សាលដីការបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ ដែលបានសម្រេចតម្កល់ការផ្តន្ទាទោសលើ លោក កឹម សុខា នាព្រឹកថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ គឺជាភស្តុតាងដែលមិនអាចប្រកែកបាននៃមរណភាពនៃប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ឯករាជ្យនៅកម្ពុជា និងជាការឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់បំផុត នូវមហិច្ឆតារបស់មេបក្សកាន់អំណាច ក្នុងការរក្សាអំណាចផ្តាច់ការតាមបែបគ្រួសារនិយម។
ការសម្រេចក្តីនេះ មិនមែនធ្វើឡើងក្នុងនាមច្បាប់ ឬដើម្បីស្វែងរកយុត្តិធម៌ពិតប្រាកដនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយ ដែលធ្វើឱ្យមានការខកចិត្ត ពីអ្នកនយោបាយក្រៅរដ្ឋាភិបាលជាច្រើន អ្នកធ្វើការផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស និងបណ្តាប្រទេសជាច្រើនលើពិភពលោក រួមទាំងមហាអំណាចលោកសេរី មានសហរដ្ឋអាមេរិក និងបារាំងជាដើម។
អ្នកតាមដានខ្លះ ចាត់ទុកសាលដីកានេះថា ជាការកាត់សេចក្តី ក្នុងគោលបំណងកម្ទេចសំឡេងប្រឆាំង និងបិទផ្លូវសេរីភាពរបស់មេដឹកនាំដែលមានប្រជាប្រិយភាពបំផុតមួយ ដើម្បីធានាថាការផ្ទេរអំណាចតាមបែបតំណពូជ អាចប្រព្រឹត្តទៅបានដោយរលូន គ្មានការរំខាន និងគ្មានការត្រួតពិនិត្យពីស្ថាប័នប្រជាធិបតេយ្យ និងឯករាជ្យ។
សេចក្តីសម្រេចដែលមានចរិតនយោបាយទាំងស្រុងនេះ បានបង្ហាញឱ្យពិភពលោកឃើញថា គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានជ្រើសរើសយកការការពារផលប្រយោជន៍គ្រួសារ និងបក្ខពួកនិយមជាធំជាងជោគវាសនារបស់ជាតិ និងការផ្សះផ្សាជាតិដែលពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូបប្រាថ្នាចង់បាន។
ការដែលតុលាការបន្តឃុំឃាំង លោក កឹម សុខា ក្នុងផ្ទះ និងដកសិទ្ធិនយោបាយរបស់លោកយ៉ាងអយុត្តិធម៌បំផុតនេះ បានបង្កើតឱ្យមានរលកនៃប្រតិកម្មយ៉ាងខ្លាំងក្លា និងភ្លាមៗពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ រួមមានអង្គការសហប្រជាជាតិ សហភាពអឺរ៉ុប និងប្រទេសមហាអំណាចលោកសេរី ដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក បារាំង អាល្លឺម៉ង់ អង់គ្លេស អូស្ត្រាលី និងកាណាដា ដែលសុទ្ធតែបានមើលឃើញថា នេះគឺជាការដើរថយក្រោយនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងជាការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
ប្រតិកម្មដ៏ផុសផុលពីអង្គការអន្តរជាតិ និងរដ្ឋបរទេសទាំងនេះ មិនមែនជារឿងចៃដន្យឡើយ ព្រោះពិភពលោកបានយល់ច្បាស់ថា លោក កឹម សុខា គឺជាសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សកម្រិតអន្តរជាតិ និងជាជានិមិត្តរូបនៃយុត្តិធម៌សង្គមដែលត្រូវបានតុលាការក្រោមបង្គាប់របស់គ្រួសារលោក ហ៊ុន សែន យកមកធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនយោបាយ។
