ក្រុមប្លុកលោកសេរី បានបញ្ចេញប្រតិកម្មភ្លាមៗ ទៅនឹងតុលាការកម្ពុជា ដែលបានរក្សាបទចោទលើ លោក កឹម សុខា ជុំវិញសំណុំរឿងប្តឹងទាស់ ដោយពួកគេសម្ដែងការខកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការសម្រេចនេះ។
នៅព្រឹកថ្ងៃទី៣០ ខែមេសានេះ សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ បានប្រកាសសាលដីកាសម្រេចតម្កល់ទោសលើ លោក កឹម សុខា ដូចសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ និងបន្ថែម ៥ឆ្នាំ មិនឱ្យមេបក្សសង្គ្រោះជាតិដែលតុលាការរំលាយរូបនេះចេញទៅក្រៅប្រទេស។
បណ្ដាប្រទេសនៅសហភាពអឺរ៉ុប រួមមាន បារាំង អាល្លឺម៉ង់ និងសាធារណរដ្ឋឆែក បានបង្ហាញក្ដីកង្វល់ចំពោះលទ្ធផលនៃសវនាការបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍របស់លោក កឹម សុខា។
សហភាពអឺរ៉ុប បាននិយាយក្នុងសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាននៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ថា នយោបាយពហុបក្ស គឺជាកត្តាដ៏ចាំបាច់សម្រួលដល់ការបើកលំហនយោបាយ និងលំហសេរីភាពស៊ីវិលនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដោយគោរពតាមការប្តេជ្ញាចិត្តលើប្រជាធិបតេយ្យរបស់ខ្លួន។ សេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានដដែល បន្តថា ពួកគេតែងតែគាំទ្រជាប្រចាំដល់នីតិរដ្ឋនៅកម្ពុជា ហើយសង្ឃឹមថា នឹងមានដំណើរឆ្ពោះទៅមុខប្រកបដោយការស្ថាបនា រួមទាំងវិធានការវិជ្ជមានផ្សេងៗ ចំពោះអ្នកដែលកំពុងជាប់ឃុំនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
ចំណែក ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ តាមរយៈអគ្គរដ្ឋទូតរបស់ខ្លួន បានបង្ហោះលើហ្វេសប៊ុកស្ថានទូតភ្លាមៗថា ការសម្រេចលើករណីលោក កឹម សុខា នៅពេលនេះ មិនបានបំបាត់ក្ដីបារម្ភរបស់អាល្លឺម៉ង់ លើករណីដែលអូសបន្លាយរាប់ឆ្នាំនេះទេ។
អគ្គរដ្ឋទូតអាល្លឺម៉ង់ប្រចាំកម្ពុជា លោក ស្ទេហ្វិន មេសឺរឺ (Stefan Messerer) ដែលបានចូលរួមសវនាការនៅថ្ងៃនេះ អះអាងថា ការកែប្រែនីតិវិធីឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ការរក្សាភាពឯករាជ្យរបស់តុលាការ និងការគោរពសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន គឺជាជាគន្លឹះសំខាន់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍស្ថាប័នរបស់កម្ពុជា ការវិនិយោគ និងឋានៈរបស់ប្រទេសកម្ពុជានៅលើឆាកអន្តរជាតិ។
មិនខុសពីប្រទេសសហភាពអឺរ៉ុបនោះទេ ប្រទេសអង់គ្លេស ដែលជាមហាអំណាចមួយដែរ បានស្នើចំៗតែម្ដងឱ្យដោះលែងលោក កឹម សុខា ដោយភ្ជាប់នឹងសំណេរដើមថា អង់គ្លេសចង់ឃើញ លោក កឹម សុខា ត្រូវបានដោះលែង និងសេរីភាពនយោបាយរបស់លោកត្រូវបានស្ដារឡើងវិញ។ មហាអំណាចនេះ ជឿជាក់ថា រឿងនេះនឹងជួយពង្រឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា ដោយអង់គ្លេសបង្ហាញការខកចិត្តចំពោះលទ្ធផលនៃសវនាការលើបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍នៅថ្ងៃនេះ។
ដោយឡែក ប្រទេសអូស្ត្រាលី តាមរយៈស្ថានទូតរបស់ខ្លួន បានលើកឡើងចំៗតែម្ដង ដោយបានសម្ដែងការខកចិត្តចំពោះការសម្រេចរបស់តុលាការ។ អូស្ត្រាលី អះអាងថា ខ្លួនបានលើកឡើងជាប្រចាំអំពីការព្រួយបារម្ភចំពោះការប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់ដើម្បីរិតត្បិតគណបក្សប្រឆាំង។ ទោះយ៉ាងណា អូស្ត្រាលីនៅតែជំរុញឱ្យកម្ពុជាចាត់វិធានការពិតប្រាកដ ដើម្បីពង្រីកលំហស៊ីវិល និងសេរីភាពនយោបាយ ព្រមទាំងបង្កើតលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការបោះឆ្នោតពិតប្រាកដ និងមានការប្រកួតប្រជែង។
