ស្ថានភាពនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចសង្គមរបស់កម្ពុជានៅក្នុងឆ្នាំ២០២៦ បង្ហាញឲ្យឃើញនូវរូបភាពដ៏ស្មុគស្មាញមួយនៃការបន្តអំណាចតាមបែបពូជពង្ស ដែលកំពុងប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិផ្ទួនៗគ្នានៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។
បើទោះបីជាមានការផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់អ្នកដឹកនាំពីឪពុកមកកូនក៏ដោយ ប៉ុន្តែយុទ្ធសាស្ត្រស្នូលនៃរបបដឹកនាំបច្ចុប្បន្ន នៅតែរក្សាទម្រង់ដើមទាំងស្រុង ពោលគឺការផ្តោតលើការរក្សានិរន្តរភាពនៃអំណាចឯកបក្ស ជាជាងការកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធដើម្បីឧត្តមប្រយោជន៍ជាតិ។
ការដើរតាមគន្លងចាស់នេះ បានក្លាយជាឧបសគ្គដ៏ធំបំផុតដែលរារាំងកម្ពុជាមិនឲ្យងើបចេញពីបញ្ហាដែលកំពុងរួបរឹតយ៉ាងខ្លាំងក្លា ជាពិសេសក្នុងកាលៈទេសៈដែលពិភពលោកកំពុងតាមដានយ៉ាងដិតដល់នូវបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និងអភិបាលកិច្ច។
បញ្ហាប្រឈមដំបូងគេដែលជះឥទ្ធិពលដល់អធិបតេយ្យភាពជាតិ គឺភាពទន់ជ្រាយផ្នែកការទូតក្នុងការបញ្ឈប់ការឈ្លានពានពីប្រទេសថៃ។ របាយការណ៍ពីអង្គការឃ្លាំមើលវិបត្តិអន្តរជាតិ (International Crisis Group) ក្នុងឆ្នាំ២០២៦ បានកត់សម្គាល់ថា កម្ពុជាហាក់បាត់បង់តុល្យភាពក្នុងកិច្ចចរចាដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នា ដោយសារតែសម្ពាធនយោបាយផ្ទៃក្នុង និងការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទំនាក់ទំនងក្រៅផ្លូវការរវាងក្រុមអ្នកដឹកនាំនៃប្រទេសទាំងពីរ ជាជាងការប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិឲ្យបានម៉ឺងម៉ាត់។
បរាជ័យក្នុងការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិលើធនធានថាមពលក្នុងសមុទ្រ បានក្លាយជាចំណុចខ្សោយដែលធ្វើឲ្យមតិសាធារណៈ មើលឃើញថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបញ្ឈប់ឥទ្ធិពលរបស់ថៃ ដែលតែងតែឆ្លៀតឱកាសក្នុងពេលដែលកម្ពុជាកំពុងជាប់ដៃក្នុងការបង្ក្រាបសំឡេងប្រឆាំងផ្ទៃក្នុង។
ទន្ទឹមនឹងបញ្ហាការទូត ការរីកដុះដាលនៃឧស្សាហកម្មឆបោកតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ បានក្លាយជាដំបៅមហារីកដែលបំផ្លាញកេរ្តិ៍ឈ្មោះកម្ពុជាយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើឆាកអន្តរជាតិ។ របាយការណ៍ពីការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកគ្រឿងញៀន និងបទល្មើស (UNODC) ឆ្នាំ២០២៦ បានបង្ហាញថា កម្ពុជានៅតែជាចំណុចកណ្តាលនៃបណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន ដែលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាដើម្បីបង្ខាំងមនុស្ស និងឆបោកប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារ។