ការថ្កោលទោសពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ បានគូសបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាកំពុងស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់នៃការបាត់បង់ភាពស្របច្បាប់លើឆាកអន្តរជាតិ ដែលនឹងនាំមកនូវផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធ្ងន់ធ្ងរតាមរយៈការរឹតត្បិតពាណិជ្ជកម្ម និងការដាក់ទណ្ឌកម្មបន្ថែមទៀត។
លើសពីនេះ គណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងអង្គនយោបាយខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស បានសម្តែងការខកចិត្ត និងការខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំង ចំពោះការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការជាឧបករណ៍ ដើម្បីបំផ្លាញប្រព័ន្ធពហុបក្ស និងការបង្រួបបង្រួមជាតិ។
ពួកគេមើលឃើញថា ការដឹកាននាំរបស់គ្រួសារ លោក ហ៊ុនសែន នេះ កំពុងតែភ័យខ្លាចចំពោះការប្រកួតប្រជែងដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ ទើបព្យាយាមផាត់ចេញនូវឥស្សរជននយោបាយ ដែលមានម្ចាស់ឆ្នោតរាប់លាននាក់គាំទ្រ ដើម្បីរក្សាអាណាចក្រអំណាចរបស់ខ្លួន ដែលកំពុងតែហ៊ុំព័ទ្ធដោយអំពើពុករលួយ និងឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន។
ហេតុផលពិតប្រាកដដែលមេបក្សកាន់អំណាច មិនហ៊ានផ្តល់សេរីភាពជូនលោក កឹម សុខា និងមិនចង់ឱ្យមានប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ គឺដោយសារតែពួកគេដឹងច្បាស់ថា នៅក្នុងប្រទេសដែលគោរពនីតិរដ្ឋ និងមានប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យអំណាចរឹងមាំ ពួកគេនឹងមិនអាចបន្តការពារអាជីវកម្មកខ្វក់ និងឧស្សាហកម្មឆបោកតាមអនឡាញដែលកំពុងតែរីកសុះសាយពេញផ្ទៃប្រទេសនោះឡើយ។
ការដែលរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បណ្តោយឱ្យកម្ពុជាក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃឧក្រិដ្ឋកម្មជួញដូរមនុស្ស និងការលាងលុយកខ្វក់ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការប្រមូលធនធានហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីពង្រឹងមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរបបផ្តាច់ការគ្រួសារនិយម។
ប្រព័ន្ធតុលាការដែលការពារតែអ្នកមានអំណាច និងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញអ្នកស្នេហាជាតិ គឺជាខែលការពារដ៏រឹងមាំសម្រាប់មហាសេដ្ឋីបក្ខពួកនិយម ដូចជា ករណីលោក កុក អាន ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងមជ្ឈមណ្ឌលឆបោក និងត្រូវបានពិភពលោកដាក់ទណ្ឌកម្ម ប៉ុន្តែនៅតែបន្តរស់នៅយ៉ាងមានអភ័យឯកសិទ្ធិក្រោមស្លាបត្រកូល ហ៊ុន។
