ព្រះរាជពិធីបុណ្យច្រត់ព្រះនង្គ័ល គឺជាព្រះរាជពិធីមានភាពវិសេសវិសាល និងលក្ខណៈពិសេសមួយក្នុងចំណោមបុណ្យជាតិផ្សេងៗទៀត ដោយសារការផ្សាភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងព្រះមហាក្សត្រ ជាមួយប្រជានុរាស្ត្រដែលប្រកបរបរកសិកម្ម។
ព្រះរាជពិធីនេះប្រារព្ធឡើងនៅរៀងរាល់ថ្ងៃ៤រោច ខែពិសាខ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ក្រោមព្រះរាជធិបតីភាពព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដើម្បីប្រកាសប្រាប់ប្រជានុរាស្ត្រថារដូវដាំដុះបានមកដល់ហើយ។ លើសពីនេះ ព្រះរាជពិធីក៏ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងដើម្បីផ្សងមើលភោគផលកសិកម្ម ផ្សងសុំសេចក្តីសុខ និងភាពសម្បូរហូរហៀរសម្រាប់ប្រជាជាតិផងដែរ។
ក្នុងឆ្នាំ២០២៦នេះ ព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល ស្ថិតចំថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា ដោយគ្រោងប្រារព្ធព្រះរាជពិធីនៅខេត្តព្រៃវែង តែត្រូវអាក់ខានដោយសារព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ទ្រង់ព្រះប្រឈួន។
បើទោះបីព្រះរាជពិធីត្រូវបានអាក់ខាន តែការឈប់សម្រាក និងការផ្ញើសារអបអរនៅតែប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណោមក្រសួងស្ថាប័ន និងប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា។
បើនិយាយពីប្រវត្តិព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល អ្នកបុរាណវិទូបាន អះអាងថា មានវត្តមានយ៉ាងហោចណាស់តាំងពីសម័យចេនឡា រវាងសតវត្សរ៍ទី៦ ដល់សតវត្សរ៍ទី៩ ដោយផ្អែកលើការរកឃើញរូបចម្លាក់ជាច្រើនបង្ហាញពីតឹកតាងសម្ភារៈ និងសកម្មភាពកសិកម្ម។
ចំពោះការប្រារព្ធពិធី គឺធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ភាសារាជសព្វ សម្ភារៈបុរាណ និងសម្អាងដោយសម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងអលង្ការតាមបែបប្រពៃណី។ អ្នកកាន់នង្គ័លដែលជាតំណាងព្រះមហាក្សត្រ ហៅថា ស្ដេចមាឃ។ ចំណែកស្ត្រីដែលដើរសាបព្រោះគ្រាប់ស្រូវពីក្រោយ ជាតំណាងព្រះមហាក្សត្រិយានី ហៅថា មេហួរ។
ជាក់ស្ដែងកាលពីឆ្នាំ២០២៥ ព្រះរាជពិធីត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ដោយអភិបាលខេត្តតំណាងស្ដេចមាឃ ឯភរិយាលោកគឺតំណាងមេហួរ។
ព្រះរាជបវេណីប្រព្រឹត្តទៅដោយមានការភ្ជួររាស់ដីចំនួនបីជុំ លើទីលានស្រឡះមួយ ដែលគេហៅថា ព្រះស្រែ។ ចំណែកគោមួយនឹម ដែលត្រូវទឹមច្រត់ព្រះនង្គ័ល គឺហៅថា គោឧសភរាជ។ គោឧសភរាជ ជាពូជគោខ្មែរ រាងខ្ពស់ស្រឡះ សម្បុរខ្មៅ ស្នែងប្រក់នាគគឺរាងខុបទៅមុខ និងវាត់ចុងឡើងលើ។ នៅពេលប្រារព្ធពិធី គេប្រដាប់ដោយគ្រឿងលើគោទាំងពីរ រួមមានពាក់ស្រោមមុខ ស្រោមស្នែង និងសំពត់កម្រាលពណ៌ក្រហម លាយពណ៌លឿងមាសលើខ្នងផង។
ក្រោយបញ្ចប់ការភ្ជួររាស់តាមបវេណី ប្រជាពលរដ្ឋតែងរង់ចាំមើលពិធីសំខាន់មួយទៀត គឺការផ្សងគោឧសភរាជ។ គេរៀបតុប្រាក់ធំៗចំនួន៧ តាំងទុកនៅមុខព្រះពន្លា ពោរពេញដោយអាហារ ៧មុខ គឺគ្រាប់ស្រូវ គ្រាប់សណ្ដែក គ្រាប់ពោត គ្រាប់ល្ង ស្មៅស្រស់ ទឹក និងស្រា ក្នុងតុនីមួយៗ។ ព្រាហ្មណ៍ព្រះរាជគ្រូ យកទឹកមន្ដប្រោះក្បាលព្រះគោទាំងពីរ ហើយមន្ដ្រីម្នាក់កាន់នង្គ័ល ដឹកគោឧសភរាជទាំងពីរឱ្យទៅស៊ីផឹក របស់ទាំង៧យ៉ាងនោះដោយសេរី ដោយមិនបង្ខំឱ្យស៊ីផឹកចំពោះអាហារណាមួយទេ។
កាលព្រះគោស៊ីផឹកអ្វីម្យ៉ាង ឬពីរយ៉ាងព្រាហ្មណ៍ ក៏ទាយផលប្រផ្នូលទៅខាងមុខតាមនោះ រីឯទំនាយមិនជាការប្រាកដប៉ុន្មានទេ គឺថាបើព្រះគោស៊ីផលអ្វី ក៏ទាយថាក្នុងឆ្នាំនេះផលនោះនឹងសំបូរប្លែក តែបើស៊ីស្មៅ ទំនាយថានឹងកើតជំងឺ បើផឹកស្រានឹងកើតមនុស្សពាល ចោរលួច ចោរប្លន់ជាដើម។
ព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល ត្រូវបានប្រជាកសិករចាត់ទុកថាជាព្រះរាជពិធីសំខាន់ និងមានជំនឿថាសក្តិសិទ្ធ ដោយសារពិធីកម្មប្រព្រឹត្តទៅដោយឱឡារិក ជាពិសេសគឺព្រះរាជធិបតីព្រះមហាក្សត្រ។ មកទល់ពេលបច្ចុប្បន្ន ព្រះរាជពិធីនេះ បានក្លាយជាអត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរ ដែលទាមទារឱ្យមនុស្សជំនាន់ក្រោយចូលរួមថែរក្សា អភិរក្ស និងការពារទំនៀមទម្លាប់មួយនេះ៕