បរាជ័យក្នុងការលុបបំបាត់ឫសគល់នៃបញ្ហានេះ គឺដោយសារតែមានការជាប់ពាក់ព័ន្ធរវាងមន្ត្រីមានអំណាច និងបណ្តាញឧក្រិដ្ឋជន ដែលរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនហ៊ានប៉ះពាល់ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពនៃបណ្តាញគាំទ្ររបស់ខ្លួន។ ការអនុវត្តច្បាប់មានលក្ខណៈតែលើសម្បកក្រៅ ចាប់បានតែឈ្មួញតូចៗ រីឯមេខ្លោងធំៗនៅតែមានសេរីភាព ដែលនេះបញ្ជាក់ថាអភិបាលកិច្ចតាមបែបគ្រួសារនិយមមិនអាចផ្តល់យុត្តិធម៌ និងសុវត្ថិភាពសង្គមបានឡើយ។
ស្ថានភាពអយុត្តិធម៌សង្គមកាន់តែរីករាលដាលខ្លាំងឡើង ដោយសារតែប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍នយោបាយ ដើម្បីការពារអ្នកមានអំណាច និងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើអ្នកទន់ខ្សោយ។
របាយការណ៍ពីអង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ (Amnesty International) ក្នុងពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ២០២៦ បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការដណ្តើមដីធ្លី និងការបណ្តេញចេញដោយបង្ខំនៅតែបន្តកើតមានស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែង ខណៈដែលតុលាការមិនមែនជាទីពឹងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនោះទេ។
ការរឹតត្បិតសេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងការចាប់ខ្លួនសកម្មជនដីធ្លី សកម្មជនបរិស្ថាន បានធ្វើឲ្យគម្លាតរវាងវណ្ណៈអ្នកដឹកនាំ និងរាស្ត្រសាមញ្ញកាន់តែឆ្ងាយទៅៗ។ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលផ្តោតលើការកម្ទេចស្ថាប័នឯករាជ្យ និងអង្គការសង្គមស៊ីវិល វាក៏បានបំផ្លាញនូវយន្តការត្រួតពិនិត្យ និងតុល្យភាព ដែលជាលទ្ធផលនាំមកនូវអំពើពុករលួយជាប្រព័ន្ធដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន។
វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចក៏កំពុងវាយលុកយ៉ាងខ្លាំង តាមរយៈអត្រាអត់ការងារធ្វើដែលកើនឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ជាពិសេសក្នុងចំណោមយុវជន។ របាយការណ៍របស់ធនាគារពិភពលោក (World Bank) ឆ្នាំ២០២៦ បានបង្ហាញថា សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហារចនាសម្ព័ន្ធ ដោយសារតែការថយចុះនៃលំហូរវិនិយោគពីបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិច ដែលព្រួយបារម្ភពីបញ្ហារំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងអវត្តមាននៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។
ការពឹងផ្អែកលើវិស័យអចលនទ្រព្យដែលកំពុងជាប់គាំង និងវិស័យកាត់ដេរដែលប្រឈមនឹងការប្រកួតប្រជែងខ្ពស់ បានធ្វើឲ្យទីផ្សារការងាររួមតូច។ ការងើបឡើងវិញនៃសេដ្ឋកិច្ចក្រោយវិបត្តិសកលមានភាពយឺតយ៉ាវជាងប្រទេសជិតខាង ដោយសារតែគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាល មិនមានភាពច្នៃប្រឌិត និងនៅតែបន្តផ្តល់អាទិភាពដល់ក្រុមហ៊ុន ដែលមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងគ្រួសារអ្នកដឹកនាំ ដែលនាំឲ្យមានការផ្តាច់មុខ និងរារាំងការប្រកួតប្រជែងដោយសេរី។
