ការរក្សាបទចោទ លោក កឹម សុខា មេបក្សប្រឆាំង ឱ្យមានទោស២៧ឆ្នាំ ក្នុងសំណុំរឿងគប់គិតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមេធាវីការពារក្តីថា ជាភស្តុតាងក្លែងនោះ ត្រូវគេមើលឃើញថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ចាត់ទុកអាមេរិកជារដ្ឋសត្រូវ ទោះអាមេរិកបានជួយកម្ពុជាជាច្រើន រួមទាំងអន្តរាគមន៍ឱ្យមានបទឈប់បាញ់ រវាងកម្ពុជា-ថៃ ចំនួនពីរលើកមកនេះក្តី។
ភាពចម្រូងចម្រាសដែលអ្នកឃ្លាំមើលយកមកសំអាងនេះ គឺផ្តោតលើសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ បានប្រកាសសាលដីកា សម្រេចតម្កល់ទោស លោក កឹម សុខា ឱ្យមានទោស ២៧ឆ្នាំ ដកសិទ្ធិធ្វើនយោបាយ ដូចសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ និងបន្ថែមទោស៥ឆ្នាំ មិនឱ្យចេញទៅក្រៅប្រទេស ទោះអាមេរិកធ្លាប់បដិសេធច្រើនដងថា ការបំបិទសំឡេង លោក កឹម សុខា ច្រើនឆ្នាំ និងមនុស្សមួយចំនួន តាមបទចោទបែបប្រឌិត ជាបរាជ័យនៃប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ក្តី។
លើសពីនេះ ក្រោយសាលាឧទ្ធរណ៍ រក្សាបទចោទនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភជាថ្មីទៀត ចំពោះការមិនទម្លាក់បទចោទនេះលើ លោក កឹម សុខា។
តាមរយៈក្រសួងការបរទេស សហរដ្ឋអាមេរិក បានគូសបញ្ជាក់ថា ការអះអាងថា សហរដ្ឋអាមេរិកមានការចូលរួមក្នុងគម្រោងប្រឆាំងនឹងរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គឺមិនពិតទេ ហើយគ្មានការទទួលខុសត្រូវសោះឡើយ។
ប្រភពដដែលបន្តថា៖ «យើងសូមលើកទឹកចិត្តឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ធានាឱ្យប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួនអាចអនុវត្តសិទ្ធិនៃការប្រមូលផ្តុំដោយសន្តិវិធី និងសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិយោបល់បានដោយសេរី ហើយបន្តអំពាវនាវឱ្យដោះលែងអ្នកដែលត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយអយុត្តិធម៌»។
បណ្តាប្រទេសបស្ចិមលោកផ្សេងទៀត ដូចជា សហភាពអ៊ឺរ៉ុប បារាំង អង់គ្លេស អាល្លឺម៉ង់ កាណាដា និងអូស្ត្រាលីជាដើម រួមទាំងអង្គការសហប្រជាជាតិផងដែរ សុទ្ធតែបានចេញសារសម្តែងការព្រួយបារម្ភ និងសម្តែងការសោកស្តាយ និងថែមទាំងទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវដោះលែង លោកកឹម សុខា និងអ្នកទោសមនសិការផ្សេងទៀត ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌផងដែរ ខណៈបច្ចុប្បន្នមានអ្នកទោសមនសិការចំនួន១០២នាក់ កំពុងជាប់ឃុំ។
លោក ផែង ហេង សហមេធាវីលោកកឹម សុខា បានគូសបញ្ជាក់ពីភាពគ្មានទោសរបស់លោកកឹម សុខា ថា៖ «យើងគួរបញ្ចប់ល្បែងនយោបាយ(Political Games) ល្មមចេះស្រឡាញ់ និងការពារកិត្តិយសជាតិ ហើយរាប់អានមិត្តឲ្យត្រូវ»។
លោកមេធាវីបានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមថា សហរដ្ឋអាមេរិក បដិសេធម្តងហើយម្តងទៀតទាំងកម្រិតទូត និងប្រធានាធិបតី ទាំងរដ្ឋការលោក ដូណាល់ ត្រាំ និងលោក ចូ បៃឌិន ថា អាមេរិកស្អាតស្អំ មិនដូចការចោទដោយគ្មានការទទួលខុសត្រូវនោះទេ ហើយបានស្នើឲ្យដោះលែង លោក កឹម សុខា ឲ្យមានសេរីភាព និងជូនភាពស្អាតស្អំឲ្យគាត់ឡើងវិញ។
លោក ផែង ហេង បន្តថា៖ «លោក កឹម សុខា ក៏បានបដិសេធបទចោទ និងបង្ហាញភាពស្អាតស្អំ រីឯលោក ហ៊ុន សែន ក្នុងនាមរាជរដ្ឋាភិបាលក៏បានអះអាងថា គាត់មិនចោទ រាជរដ្ឋាភិបាលក៏មិនចោទ តុលាការក៏មិនចោទ។ ប៉ុន្តែសំណុំរឿងរបស់ឯកឧត្តម កឹម សុខា សន្និដ្ឋិភាពជាមួយបរទេស ដែលស្រែកក្តែងៗតាមគ្រប់ឆាណែលទូរទស្សន៍ (វាយប្រហារលើអាមេរិក) នៅបន្តចោទដោយតំណាងអយ្យការ និងមេធាវីតំណាងរាជរដ្ឋាភិបាល រហូតបន្តមកសាលាឧទ្ធរណ៍ សម្រេចយោងលើករណីទាំងនេះ គ្រាន់តែក្នុងសេចក្តីសម្រេចសរសេរអក្សរតាង។ តើធ្វើនេះ គិតថា អាមេរិកគ្មានដឹងអីឬយ៉ាងម៉េច? គួរអាសូរប្រជារាស្ត្រខ្មែរ ដែលចង់បានសន្តិភាព និងសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនផង»។
បើតាមលោក ផែង ហេង នៅចំពោះមុខអង្គសវនាការកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែមេសា លោក កឹម សុខា បានសំណូមពរ ៣ចំណុច៖ ទី១ សុំឱ្យបដិសេធច្រានចោលសាលក្រមសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ ទុកជាអសារបង់ទាំងស្រុង។ ទី២ សុំមេត្តាសម្រេចឱ្យលោករួចផុតពីបទចោទប្រកាន់ទាំងអស់ ព្រោះលោកគ្មានចេតនាក្បត់ជាតិ គ្មានគប់គិតត្រូវរ៉ូវជាមួយបរទេសទេ។ ទី៣ លោកសុំឱ្យលោកមានសេរីភាពពីពេលនេះតទៅ ខណៈបច្ចុប្បន្ននេះ លោកអាចស្រែកឱ្យមានការគាំទ្ររាជរដ្ឋាភិបាល ក្នុងការការពារទឹកដីដែលកំពុងរងការឈ្លានពាន ឱ្យគេជួយខ្មែរ ជួយរាជរដ្ឋាភិបាលបាន។
មេធាវីម្នាក់ទៀត គឺអ្នកស្រី ម៉េង សុភារី បានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមថា ទោះបីមានទស្សនៈនយោបាយផ្សេងគ្នា ប៉ុន្តែលោកកឹម សុខា តែងតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវនយោបាយមិនគុំគួន សងសឹក ដែលនេះគឺជាគុណធម៌នយោបាយរបស់លោក កឹម សុខា។ សំណេរដែលសរសេរនៅពីលើរូបថតលោកកឹម សុខា និងលោកហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា ថតក្នុងពិធីបុណ្យសពឧបាសិការ ប៊ុន ស៊ាងលី ម្តាយក្មេកលោកហ៊ុន សែនកាលពី៦ឆ្នាំមុននេះ បញ្ជាក់ថា៖ «អ្នកនយោបាយដូចជារូបគាត់ គួរតែទទួលបាននូវការបង្រួបបង្រួម ការផ្សះផ្សា ដើម្បីទទួលបាននូវផលប្រយោជន៍ជាតិ និងប្រជាជន ក៏ដូចជាបន្សល់នូវកេរ្តិ៍ឈ្មោះប្រកបដោយកិត្តិយសទាំងអស់គ្នា រួមទាំងកិត្តិយសជាតិផង។ នេះទើបជាមាគ៌ានយោបាយ ឈ្នះ ឈ្នះ»។
