បន្ទាប់ពីលោក កឹម សុខា ត្រូវបានសាលាឧទ្ធរណ៍សម្រេចតម្កល់ទោសឱ្យជាប់ឃុំក្នុងផ្ទះ២៧ឆ្នាំដដែល ដែលគេមើលឃើញថា ទោះពុំមានភស្តុតាងដាក់បន្ទុកគ្រប់គ្រាន់នោះ អង្គទូតពីបណ្តាប្រទេសលោកសេរី និងគណបក្សនយោបាយជាច្រើន បានសម្តែងការខកចិត្ត និងចង្អុលបង្ហាញបក្សកាន់អំណាច ពីការអនុវត្តកាតព្វកិច្ច ដើម្បីការពារប្រព័ន្ធពហុបក្ស ដូចមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ។
លើសពីនេះ បញ្ញវន្តខ្មែរដែលជាអ្នកឃ្លាំមើលមួយចំនួន បានចាត់ទុកការសម្រេចតម្កល់ទោស លោក កឹម សុខា ដោយតុលាការដែលត្រូវបានគេមើលឃើញថា ជាឧបករណ៍បម្រើនយោបាយឱ្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ថាជាការបង្ហាញពីការកម្ចាត់ចោលនូវមាគ៌ាផ្សះផ្សាជាតិ ដើម្បីបានបន្តកាន់អំណាចផ្តាច់ការតពូជជាបន្តទៅទៀត។
ការណ៍រំលាយចោលប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ដែលផ្ទុយពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់អន្តរជាតិនានានេះ នឹងធ្វើឱ្យកម្ពុជាប្រឈមនឹងហានិភ័យដែលនឹងធ្វើឱ្យកើតមានវិបត្តិចាក់ស្រែសកាន់តែច្រើន និងក៏ធ្វើឱ្យកម្ពុជាបាត់បង់ទឹកដីកាន់តែច្រើនថែមទៀតផងដែរ។
សូមបញ្ជាក់ថា នៅពេលដែលសាលាឧទ្ធរណ៍ បានចេញសាលដីការតម្កល់ទោសឱ្យ លោកកឹម សុខា ដែលជាអ្នកនយោបាយប្រឆាំងដ៏មានឥទ្ធិពល ដែលប្រកាន់យកគោលនយោបាយអហិង្សានិយម និងមិនយកខ្មែរណាជាសត្រូវ ឱ្យជាប់ឃុំក្នុងផ្ទះ២៧ឆ្នាំ កាលពីថ្ងៃទី៣០ខែមេសា មិនមែនមានតែ លោកកឹម សុខា និងសហមេធាវីរបស់លោកប៉ុណ្ណោះទេ ដែលសម្តែងការខកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងនោះ បណ្តាស្ថានទូតពីប្រទេសបស្ចឹមលោកនានា ក៏បានបញ្ចេញប្រតិកម្មភ្លាមៗជាបន្តបន្ទាប់ ដោយសម្តែងការខកចិត្ត និងសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំងផងដែរ ក្នុងនោះរួមមានស្ថានទូតបារាំង អង់គ្លេស អាល្លឺម៉ង់ អូស្ត្រាលី និងកាណាដាជាដើម។ល។
ក្នុងចំណោមសារទាំងនោះ ស្ថានប្រតិភូសហភាពអឺរ៉ុប និងបណ្តារដ្ឋសមាជិកដែលមានវត្តមាននៅកម្ពុជាបានគូសបញ្ជាក់ពីការកត់សម្គាល់ដោយក្ដីកង្វល់ ចំពោះលទ្ធផលនៃសវនាការបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍របស់លោក កឹម សុខា។
ស្ថានប្រតិភូសហភាពអឺរ៉ុប លើកឡើងថា៖ «នយោបាយពហុបក្ស គឺជាកត្តាដ៏ចាំបាច់សម្រួលដល់ការបើកលំហនយោបាយ និងលំហសេរីភាពស៊ីវិលនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដោយគោរពតាមការប្តេជ្ញាចិត្តលើប្រជាធិបតេយ្យរបស់ខ្លួន។ ស្ថានប្រតិភូសហភាពអឺរ៉ុប និងបណ្តារដ្ឋសមាជិកប្រចាំកម្ពុជា តែងតែគាំទ្រជាប្រចាំដល់នីតិរដ្ឋនៅកម្ពុជា ហើយសង្ឃឹមថា នឹងមានដំណើរឆ្ពោះទៅមុខប្រកបដោយភាពស្ថាបនា រួមទាំងវិធានការវិជ្ជមានផ្សេងៗ ចំពោះអ្នកដែលកំពុងជាប់ឃុំនាពេលបច្ចុប្បន្ន»។
