះ បានអូសបន្លាយពេលជាង១ឆ្នាំ ហើយត្រូវប្រកាសសាលដីកានៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦។
សហមេធាវីការពារសិទ្ធិឱ្យលោក កឹម សុខា គឺលោក ផែង ហេង បានឱ្យដឹងថា សភាព្រហ្មទណ្ឌសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ នៅថ្ងៃនេះ បានសម្រេចតម្កល់សាលក្រមសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ ទុកជាបានការដដែល ក្នុងសំណុំរឿងកូនក្តីរបស់លោក និងបានហាមប្រាមបន្ថែមទៀត មិនឱ្យលោក កឹម សុខា ចេញទៅក្រៅប្រទេសរយៈពេល៥ឆ្នាំ។
លោកបន្តថា ការសម្រេចនេះ ក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះបានសម្អាងហេតុ ដោយយោងទៅលើការស្នើរបស់តំណាងអយ្យការ និងតំណាងរបស់មេធាវីរដ្ឋាភិបាល ដែលស្នើសុំឱ្យចាប់ឃុំខ្លួនលោក កឹម សុខា។
លោកមេធាវី ផែង ហេង បានថ្លែងបន្តថា៖ «យើងសម្តែងនូវការសោកស្តាយ ហើយយើងមិនដឹងថា ឯកឧត្តម កឹម សុខា នឹងសម្រេចប្តឹងសារទុក្ខ ឬក៏បញ្ចប់ត្រឹមនេះ ព្រោះយើងមើលទៅស្ថានភាពពេលនេះ គួរតែរដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជន ស្វែងរកការផ្សះផ្សាជាតិ ប៉ុន្តែសាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍នៅថ្ងៃនេះ វាមិនដូចការរំពឹងទុក។ យើងគិតថា រាជរដ្ឋាភិបាលនឹងស្វែងរកការផ្សះផ្សាជាតិ បង្រួបបង្រួមជាតិ តាមរយៈការដោះស្រាយរឿងទាំងឡាយណាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអ្នកនយោបាយ ពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស ក៏ដូចជាអ្នកដែលធ្វើកិច្ចការដើម្បីសង្គម ប៉ុន្តែយើងឃើញសាលដីកានៅថ្ងៃនេះ ហាក់ដូចជាផ្ទុយពីអ្វីដែលយើងគិតថា រាជរដ្ឋាភិបាលនឹងគិតគូរដល់ការផ្សះផ្សា និងពង្រឹងការផ្សះផ្សាជាតិ ក្នុងខណៈដែលប្រទេសថៃ កំពុងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញមកលើយើងនៅតាមព្រំដែន»។
លោក កឹម សុខា ត្រូវបានតុលាការផ្តន្ទាទោសឲ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល ២៧ឆ្នាំ កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ ពីបទ «សន្ទិដ្ឋិភាពជាមួយបរទេស» ដោយត្រូវឃុំ ខ្លួននៅក្នុងផ្ទះ ព្រមទាំងដកហូតសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយជាស្ថាពរ។
ប្រធានគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន លោក យ៉ែម ប៉ុញ្ញឬទ្ធិ បានបង្ហាញការខកចិត្ត និងសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ ដែលបន្តផ្តន្ទាទោសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទៅលើ លោក កឹម សុខា ហើយថែមទាំងបានហាមប្រាមមិនឱ្យលោកចេញទៅក្រៅប្រទេស៥ឆ្នាំបន្ថែមទៀត ដែលនេះជាសារនយោបាយមួយ ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទឹកចិត្តប្រជាពលរដ្ឋយ៉ាងខ្លាំងពីការកាត់ក្តីនេះ។
លោកថា៖ «មិនថាតែជាអង្គទូត ឬមតិយោបល់អ្នកវិភាគនយោបាយ អ្នកនយោបាយ ឬក៏ប្រជាពលរដ្ឋទេ លោកតែងតែលើកឡើង គឺចង់ឱ្យមានតម្លាភាព ចង់ឱ្យមានសិទ្ធិសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ សិទ្ធិសេរីភាពនៃការជួបជុំ ហើយនិងសិទ្ធិសេរីភាពនៃការចូលរួមនយោបាយដោយពេញលេញ ហើយនិងគ្មានការរើសអើង ហើយនៅពេលដែលមានការកាត់ក្តីបែបនេះ ទៅលើប្រធានគណបក្សមួយឱ្យជាប់ទោសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរជាទីបំផុត ដែលពួកយើងយល់ឃើញថាគាត់មិនបានប្រព្រឹត្តខុសផងនោះ វាធ្វើឱ្យមានសម្ពាធផ្លូវចិត្តទៅលើប្រជាពលរដ្ឋយ៉ាងខ្លាំង»។