ដោយសំដៅលើលោកហ៊ុន សែន និងលោកកឹម សុខា អ្នកស្រីមេធាវីផ្ញើសារថា៖ «លោកឪពុកទាំងពីរចាស់ៗហើយ ឈប់ខឹងគ្នាទៅ កូនចៅចង់ឃើញលោកឪពុកទាំងពីរធ្វើការជាមួយគ្នា ស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ»។
យ៉ាងណាក្តី គិតត្រឹមថ្ងៃទី៧ខែឧសភានេះ គេពុំទាន់ឃើញរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបញ្ចេញប្រតិកម្មអ្វីឡើយ ចំពោះការសម្តែងការខកចិត្តរបស់បណ្តាប្រទេសបស្ចិមលោក រួមទាំងអង្គការសហប្រជាជាតិចំពោះការតម្កល់ទោសលោកកឹម សុខា នេះ។
លោកជិន ម៉ាលីន អ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌ បានប្រាប់សារព័ត៌មានក្នុងស្រុកបន្ទាប់ពីសាលាឧទ្ធរណ៍សម្រេចតម្កល់ទោស លោកកឹម សុខា ដែលនាំឱ្យមានការរិះគន់ពីបណ្តាប្រទេសបស្ចិមលោកថា ក្រសួងយុត្តិធម៌នឹងចេញសេចក្តីប្រកាសមួយលើបញ្ហានេះ ក៏ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនេះ គេពុំទាន់ឃើញចេញសេចក្តីប្រកាសណាមួយនៅឡើយទេ។
ចំណែកលោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល និងលោកជា ធីរិទ្ធ អ្នកនាំពាក្យលោកហ៊ុន សែន បានថ្លែងថា សំណុំរឿងលោកកឹម សុខា គឺស្ថិតក្នុងដៃតុលាការ ដែលជាស្ថាប័នឯករាជ្យ រដ្ឋាភិបាលនិងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ពុំមានសិទ្ធិចូលទៅជ្រៀតជ្រែកនោះទេ។
លោកកឹម សុខា ធ្លាប់បានថ្លែងកាលពីអំឡុងខែមករា ឆ្នាំ២០២០ថា តំណាងអយ្យការ និងតំណាងមេធាវីរបស់រដ្ឋាភិបាល បានចោទសួរដាក់បន្ទុករូបលោក ទាក់ទងកាលពីលោកនៅធ្វើជាប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា ដែលជាអង្គការស្របច្បាប់ មានចុះបញ្ជីតាមផ្លូវច្បាប់ត្រឹមត្រូវ នៅក្រសួងមហាផ្ទៃ ហើយម្ចាស់ជំនួយ គឺUSAIDជា អង្គការដែលបានចុះMOU ជាមួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គឺបានធ្វើអ្វីៗស្របទៅតាមច្បាប់មិនបានធ្វើអ្វីខុសច្បាប់នោះទេ។
លោកថា៖ «ខ្ញុំប្រាប់តុលាការថា អ្វីដែលជាយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំធ្វើអីៗទាំងអស់ជុំវិញលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្ស ហើយយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្ញុំដែលគេថា ដោយសារគេមិនយល់ច្បាស់ ឬគេមិនដឹងច្បាស់ ឬយ៉ាងម៉េចទេ ខ្ញុំមិនដឹងទេ! យុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំបង្ហាញថា គឺដើម្បីឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរខ្លៅ ខ្លាច ឃ្លាន។ ផ្លាស់ប្តូរពីខ្លៅ ពីការមិនយល់ដឹង ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋបានយល់ដឹង ឱ្យស្គាល់ពីសិទ្ធិរបស់គាត់ ហើយខ្លាច ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋឈប់ខ្លាច