បន្ថែមពីនេះ សាររបស់ស្ថានទូតអង់គ្លេស បញ្ជាក់ថា៖ «យើងចង់ឃើញលោក កឹម សុខា ត្រូវបានដោះលែង និងសេរីភាពនយោបាយរបស់លោកត្រូវបានស្តារឡើងវិញ។ យើងជឿជាក់ថា រឿងនេះនឹងជួយពង្រឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។ នៅក្នុងបរិបទនេះ ស្ថានទូតអង់គ្លេសមានការខកចិត្តចំពោះលទ្ធផលនៃសវនាការលើបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍នៅថ្ងៃនេះ»។
ជាមួយគ្នានេះ គណបក្សនយោបាយដែលមាននិន្នាការប្រឆាំង ក្នុងនោះមានគណបក្សកម្លាំងជាតិ គណបក្សភ្លើងទៀន គណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន គណបក្សជំនាន់ថ្មី និងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋានជាដើម រួមទាំងអង្គការសង្គមស៊ីវិលនានា ក៏បានសម្តែងការខកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងផងដែរលើករណី លោកកឹម សុខា នេះ។
សម្រាប់ លោក សេង វណ្ណលី អ្នកតាមដាន់ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១ខែឧសភានេះថា សេចក្តីសម្រេចតម្កល់ទោស លោក កឹម សុខា ដោយតុលាការដែលត្រូវបានគេមើលឃើញថា ជាឧបករណ៍នយោបាយរបស់គណបក្សកាន់អំណាច គឺជាការបង្ហាញឱ្យឃើញកាន់តែច្បាស់ ពីចេតនាម្ចាស់ការក្នុងការកម្ចាត់រាល់ឧបសគ្គនយោបាយ ដើម្បីពង្រឹងអំណាចគ្រួសារនិយមរបស់គណបក្សប្រជាជនឱ្យកាន់តែរឹងមាំនិងមានស្ថិរភាពយូរអង្វែង។
សកម្មភាពនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការបោះបង់ចោលនូវមាគ៌ាផ្សះផ្សាជាតិ និងការងាកទៅរកការគ្រប់គ្រងបែបផ្តាច់ការពេញលេញ ខណៈកម្ពុជាកំពុងស្ថិតនៅក្នុងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ការធ្លាក់ចុះនូវលំហរសេរីភាព និងការកើនឡើងនៃឥទ្ធិពលបរទេស។
លោកថា៖ «ការប្រើប្រាស់អំណាចតុលាការ ដើម្បីកម្ចាត់គូរប្រជែងនយោបាយ នៅពេលនេះ ក៏ជារូបភាពនៃការបង្ហាញសាច់ដុំទៅកាន់មហាអំណាចលោកសេរីថា របបបច្ចុប្បន្នហ្នឹងមិនចុះញ៉មចំពោះសម្ពាធសិទ្ធិមនុស្សជាការដោះដូរនឹងអធិបតេយ្យភាព និងការរៀបចំផ្ទះផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ ទោះបីជាត្រូវប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃភាពឯកោខាងការទូតក៏ដោយ។ ខ្ញុំគិតថា ការបន្តផាត់មេដឹកនាំប្រឆាំង ដែលមានឥទ្ធិពលចេញពីឆាកនយោបាយ ផ្ទុយពីបំណងនៃបណ្តាប្រទេសលោកសេរី និងរុញច្រានឱ្យកម្ពុជាធ្លាក់ក្នុងវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរថែមទៀត ជាពិសេសគឺការបាត់បង់ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ និងការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច ដែលនឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ឆ្នាំងបាយរបស់កម្មករនិងពលរដ្ឋទូទៅ»។