វិស័យទេសចរណ៍ដែលធ្លាប់ជាឆ្អឹងខ្នងនៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ក៏បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងដែលមិនធ្លាប់មាន។ យោងតាមទិន្នន័យពីអង្គការទេសចរណ៍ពិភពលោក (UN Tourism) ក្នុងឆ្នាំ២០២៦ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិមកកាន់កម្ពុជាមានការថយចុះ ដោយសារតែកេរ្តិ៍ឈ្មោះអវិជ្ជមានពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាសន្តិសុខ ការឆបោកអនឡាញ និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។
យុទ្ធនាការឃោសនាពីភាពស្រស់ស្អាតនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត មិនអាចលុបលាងនូវរូបភាពនៃការបង្ខាំងមនុស្ស និងអំពើហិង្សាដែលផ្សព្វផ្សាយដោយសារព័ត៌មានអន្តរជាតិបានឡើយ។ ការដែលរដ្ឋាភិបាលព្យាយាមបិទបាំងការពិត និងការរឹតត្បិតសេរីភាពសារព័ត៌មានឯករាជ្យ មិនត្រឹមតែមិនបានជួយដល់វិស័យទេសចរណ៍ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាកាន់តែធ្វើឲ្យពិភពលោកមានមន្ទិលសង្ស័យ និងខ្លាចរអាក្នុងការមកកម្សាន្តនៅកម្ពុជា ដែលជាការបាត់បង់ចំណូលជាតិយ៉ាងមហិមា។
ចុងក្រោយ បញ្ហាធនធានធម្មជាតិ និងព្រៃឈើដែលជារតនសម្បត្តិជាតិ កំពុងរងការបំផ្លិចបំផ្លាញក្នុងល្បឿនយ៉ាងលឿន។ របាយការណ៍ពីអង្គការ Global Witness ឆ្នាំ២០២៦ បានបង្ហាញតាមរយៈរូបភាពផ្កាយរណបថា តំបន់ការពារធម្មជាតិ និងព្រៃឡង់ នៅតែបន្តរងការកាប់បំផ្លាញ ដើម្បីយកដីធ្វើសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច និងការកាប់ឈើខុសច្បាប់ក្រោមរូបភាពផ្សេងៗ។
ការអនុញ្ញាតឲ្យក្រុមហ៊ុនឯកជនដែលជាខ្នងបង្អែកផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុរបស់របបនយោបាយ បន្តធ្វើអាជីវកម្មលើធនធានធម្មជាតិ ដោយគ្មានការត្រួតពិនិត្យត្រឹមត្រូវ គឺជាការសម្លាប់បរិស្ថាននាពេលអនាគត។
ការបង្ក្រាបលើសកម្មជនបរិស្ថាន និងការរារាំងមិនឲ្យមានការតាមដានដោយឯករាជ្យ បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ជ្រើសរើសយកការរក្សាលំនឹងអំណាចតាមរយៈការបែងចែកផលប្រយោជន៍ពីធនធានធម្មជាតិ ជាជាងការអភិរក្សសម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ។
សរុបមក បញ្ហាទាំងឡាយដែលកំពុងកើតមានឡើងនៅកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ២០២៦ គឺជាលទ្ធផលផ្ទាល់នៃមរតកនយោបាយបែបអត្តាធិបតេយ្យ ដែលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កំពុងបន្តអនុវត្តដោយស្មោះត្រង់។
ការផ្តោតតែលើការកម្ទេចស្ថាប័នឯករាជ្យ ការរំលាយគណបក្សប្រឆាំង និងការរឹតត្បិតសង្គមស៊ីវិល ដើម្បីតែធានាការក្តោបក្តាប់អំណាចតពូជ បានធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលបាត់បង់លទ្ធភាពក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាស្នូលរបស់ជាតិ។
ដរាបណា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅតែបន្តដើរតាមគន្លងចាស់ដែលខ្វះតម្លាភាព និងយុត្តិធម៌ នោះវិបត្តិនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម នឹងកាន់តែធ្លាក់ដុនដាប ដែលជាការគំរាមកំហែងដល់ស្ថិរភាពយូរអង្វែងរបស់ប្រទេសជាតិទាំងមូល៕
ដោយ សុក្រឹត ពុទ្ធិ