ឱ្យគាត់ហ៊ានបញ្ចេញមតិ មានសេរីភាព ឈប់ឃ្លានដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋមានជីវភាពប្រសើរឡើង។ ហ្នឹងជាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្ញុំ ហើយខ្ញុំនឹងប្រាប់ថា គោលដៅរបស់ខ្ញុំ ធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅរកការបោះឆ្នោត អត់មានធ្វើដំណើរទៅរកបដិវត្តពណ៌ ដូចការចោទប្រកាន់នោះទេ»។
ពាក់ព័ន្ធរឿងនេះ លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា បានថ្លែងថា លោកកឹម សុខា គឺជាអ្នកនយោបាយប្រកាន់ជំហរប្រជាធិបតេយ្យ សន្តិភាពនិយម មិនយកខ្មែរជាសត្រូវ ហើយការដែលសហគមន៍អន្តរជាតិ ជាពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហគមន៍អឺរ៉ុប ថ្កោលទោសលោកហ៊ុន សែន លោកហ៊ុន ម៉ាណែត ដោយសារតែការចាប់ឃុំខ្លួនលោកកឹម សុខា គឺដោយសារតែរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានដើរបញ្ច្រាសគោលការណ៍រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា ដើរបញ្ច្រាសគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិនានា ដែលកម្ពុជាបានចុះហត្ថលេខាទទួលស្គាល់និងអនុវត្តតាម។
លោកថា៖ «នេះហើយជាគោលជំហររបស់លោកកឹម សុខា ហើយគោលជំហរនេះ វាធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋពេញចិត្តធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិពេញចិត្ត ប៉ុន្តែវាខុសចិត្តជាមួយ លោកហ៊ុន សែន ជាមួយលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ខុសចិត្តជាមួយអ្នកកាន់អំណាចសព្វថ្ងៃហ្នឹង។ អ៊ីចឹងហើយបានធ្វើឱ្យគាត់ជាប់ឃុំឃាំងយ៉ាងអយុត្តិធម៌ពីរដ្ឋអំណាចរបស់លោកហ៊ុន សែន លោកហ៊ុន ម៉ាណែត។ លោកកឹម សុខា បើគេទម្លាក់ចោលនូវទោសទណ្ឌរបស់គាត់ គឺជាគន្លឹះដែលអាចស្តារមុខមាត់កម្ពុជាលើឆាកអន្តរជាតិបាន»។
សម្រាប់អ្នកឃ្លាំមើលរូបនេះ ការដោះលែងលោកកឹម សុខា និងអ្នកទោសមនសិការផ្សេងទៀត នឹងអាចស្តារស្ថានការណ៍ដែលកំពុងតែយ៉ាប់យឺនរបស់កម្ពុជាទាំងអស់ រាប់ចាប់តាំងពីស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្ស ប្រជាធិបតេយ្យ ឱ្យត្រឡប់មកប្រក្រតីឡើងវិញ ដែលនឹងធ្វើឱ្យកម្ពុជាទទួលបានការគាំទ្រពីសហគមន៍អន្តរជាតិពេញមុខពេញមាត់ឡើងវិញ។
ជាមួយគ្នានេះ លោក មួង ណារ៉េត ដែលបម្រើការឱ្យរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក បានថ្លែងថា សំណុំរឿងលោកកឹម សុខា ១០០ភាគរយ គឺជារឿងនយោបាយ ដូច្នេះត្រូវតែដោះស្រាយតាមផ្លូវនយោបាយ។ លោកណារ៉េត ក៏យល់ស្របទៅនឹងការលើកឡើងរបស់លោកម៉ែន ណាត ផងដែរ ដោយបន្ថែមថា បើសិនជាតុលាការកម្ពុជាលើកលែងការចោទប្រកាន់លើលោកកឹម សុខា ហើយបើកសិទ្ធិឱ្យមេបក្សប្រឆាំងរូបនេះទៅធ្វើនយោបាយចូលរួមប្រកួតប្រជែងដោយសេរី នៅក្នុងការបោះឆ្នោតនាពេលខាងមុខដូចធម្មតាវិញ នោះនឹងធ្វើឱ្យកម្ពុជាអាចស្តារមុខមាត់លើឆាកអន្តរជាតិឡើងវិញបាន ថែមទាំងអាចធ្វើឱ្យកម្ពុជារួចផុតពីការរងទណ្ឌកម្មផ្សេងៗទៀតផង។ បន្ថែមពីនេះ រដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏រួចខ្លួនមិនជាប់ចោទពីបទក្បត់ជាតិស៊ុំគ្រលំជាមួយរដ្ឋាភិបាលបរទេសផងដែរ។