បើតាមអ្នកវិភាគរូបនេះ ការដែលបណ្តាប្រទេសលោកសេរី ហាក់មិនសូវអើពើលើបញ្ហាព្រំដែន ដែលថៃបើកការឈ្លានពានលើទឹកដីកម្ពុជា នាពេលកន្លងមក វាគឺជាសញ្ញាមួយដែលបានព្រមានរួចមកហើយថា នៅពេលដែលកម្ពុជាបាត់បង់តម្លៃប្រជាធិបតេយ្យ ដែលជាគ្រឹះនៃទំនាក់ទំនង កម្ពុជាបាត់បង់អំណាចចរចា និងការគាំទ្រផ្នែកច្បាប់អន្តរជាតិ នៅពេលមានវិវាទជាមួយប្រទេសជិតខាង។
លោកថា៖ «ភាពឯកោនេះ នឹងធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កាន់តែពឹងផ្អែកខ្លាំងលើមហាអំណាចតែមួយ ដែលនាំឱ្យបាត់បង់តុល្យភាពក្នុងនយោបាយការបរទេស ហើយអាចប្រឈមនឹងការបាត់បង់បូរណៈភាពទឹកដីបន្ថែមទៀត ឬផលប្រយោជន៍ជាតិ នៅពេលមានសម្ពាធពីប្រទេសជិតខាង ពីព្រោះគ្មានខ្នងបង្អែកពីសហគមន៍អន្តរជាតិដែលប្រកាន់យកច្បាប់ជាធំ។ សរុបមកវិញ ការសម្លាប់នយោបាយក្នុងស្រុក មិនត្រឹមតែបំផ្លាញលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ក៏ប៉ុន្តែវាក៏ជាការដកហូតអាវុធការទូតដ៏មានប្រសិទ្ធភាពរបស់កម្ពុជា ក្នុងការការពារខ្លួនលើឆាកអន្តរជាតិទៀតផង»។
លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា ក៏មើលឃើញស្រដៀងគ្នានេះផងដែរថា សាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ គឺបានគូសបញ្ជាក់ឱ្យឃើញកាន់តែច្បាស់ថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និងលោកហ៊ុន សែន គឺគ្មានបំណងបង្រួបបង្រួមផ្សះផ្សាជាតិ និងស្តារស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញនោះទេ បើទោះបីជាមជ្ឈដ្ឋានប្រជាជាតិខ្មែរទូទៅ បានអំពាវនាវឱ្យអ្នកនយោបាយខ្មែរធ្វើការបង្រួបបង្រួមផ្សះផ្សាជាតិ ដើម្បីធ្វើឱ្យខ្មែរខ្លាំងអាចទប់ទល់ទៅនឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃយ៉ាងណាក៏ដោយ។
សម្រាប់ លោកម៉ែន ណាត ការណ៍នេះ បង្ហាញឱ្យឃើញពីចេតនាកាន់អំណាចតពូជផ្តាច់ការគ្រួសារនិយម បក្ខពួកនិយមរបស់ លោកហ៊ុន សែន និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ដោយមិនខ្វល់ពីសេចក្តីសុខទុក្ខរបស់ប្រជាពលរដ្ឋឡើយ ខណៈបច្ចុប្បន្នរដ្ឋាភិបាលបានបង្កើតឱ្យមានរឿងអយុត្តិធម៌គ្រប់ទីកន្លែង ទាំងអស់ទៅលើអ្នកនយោបាយប្រឆាំង និងសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស និងសកម្មជនសង្គមរួមទាំងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទូទៅ។
លោកថា៖ «ចំណុចឆ្លុះបញ្ចាំងដែលលោកហ៊ុន សែន លោកហ៊ុន ម៉ាណែត ប្រើដៃតុលាការកម្ចាត់ដៃគូនយោបាយប្រឆាំង ដើម្បីបង្ក្រាបប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរបំផ្លាញប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ បំផ្លាញនីតិរដ្ឋ បំផ្លាញជាការពិតណាស់ ចំណុចនេះឆ្លុះបញ្ចាំងនៅត្រង់ថា គ្រួសារលោកហ៊ុន សែន គឺចង់កាន់អំណាចផ្តាច់ការបន្តទៅទៀត