ចំណែក ប្រទេសកាណាដា ក៏សម្ដែងការសោកស្ដាយចំពោះសេចក្ដីសម្រេចនេះដែរ ហើយបាននិយាយថា ការគោរពតួនាទីដ៏សំខាន់របស់គណបក្សប្រឆាំង សង្គមស៊ីវិល និងសារព័ត៌មានសេរី គឺជាកត្តាដែលមិនអាចខ្វះបានសម្រាប់អភិបាលកិច្ចល្អតាមលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។
ក្រៅពីប្រតិកម្មរបស់ទូតប្រទេសលោកសេរី អនុប្រធានផ្នែកតំបន់អាស៊ីនៃអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស (Human Rights Watch) លោកស្រី ប្រ៊ីអូនី ឡៅ (Bryony Lau) បាននិយាយតាមរយៈសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មាននៅថ្ងៃនេះ ដោយស្នើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាទម្លាក់ចោលការចោទប្រកាន់លើ លោក កឹម សុខា និងដោះលែងរូបលោកជាបន្ទាន់ និងផ្ដល់សិទ្ធិនយោបាយឱ្យលោកវិញដោយឥតលក្ខខណ្ឌ។
លោកស្រីហៅការការចោទលោក កឹម សុខា គឺធ្វើឡើងដោយគ្មានមូលដ្ឋាន។ លោកស្រីបន្តក្នុងសំណេរដើមថា៖ «ការបោះឆ្នោតឃុំ-សង្កាត់ក្នុងឆ្នាំ២០២៧ និងការបោះឆ្នោតជាតិក្នុងឆ្នាំ២០២៨ នឹងមិនមានភាពស្របច្បាប់ឡើយ ដរាបណារដ្ឋាភិបាលនៅតែបន្តប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការ ដើម្បីដាក់ទោសទណ្ឌដោយអយុត្តិធម៌លើគូប្រជែងនយោបាយបែបនេះ»។
ជុំវិញករណីនេះ អតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ និងជាអនុប្រធានគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ លោក សុន ឆ័យ បានសម្ដែងការសោកស្ដាយដូចគ្នាចំពោះការសម្រេចនេះ ហើយលោកថា កម្ពុជានឹងកាន់តែខាតបង់ច្រើន ដោយសារការរំលោភសិទ្ធិ និងការគាបសង្កត់គណបក្សប្រឆាំង និងការមិនអើពើតាមការស្នើរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ មានសហភាពអឺរ៉ុប អង់គ្លេស និងកាណាដាជាដើម។
លោកថា ប្រទេសទាំងនេះ បានជួយផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្រើនដល់កម្ពុជា ដូច្នេះបើរដ្ឋាភិបាលមិនគោរពគោលការណ៍ តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ក្នុងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស ធានាឱ្យមានប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្សនោះ ក្រុមប្រទេសទាំងអស់នេះនឹងលែងយកចិត្តទុកដាក់ជួយកម្ពុជា ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជានឹងធ្លាក់ចុះ បើរដ្ឋាភិបាលបន្តទុកបញ្ហាជាតិឱ្យនៅប្រេះឆា។
លោក សុន ឆ័យ ថ្លែងថា៖ «ដូច្នេះខ្ញុំមិនយល់ថា ហេតុអ្វីបានជាយើងរក្សាការសម្រេចដែលយើងដឹងហើយ ថាមានការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងពីសហគមន៍អឺរ៉ុប ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ហើយយើងបន្តឱ្យមានការបែកបាក់ មិនត្រឹមតែសហគមន៍អន្តរជាតិទេ ប្រជាជាតិយើងហ្នឹង ក៏មានការបែកបាក់អ៊ីចឹង។ ព្រោះយើងដឹងហើយ គណបក្សសង្គ្រោះជាតិដែលដឹកនាំដោយ លោក កឹម សុខា នេះ ក៏មានអ្នកគាំទ្រយ៉ាងតិចណាស់ ក៏ពាក់កណ្តាលប្រទេសដែរ»។
លោក សុន ឆ័យ ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលដោះលែង លោក កឹម សុខា និងឈានទៅឯកភាពជាតិពិតប្រាកដ និងចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហាសង្គមដែលកំពុងប្រឈម មានបញ្ហាអត់ការងារធ្វើ ការឈ្លានពានទឹកដីពីប្រទេសជិតខាង បញ្ហាគ្រឿងញៀន និងបញ្ហាពលរដ្ឋជំពាក់បំណុលជាដើម។
វីអូឌី ពុំអាចសុំការឆ្លើយតបពីអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា បានទេនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា។ ប៉ុន្តែ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធីរិទ្ធ ប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃនេះថា លោកគ្មានការបកស្រាយចំពោះការបារម្ភរបស់ក្រុមប្រទេសលោកសេរីនោះទេ លើករណីលោក កឹម សុខា ដោយលោកហៅការសម្រេចរបស់តុលាការបែបណានោះ ជាឆន្ទានុសិទ្ធិរបស់តុលាការដែលកំណត់ដោយច្បាប់។ លោកអះអាងថា កម្ពុជាបានបែងចែកអំណាចដាច់ពីគ្នា រវាងអំណាចនីតិប្រតិបត្តិ នីតិប្បញ្ញត្តិ និងតុលាការដែលជាស្ថាប័នឯករាជ្យ។