បើតាមប្រធានគណបក្សនយោបាយរូបនេះ ការធ្វើនយោបាយរបស់ លោក កឹម សុខា នាពេលកន្លងមក គឺគាត់តែងតែធ្វើឡើងដើម្បីការពារសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស ហើយក៏មិនបានប្រព្រឹត្តកំហុសដូចការចោទប្រកាន់។
នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត យល់ថា ការសម្រេចយ៉ាងណានោះ ជាឆន្ទានុសិទ្ធិរបស់តុលាការ ប៉ុន្តែក្នុងនាមសង្គមស៊ីវិល លោកចង់ឃើញអ្នកនយោបាយខ្មែរ បន្តនូវវប្បធម៌សន្ទនា និងការចរចាគ្នាដោយសន្តិវិធី ដើម្បីរកដំណោះស្រាយ និងការស្រុះស្រួលគ្នាផ្នែកនយោបាយ ជាជាងការប្តឹងផ្តល់នៅតុលាការ។
លោកថា៖ «ការសម្រេចរបស់តុលាការវាជារឿងមួយ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែថា យើងជាអង្គការសង្គមស៊ីវិល យើងចង់ឃើញថា អ្នកនយោបាយខ្មែរ គាត់បន្តនូវវប្បធម៌សន្ទនា ការចរចាដើម្បីរកដំណោះស្រាយមួយចេញ ដូចពីមុនៗមក ធ្វើការចរចាគ្នា ហើយអាចនឹងមានការដោះស្រាយផ្នែកនយោបាយ ឬមានការបន្ធូរបន្ថយ ឬក៏អាចនឹងមានការច្រកចេញតាមណាមួយ ដើម្បីឱ្យក្លាយទៅជាការមានសាមគ្គីភាពជាតិ ឯកភាពជាតិ ហើយនិងខ្មែរតែមួយ ហើយអ្នកនយោបាយទាំងអស់ គឺយើងតម្កល់ឧត្តមប្រយោជន៍ជាតិ ឧត្តមប្រយោជន៍ពលរដ្ឋជាធំ អាហ្នឹងវាជាច្រកមួយទៀតក្រៅតែអំពីដំណើរការនៅតាមតុលាការ»។
សម្រាប់ អ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់ និងជាអ្នកវិភាគសង្គម លោក វ៉ន ចាន់ឡូត បានលើកឡើងក្នុងបណ្តាញសង្គមរបស់លោកថា ទោះបីជាអតីតគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ មានគោលនយោបាយមិនយកខ្មែរជាសត្រូវ ក៏មេដឹកនាំគណបក្សកាន់អំណាច លោក ហ៊ុន សែន មិនអាចទទួលយកបានដែរ ពីព្រោះគាត់ត្រូវការតែមួយគត់ គឺអំណាច និងមិនអាចបោះបង់អំណាចជាដាច់ខាត ទោះក្នុងតម្លៃណាក៏ដោយ។
លោកបន្តថា នាពេលកន្លងមក ការចរចាបានកើតឡើង ក៏ព្រោះតែបក្សប្រឆាំងមានឥទ្ធិពល និងកម្លាំងនយោបាយគ្រប់គ្រាន់ប៉ុណ្ណោះ ហើយក្នុងកាលៈទេសៈនេះ លោក ហ៊ុន សែន នឹងមិនអាចធ្វើសម្បទាននយោបាយណាមួយឡើយ ទោះបីជាធ្លាប់ច្រឡំមាត់និយាយពីការរួបរួម និងសាមគ្គីរវាងខ្មែរ និងខ្មែរ ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃក៏ដោយ។
វីអូឌី មិនអាចសុំការអធិប្បាយជុំវិញរឿងនេះ ពីអ្នកនាំពាក្យសាលាឧទ្ធរណ៍ លោក ឃុន លាងម៉េង បានទេគិតត្រឹមម៉ោងផ្សេងនេះ។
ដោយឡែកអ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធីរិទ្ធ និយាយថាលោកគ្មានអ្វីត្រូវបកស្រាយរឿងនេះទេ ព្រោះជាដែនសមត្ថកិច្ចរបស់តុលាការ។ សម្រាប់អ្នកនាំពាក្យរូបនេះ បញ្ជាក់ថា នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា អំណាចទាំង៣ដាច់ពីគ្នា រវាងនីតិប្រតិប្រតិបត្តិ នីតិបញ្ញត្តិ និងតុលាការ។
លោកថា៖ ««ម្លោះហើយការអនុវត្តការសម្រេចយ៉ាងណារបស់តុលាការ គឺជាឆន្ទានុសិទ្ធិរបស់តុលាការ ដែលយើងម្នាក់ៗចង់ឱ្យតុលាការឯករាជ្យ ចឹងបើតុលាការសម្រេចហើយ អាហ្នឹងយើងត្រូវតែគោរពតាម អីចឹងសម្រាប់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ឬរាជរដ្ឋាភិបាល យើងគ្មានការបកស្រាយចំពោះករណីណាដែលជាសមត្ថកិច្ចរបស់តុលាការ»។
ជុំវិញការប្រកាសសាលដីកាលើសំណុំរឿងរបស់លោក កឹម សុខា នេះដែរ ស្ថានទូតបរទេសប្រចាំនៅកម្ពុជាមួយចំនួន ក៏បានបង្ហាញការសោកស្តាយ និងខកចិត្តជាខ្លាំងផងដែរ។