ដើម្បីតែអំណាច ដើម្បីតែសេចក្តីសុខក្រុមគ្រួសារខ្លួនឯង។ ម៉្លោះហើយស្ថានភាពដែលសៀមកំពុងឈ្លានពានសព្វថ្ងៃ នៅតែបណ្តែតបណ្តោយចឹងទៅ គ្មានការផ្សះផ្សាជាតិ គ្មានការស្តារសិទ្ធិមនុស្សប្រជាធិបតេយ្យ គ្មានការពង្រឹងនីតិរដ្ឋ គ្មានការប្តេជ្ញាចិត្តពិតប្រាកដក្នុងការបង្ក្រាបអំពើពុករលួយ បង្ក្រាបឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញ និងដោះស្រាយបញ្ហាអយុត្តិធម៌សង្គមអីនោះទេ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោក វន ចាន់ឡូត អ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់ ក៏បានប្រាប់វីអូឌីផងដែរថា ការដែលលោកហ៊ុន សែន បានប្រើតុលាការឱ្យរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ និងធ្វើការកាត់ទោសលោកកឹម សុខា ទាំងអយុត្តិធម៌បានធ្វើឱ្យសហគមន៍អឺរ៉ុប សម្រេចព្យួរប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធEBA ២០ភាគរយ និងបានដាក់លក្ខខណ្ឌចំនួន ៥ចំណុច ក្នុងនោះក៏មានការទាមទារឱ្យដោះលែងលោកកឹម សុខា ផងដែរ។ ដោយសារតែរហូតមកដល់ពេលនេះ មិនមានវឌ្ឍនភាពណាមួយលើករណីរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ និងការបន្តផ្តន្ទាទោសលើលោក កឹម សុខា នេះ ទើបសហគមន៍អឺរ៉ុបនៅមិនទានបានផ្តល់EBA១០០ភាគរយឱ្យកម្ពុជាវិញនៅឡើយ។
លោកថា៖ «ជិតមួយទសវត្សរ៍មកនេះ ដែលគណបក្សកាន់អំណាច បានកម្ទេចដៃគូនយោបាយរបស់ខ្លួន គឺគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ យើងឃើញថា បាននាំកម្ពុជាធ្លាក់ទៅក្នុងវិបត្តិធំៗជាច្រើន ហើយដែលយើងឃើញជាក់ស្តែង វិបត្តិចុងក្រោយនេះ គឺការឈ្លានពានពីប្រទេសជិតខាង ដែលធ្វើឱ្យកម្ពុជាមិនមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ ក្នុងការទប់ទាល់ជាមួយការឈ្លានពាននេះទេ ហើយធ្វើឱ្យកម្ពុជាបានបាត់បង់ទឹកដីរបស់ខ្លួនមួយចំនួន។ ទី២ធ្វើឱ្យកម្ពុជាធ្លាក់ចុះអន់ថយ ដូចយើងដឹងហើយថា នៅពេលដែលកម្លាំងនយោបាយស្ទើតែពាក់កណ្តាលប្រទេស ត្រូវបានកម្ទេច ច្បាស់ណាស់ការកម្ទេចនេះ មិនអាចធ្វើឱ្យគណបក្សកាន់អំណាចឬកម្ពុជាខ្លាំងក្លាបាននោះទេ»។
បន្ថែមពីនេះ លោក ចាន់ឡូត លើកឡើងថា ដោយសារតែរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា មិនអើពើទៅនឹងសំណើររបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ ដែលស្នើឱ្យស្តារសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យ និងដោះលែងមេបក្សប្រឆាំងនេះហើយ ទើបសហគមន៍អន្តរជាតិ ហាក់មិនអើពើ និងមិនបានថ្កោលទោសថៃសោះឡើយ នៅពេលដែលថៃលើកទ័ពចូលឈ្លានពានកម្ពុជាទាំងកំរោល។