ភាពផ្ទុយគ្នានេះ បានបង្ហាញថា យុត្តិធម៌នៅកម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកជាពីរស្ដង់ដារយ៉ាងច្បាស់ក្រឡែត គឺម្ខាងត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយសារសកម្មភាពនយោបាយអហិង្សា និងម្ខាងទៀតមានសេរីភាពទោះបីជាជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងឧក្រិដ្ឋកម្មបំផ្លាញជាតិក៏ដោយ។
ផលវិបាកនៃការរក្សាអំណាចដោយការជិះជាន់នេះ នឹងរុញច្រានកម្ពុជាឱ្យធ្លាក់ទៅក្នុងវិបត្តិសន្តិសុខជាតិ និងបូរណភាពទឹកដីយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ព្រោះនៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលបាត់បង់ការគាំទ្រពីពលរដ្ឋ និងសហគមន៍អន្តរជាតិ នោះកម្ពុជានឹងបាត់បង់អំណាចចរចាលើឆាកអន្តរជាតិ ជាពិសេសក្នុងវិវាទជាមួយប្រទេសជិតខាង ដូចជា ថៃ ជាដើម។
ភាពឯកោដែលកើតចេញពីការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងការការពារឧក្រិដ្ឋកម្មហិរញ្ញវត្ថុ នឹងបង្ខំឱ្យគ្រួសារ ហ៊ុន កាន់តែពឹងផ្អែកខ្លាំងលើមហាអំណាចតែមួយ ដែលនាំឱ្យបាត់បង់តុល្យភាពក្នុងគោលនយោបាយការបរទេស និងអាចឈានទៅដល់ការបាត់បង់អធិបតេយ្យភាពជាតិទាំងស្រុង។ ស្ថិរភាពដែលបានមកពីការបង្ខិតបង្ខំ និងការប្រើប្រាស់អំណាចផ្តាច់ការ គឺជាស្ថិរភាពដែលផុយស្រួយបំផុត និងមិនអាចស្ថិតស្ថេរយូរអង្វែងបានឡើយ។
សេចក្តីសម្រេចរបស់សាលាឧទ្ធរណ៍នេះ មិនមែនជាជ័យជម្នះនៃច្បាប់ទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការបញ្ជាក់ពីការបរាជ័យនៃសីលធម៌ដឹកនាំ និងជាការសម្លាប់អនាគតប្រជាធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា ដើម្បីតែការរស់រាននៃអំណាចត្រកូលមួយដែលតម្កល់ផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន លើសពីជោគវាសនារបស់ប្រជាជាតិទាំងមូល។
សេចក្តីសម្រេចនេះ ក៏ជាការឆ្លុះបញ្ចាំងពីការបោកប្រាស់របស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ចំពោះការសន្យាបោសសម្អាតឧស្សាហកម្មឆបោកឱ្យអស់ត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ ព្រោះខណៈដែលខែឧសភាបានចូលមកដល់ យើងនៅតែឃើញសកម្មភាពខុសច្បាប់ទាំងនេះ បន្តកើតមានក្រោមការការពាររបស់មន្ត្រីគ្រាក់ៗក្នុងជួរគណបក្សកាន់អំណាច។
ការដែលរដ្ឋាភិបាលមិនហ៊ានប៉ះពាល់ដល់ឫសគល់នៃបញ្ហា គឺដោយសារតែឧក្រិដ្ឋកម្មទាំងនោះ គឺជាផ្នែកមួយនៃរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចបក្ខពួកនិយម ដែលជួយទ្រទ្រង់អំណាចរបស់ពួកគេ។
តាមរយៈការបញ្ចេញប្រតិកម្មព្រមៗគ្នា របស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស រួមទាំងសហគមន៍អន្តរជាតិ ជុំវិញការសម្រេចរបស់សាលាឧទ្ធរណ៍នេះ ជាការផ្តល់សញ្ញាថា ពួកគេមិនអាចទទួលយកបានឡើយ នូវការដឹកនាំដែលយកយុត្តិធម៌មកធ្វើជាល្បែងនយោបាយ និងយកកិត្តិយសជាតិមកដោះដូរជាមួយទ្រព្យសម្បត្តិមន្ត្រីពុករលួយ។