លោក ជា ធីរិទ្ធ ថ្លែងថា៖ «គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា រដ្ឋាភិបាល យើងអត់មានអីត្រូវតវ៉ាទៅរឿងតុលាការ ឬក៏យើងទៅឆ្លើយតបអ្វីទេ។ ចំពោះការបារម្ភរបស់ពួកគេនេះ ឬក៏ការរិះគន់ វាយប្រហារ វាអត់មានរឿងចម្លែកទេ ៣០ឆ្នាំមកនេះ ទោះបីជាប្រទេសបានអនុវត្តតាមបែបលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក៏ដោយ ក៏ពួកកគេនៅតែមិនពេញចិត្ត អ្នកមួយចំនួននៅទីនោះ។ វាជារឿងធម្មតាទេសម្រាប់ប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យ គ្មានអ្នកណាម្នាក់ដែលពេញចិត្តទាំងអស់ទេ។ តែសំខាន់ភាគច្រើន មតិភាគច្រើន គឺគេពេញចិត្ត និងបានដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាប្រទេសកម្ពុជាបានអនុវត្តនូវបែបបទលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ»។
សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា នេះសម្រេចរក្សាបទចោទលើលោក កឹម សុខា ដដែល និងបន្ថែម ៥ឆ្នាំទៀត មិនឱ្យចេញទៅក្រៅប្រទេស។ លោក កឹម សុខា ត្រូវសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគាររយៈពេល ២៧ឆ្នាំ ពីបទសន្ទិដ្ឋភាពជាមួយបរទេស ដោយត្រូវឃុំខ្លួននៅក្នុងផ្ទះ ព្រមទាំងដកហូតសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយជាស្ថាពរ កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣។
សហមេធាវីការពារក្ដី លោក កឹម សុខា គឺលោក ផែង ហេង អះអាងថា លោក កឹម សុខា មិនពេញចិត្តនឹងការសម្រេចនេះទេ ហើយលោកថា សហមេធាវីនឹងជួបពិភាក្សាគ្នាបន្ថែមជាមួយ លោក កឹម សុខា ដើម្បីសម្រេចប្ដឹង ឬមិនប្ដឹងសារទុក្ខបន្តប្រឆាំងនឹងសាលដីកានេះ។
លោក កឹម សុខា ត្រូវសមត្ថកិច្ចប្រដាប់ដោយអាវុធ ឆ្មក់ចូលចាប់ខ្លួនទាំងកណ្តាលយប់ ឈានចូលថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៧ ទាំងមានអភ័យឯកសិទ្ធិសភាជាអ្នកតំណាងរាស្ត្រ ក្រោយពីគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ហក់ឡើងប្រជាប្រិយភាព ការគាំទ្រជិតពាក់កណ្តាលប្រទេសតាមរយៈសន្លឹកឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ ប្រហាក់ប្រហែលនឹងគណបក្សកាន់អំណាច។
ជុំវិញករណីនេះដែរ អតីតនាយិកាមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា អ្នកស្រី ចក់ សុភាព បានសរសេរលើហ្វេសប៊ុកនៅថ្ងៃនេះដែរ ដោយបានសម្ដែងការសោកស្ដាយចំពោះការសម្រេចនេះ ហើយអ្នកស្រីកាន់តែសោកស្តាយនោះ គឺខ្មែរបន្តយកខ្មែរជាសត្រូវ បន្តចោទគ្នាថា ជនក្បត់ ហើយបន្តក្ដិចត្រួយប្រជាធិបតេយ្យ ដែលត្រូវបានកំណត់ក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងការប្ដេជ្ញាចំពោះលិខិតូបករណ៍សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិជាច្រើន ខណៈដែលជាតិត្រូវការការរួបរួម សាមគ្គីគ្នា អភិវឌ្ឍន៍ប្រទេស និងតតាំងជាមួយប្រទេសឈ្លានពាន។
ចំណែកអ្នកតាមដាននយោបាយ លោក សេង វណ្ណលី បានហៅការសម្រេចរបស់តុលាការចំពោះ លោក កឹម សុខា គឺជាទង្វើអយុត្តិធម៌បំផុត និងជារូបភាពកម្ចាត់ដៃគូប្រកួតប្រជែងឱ្យចេញពីសង្វៀននយោបាយទាំងស្រុង ហើយបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់មុខមាត់កម្ពុជានៅលើឆាកអន្តរជាតិ ព្រមទាំងបិទផ្លូវសេរីភាពនៃគំនិតចម្រុះ និងការផ្សះផ្សាជាតិ ដែលពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូបចង់បាន ហើយជាសញ្ញាព្រមានដ៏ខ្មៅងងឹតសម្រាប់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលកំពុងដង្ហក់ស្លាប់នៅកម្ពុជា៕