ជាមួយគ្នានេះ លោក ណារ៉េត បានចោទសួរថា នៅពេលដែលតុលាការកម្ពុជានៅតែបន្តចោទប្រកាន់លោកកឹម សុខា និងពលរដ្ឋខ្មែរផ្សេងទៀត ដូចជា លោកអួន ឈិន និងលោកយាង សុធារិន អតីតបុគ្គលិកវិទ្យុអាស៊ីសេរី ពីបទ គប់គិតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ឬពីបទផ្តល់ព័ត៌មានឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិក តើមាននិយមថាម៉េច?។
លោកថា៖ «ហើយឥឡូវនេះបើយើងចោទអាមេរិកបានន័យថាម៉េច? បានន័យថា អាមេរិកជារដ្ឋសត្រូវ? ហើយជារដ្ឋសត្រូវ ហើយជារដ្ឋដែលក្បត់នឹងជាតិកម្ពុជាទៀត។ ដល់ពេលឥឡូវស្រាប់តែរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែត មកសហការជាមួយនឹងរដ្ឋបរទេស! បើប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរត្រឹម លោកអួន ឈិន លោកយាង សុធារិន គ្រាន់តែផ្សាយព័ត៌មានធម្មតាៗ និយាយពីបញ្ហាស្រុកខ្មែរ តែដោយសារតែអាស៊ីសេរីមានមូលដ្ឋាននៅសហរដ្ឋអាមេរិក ចាប់គ្នាចោទគាត់ថា លក់ព័ត៌មានឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬបម្រើឱ្យរដ្ឋបរទេស ហើយចាប់គាត់ដាក់គុកទាំងគាត់និយាយជាសាធារណៈព័ត៌មានគ្មានអ្វីលាក់ផង! ចុះឥឡូវ លោកហ៊ុន ម៉ាណែត មកស៊ុំគ្រលំជាមួយរដ្ឋាភិបាលអាមេរិក ពេលដែលរដ្ឋាភិបាលអាមេរិករងការចោទប្រកាន់យ៉ាងម៉េចទៅវិញ ខ្ញុំអត់យល់?»។
សម្រាប់ លោកមួង ណារ៉េត វាជារឿងជ្រុលហួសហេតុ ដោយសារតែចង់រំលាយបក្សប្រឆាំងកម្ចាត់លោកកឹម សុខា ដែលជាគូប្រជែងនយោបាយរបស់ខ្លួន ពីឆាកនយោបាយ លោកហ៊ុន សែន បានប្រើតុលាការឱ្យប្រឌិតរឿងចោទប្រកាន់លោកកឹម សុខា ថាបានគប់គិតជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជាប្រទេសមហាអំណាច ថាបានគប់គិតគ្នាផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាល ដែលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។
អ្នកឃ្លាំមើល លើកឡើងថា ការបន្តឃុំខ្លួនលោកកឹម សុខា ក្រោមសម្ពាធពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ក្នុងរយៈពេលជិត១០ឆ្នាំមកនេះ អាចមកពីលោកកឹម សុខា មិនព្រមចុះចូល និងមិនព្រមធ្វើទៅតាមសេនារិយោដែល លោកហ៊ុន សែន បានរៀបចំ ពីព្រោះសារជាតិរបស់មេបក្សប្រជាជនកម្ពុជារូបនេះ គឺតែងតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវជំហររបស់ខ្លួនថា ទោះក្នុងតម្លៃណាក៏ដោយត្រូវរក្សាអំណាចតពូជឱ្យបាន៕