សាលដីកានេះ គឺជាសញ្ញាព្រមានដ៏អាបអាប់បំផុតដែលបង្ហាញថា កម្ពុជាក្រោមការក្តោបក្តាប់របស់គ្រួសារលោក ហ៊ុន សែន កំពុងតែដើរឆ្ពោះទៅរកភាពឯកោ និងវិបត្តិដែលមិនអាចស្រោចស្រង់បាន ប្រសិនបើគ្មានការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមានឆ្ពោះទៅរកការផ្សះផ្សាជាតិ និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្សពិតប្រាកដនោះទេ។
ការបន្តរឹតត្បិតសេរីភាពនយោបាយតាមរយៈប្រព័ន្ធតុលាការ និងការតម្កល់ផលប្រយោជន៍បក្ខពួកលើសច្បាប់រដ្ឋ គឺជាមាគ៌ាដ៏គ្រោះថ្នាក់ដែលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរតែបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់ ដើម្បីបុព្វហេតុរស់រាននៃសង្គមជាតិទាំងមូល។
ដូច្នេះ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរបង្ហាញឆន្ទៈពិតប្រាកដក្នុងការស្តារមុខមាត់កម្ពុជាឡើងវិញ តាមរយៈការដោះលែង លោក កឹម សុខា និងអ្នកទោសមនសិការទាំងអស់ ដើម្បីបើកផ្លូវឱ្យមានការផ្សះផ្សាជាតិ និងការបង្រួបបង្រួមខ្មែរគ្រប់និន្នាការនយោបាយ។
ទន្ទឹមនេះ លោកត្រូវតែហ៊ានវះកាត់សាច់ស្អុយដោយអនុវត្តច្បាប់ឱ្យបានតឹងរ៉ឹងបំផុតលើមេខ្លោងឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន និងឧកញ៉ាពុករលួយដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងឧស្សាហកម្មឆបោក បើទោះបីជាបុគ្គលទាំងនោះមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងគ្រួសាររបស់លោកយ៉ាងណាក៏ដោយ ព្រោះមានតែការសម្អាតផ្ទៃក្នុងដោយភាពស្មោះត្រង់បែបនេះទេ ទើបអាចទាញយកទំនុកចិត្តពីសហគមន៍អន្តរជាតិ និងវិនិយោគិនស្អាតស្អំមកវិញបាន។
លើសពីនេះ លោកគួរតែជំរុញឱ្យមានការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ឱ្យទៅជាស្ថាប័នឯករាជ្យដែលបម្រើពលរដ្ឋគ្រប់រូបដោយស្មើភាពគ្នា មិនមែនជាឧបករណ៍សម្រាប់ការពារអំណាចត្រកូល ដែលនាំឱ្យកម្ពុជាធ្លាក់ក្នុងភាពឯកោផ្នែកការទូត និងសេដ្ឋកិច្ចនោះឡើយ ព្រោះថា ការងាកមកគោរពគោលការណ៍នីតិរដ្ឋ និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស នឹងជួយឱ្យកម្ពុជាមានអំណាចចរចាកាន់តែខ្លាំងលើឆាកអន្តរជាតិ ជាពិសេសក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដី និងផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចជាមួយប្រទេសជិតខាង។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវតែតម្កល់កិត្តិយសជាតិ និងសុខុមាលភាពរបស់ប្រជាជនជាធំ ជាងការរក្សាអំណាចផ្ដាច់មុខរបស់គ្រួសារ និងបក្ខពួក ដើម្បីធានាថាស្ថិរភាពនយោបាយរបស់កម្ពុជា គឺជាស្ថិរភាពដែលកើតចេញពីយុត្តិធម៌សង្គមពិតប្រាកដ មិនមែនកើតចេញពីការបង្ខិតបង្ខំដែលងាយនឹងរលាយរលត់ទៅវិញនៅពេលមានវិបត្តិនោះឡើយ។
សរុបមក មានតែការធ្វើកំណែទម្រង់ដោយភាពក្លាហាន និងការបញ្ឈប់សកម្មភាពបំបែកបំបាក់ជាតិ ទើបជាគន្លឹះតែមួយគត់ដែលនឹងធ្វើឱ្យកម្ពុជាចាកចេញពីស្រមោលនៃមេដឹកនាំគ្រួសារនិយម ហើយឈានទៅរកការទទួលស្គាល់ដោយមោទនភាពពីសំណាក់ពិភពលោកទាំងមូលវិញ៕
ដោយ សុក្រឹត ពុទ្ធិ