ស្ថានទូតអូស្ត្រាលីប្រចាំនៅកម្ពុជា បានចេញសារនៅលើទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់ខ្លួនថា សេចក្តីសម្រេចតម្កល់ការផ្តន្ទាទោសលោក កឹម សុខា នៅថ្ងៃនេះ គឺជាការខកចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ខណៈអូស្ត្រាលី បានលើកឡើងជាប្រចាំពីការព្រួយបារម្ភចំពោះការប្រើយន្តការច្បាប់ ដើម្បីកម្រិតគណបក្សប្រឆាំង។
ប្រភពដដែលបន្តថា លទ្ធផលនេះ រឹតតែធ្វើឱ្យអូស្ត្រាលីកាន់តែមានការព្រួយបារម្ភ និងជំរុញឱ្យកម្ពុជាចាត់វិធានការពិតប្រាកដ ដើម្បីពង្រីកលំហស៊ីវិល និងសេរីភាពនយោបាយ ព្រមទាំងបង្កើតលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការបោះឆ្នោតពិតប្រាកដ និងមានការប្រកួតប្រជែង។
ចំណែក ទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់ស្ថានទូតបារាំងប្រចាំនៅកម្ពុជា ក៏បានលើកឡើងដែរថា ស្ថានប្រតិភូសហភាពអឺរ៉ុប និងបណ្តារដ្ឋសមាជិកដែលមានវត្តមាននៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា កត់សម្គាល់ដោយក្ដីកង្វល់ ចំពោះលទ្ធផលនៃសវនាការបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍របស់ លោក កឹម សុខា។
ប្រភពដដែលបន្តថា នយោបាយពហុបក្ស គឺជាកត្តាដ៏ចាំបាច់សម្រួលដល់ការបើកលំហនយោបាយ និងលំហសេរីភាពស៊ីវិលនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដោយគោរពតាមការប្តេជ្ញាចិត្តលើប្រជាធិបតេយ្យរបស់ខ្លួន។
ស្ថានប្រតិភូសហភាពអឺរ៉ុប និងបណ្តារដ្ឋសមាជិកប្រចាំកម្ពុជា តែងតែគាំទ្រជាប្រចាំដល់នីតិរដ្ឋនៅកម្ពុជា ហើយសង្ឃឹមថានឹងមានដំណើរឆ្ពោះទៅមុខប្រកបដោយភាពស្ថាបនា រួមទាំងវិធានការវិជ្ជមានផ្សេងៗ ចំពោះអ្នកដែលកំពុងជាប់ឃុំនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
ស្ថានទូតអង់គ្លេសនៅកម្ពុជា បានលើកឡើងក្នុងទំព័រហ្វេសប៊ុកថា៖ «យើងចង់ឃើញលោក កឹម សុខា ត្រូវបានដោះលែងពីពន្ធនាគារ និងសេរីភាពនយោបាយរបស់លោក ត្រូវបានស្តារឡើងវិញ។ យើងជឿជាក់ថា រឿងនេះនឹងជួយពង្រឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។ នៅក្នុងបរិបទនោះ ស្ថាតទូតអង់គ្លេសមានការខកចិត្តចំពោះលទ្ធផលនៃសវនាការលើបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍នៅថ្ងៃនេះ»។
លោក កឹម សុខា ត្រូវបានសមត្ថកិច្ចប្រដាប់ដោយអាវុធ ឆ្មក់ចូលចាប់ខ្លួនទាំងកណ្តាលយប់ ឈានចូលថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៧ ក្រោយពីគណបក្សប្រឆាំងរបស់លោក ហក់ឡើងប្រជាប្រិយភាព ទទួលបានសន្លឹកឆ្នោតគាំទ្រជិតពាក់កណ្តាលប្រទេស ប្រហាក់ប្រហែលនឹងគណបក្សកាន់អំណាច។
ប្រមាណជា៣ខែបន្ទាប់ គណបក្សសង្គ្រោះជាតិរបស់លោក ត្រូវបានតុលាការកំពូលរំលាយ តាមបណ្តឹងរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដែលចោទថា លោកបានគប់គិតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ចង់ផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក ហ៊ុន សែន។
យ៉ាងណា ភ្លាមៗ ក្រោយតុលាការប្រកាសសាលក្រមផ្តន្ទាទោស លោក កឹម សុខា សហរដ្ឋអាមេរិកតាមរយៈស្ថានទូតប្រចាំកម្ពុជា បានចាត់ទុកសាលក្រមផ្តន្ទាទោសនេះថា ដំណើរការច្រើនឆ្នាំ ដើម្បីបំបិទសំឡេង លោក កឹម សុខា ដោយផ្អែកលើបទសមគំនិត ប្រឌិត គឺជាបរាជ័យនៃប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌។ ហើយថា ការបដិសេធសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងធ្វើនយោបាយរបស់ លោក កឹម សុខា និងអ្នកនយោបាយផ្សេងទៀត ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា បំណងអន្តរជាតិ និងវឌ្ឍនភាពកន្លងមក ដើម្បីក្លាយជាសង្គមពហុបក្សប្រកបដោយបរិយាបន្នមួយ៕