ដោយសម្តែងនូវការខកចិត្តយ៉ាងខ្លាំង និងថ្កោលទោសចំពោះសេចក្តីសម្រេចរបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ ថាជាការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ លើគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ និងយុត្តិធម៌សង្គម នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់អង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី នៅថ្ងៃទី៣០ខែមេសា បានគូសបញ្ជាក់ថា ការសម្រេចនេះ មិនត្រឹមតែធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយសរបស់បុគ្គល ប៉ុន្តែវាក៏បានញ៉ាំងឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិ បាត់បង់ទំនុកចិត្តមកលើការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាល ក្នុងការស្តារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញផងដែរ។ យុត្តិធម៌ដែលត្រូវបានពន្យាពេល និងការសម្រេចដែលផ្អែកលើឥទ្ធិពលនយោបាយ នឹងនាំឱ្យកម្ពុជាធ្លាក់ក្នុងភាពឯកោ និងការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុងជាតិកាន់តែខ្លាំង។
យ៉ាងណាក្តី លោកជា ធីរិទ្ធ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា បានប្រាប់វីអូឌីយ៉ាងខ្លីថា ករណីលោកកឹម សុខា គឺជាឆន្ទានុសិទ្ធិរបស់តុលាការ ហើយគណបក្សកាន់អំណាច មិនអាចទៅជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការរបស់តុលាការដែលជាស្ថាប័នឯករាជ្យបានទេ។
បន្ថែមពីនេះ អ្នកស្រី ចក់ សុភាព អតីតនាយិការមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា ក្នុងនាមជាអ្នកសង្កេតការណ៍ដំណើរក្តីក្នុងតុលាការ និងក៏ជាសាក្សីមួយរូប ដែលត្រូវបានតុលាការកោះហៅនាពេលកន្លងមក ហើយក៏ធ្លាប់បានមេធាវីខាងរដ្ឋាភិបាល ស្នើសុំឱ្យចៅក្រមបណ្តេញចេញពីសាលតុលាការ មិនចម្លែកចិត្តនោះទេ ចំពោះការតម្កល់ទោសលើ លោកកឹម សុខា របស់សាលាឧទ្ធរណ៍នេះ ដោយសារករណីវិមតិសង្ស័យបានកើតមានតាំងពីមុនដំណើរការ និងក្នុងដំណើរការនីតិវិធីមកម្ល៉េះ។
យ៉ាងណាក្តី អ្វីដែលអ្នកស្រី ចក់ សុភាព សោកស្តាយ «គឺថាខ្មែរបន្តយកខ្មែរជាសត្រូវ បន្តចោទគ្នាថា ជនក្បត់ ហើយបន្តក្តិចត្រួយប្រជាធិបតេយ្យ ដែលត្រូវបានកំណត់ក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងការបេជ្ញាចំពោះលិខិតូបករណ៍សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិជាច្រើន និងខណៈដែលជាតិយើងត្រូវការការរួបរួម សាមគ្គីគ្នា អភិវឌ្ឍន៍ប្រទេស តតាំងជាមួយប្រទេសដែលឈ្លានពានយើង យើងបានបន្តលើវិថីដដែលៗ ដែលមិនបានធ្វើឱ្យប្រសើរឡើង នូវស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ដែលយើងគួរប្រឹងស្តារនោះទេ ខណៈដែលយើងចង់ឱ្យប្រទេសជិតខាងគោរពគោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្ស និងគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិមកលើប្រទេសយើងផងដែរនោះ»៕
