អង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួន ស្នើឲ្យរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ចាត់វិធានការលើមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធក្រុងព្រះសីហនុ ដែលបានអនុញ្ញាតឱ្យមានការសាងសង់សំណង់រឹងលើដីចំណីឆ្នេរនៅសង្កាត់រាម ក្រុងព្រះសីហនុ ដើម្បីជាប្រយោជន៍សាធារណៈរបស់ជាតិ ខណៈមន្ត្រីខេត្តទប់ស្កាត់មិនមានប្រសិទ្ធភាព។
បើតាមប្រភពជាច្រើន ទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាល ពិសេសអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ បើកការស៊ើបអង្កេតបន្ទាន់លើប្រធានមន្ទីរសុរិយោដីខេត្តព្រះសីហនុ លោក ចេង ស្រុង ដែលថា បានចេញប្លង់កម្មសិទ្ធិប៉ះពាល់ដីចំណីឆ្នេរឱ្យទៅបុគ្គល ឈ្មោះ ថាន ចំរើន ដែលបច្ចុប្បន្ន ទីតាំងនោះកំពុងបន្តសាងសង់សំណង់រឹងលើដីចំណីឆ្នេរ ក្នុងសង្កាត់រាម ទោះអាជ្ញាធរខេត្តអះអាងថា បានចុះហាមឃាត់ចំនួនពីរលើករួចមកហើយក្តី។
ជុំវិញបញ្ហានេះ នាយកប្រតិបត្តអង្គការសម្ព័ន្ធគណនេយ្យភាពសង្គមកម្ពុជា (ANSA) លោក សន ជ័យ លើកឡើងថា សំណង់ដែលកំពុងចាក់ថ្មចូលសមុទ្រ និងសង់សំណង់រឹងមាំនៅលើឆ្នេរ និងទឹកសមុទ្រ ស្ថិតក្នុងភូមិអុង សង្កាត់រាម ក្រុងកំពង់សោម រាល់ថ្ងៃនេះ បានប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានតំបន់ឆ្នេរ និងបំពានច្បាប់ធ្ងន់ធ្ងរ។ លោកស្នើឲ្យថ្នាក់ដឹកនាំស្ថាប័នជំនាញបកស្រាយ និងត្រូវចុះទប់ស្កាត់បន្ទាន់ ដើម្បីការពារប្រយោជន៍សាធារណៈ។
លោកថា៖ «បើយើងមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ យើងមានការសង្ស័យថា សំណង់នេះ គឺសង់បំពានដីឆ្នេរសមុទ្រ។ ហើយចំណុចនេះ ខ្ញុំយល់ថា អាជ្ញាធរថ្នាក់ក្រោមជាតិ ពិសេសគឺមន្ត្រីជំនាញបរិស្ថាន គួរតែមានការស៊ើបអង្កេតឲ្យបានហ្មត់ចត់ ហើយបើសិនរកឃើញថាមានការរំលោភទៅលើដីឆ្នេរសមុទ្រហ្នឹង គួរតែមានការចាត់វិធានការផ្លូវច្បាប់ ដើម្បីកុំឲ្យមានការបន្តការសាងសង់បន្តទៀត ឬក៏អាចថាជាការស្រាយចម្ងល់របស់ប្រជាពលរដ្ឋដែរ»។
លើសពីនេះ លោកជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាល ជាពិសេស អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ ត្រូវបើកការស៊ើបអង្កេតរកអ្នកពាក់ព័ន្ធមកផ្តន្ទាទោសឱ្យបានធ្ងន់ធ្ងរ ដើម្បីជាការព្រមាន និងទប់ស្កាត់សកម្មភាពបំផ្លាញធនធានរបស់ជាតិ ដែលនៅសេសសល់ កុំឲ្យបន្តបាត់បង់តទៅថ្ងៃអនាគតទៀត។
លោកថា៖ «ប៉ុន្តែសម្រាប់ខ្ញុំ ការដែលទទួលបានប្លង់កម្មសិទ្ធិជាដីឆ្នេរបែបនេះ គឺហាក់បីដូចជាមានការសង្ស័យទៅលើនីតិវិធី ឬក៏ដំណើរការទៅលើការទទួលបានប្លង់កម្មសិទ្ធិដែរ?។ អញ្ចឹងនៅពេលដែលឃើញស្ថានភាពបែបនេះ យើងស្នើឲ្យមានការស៊ើបអង្កេត ទៅលើដំណើរការនៃការទទួលបានប្លង់កម្មសិទ្ធិដី នៅមាត់ឆ្នេរបែបនេះ!។ ហើយនឹងការត្រួតពិនិត្យទៅលើភាពស្របច្បាប់នៃការសាងសង់។ ហេតុអីបានយើងស្នើសុំឲ្យមានពីរចំណុចនេះ ដោយសារតែពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងតំបន់ឆ្នេរ។ ហើយបើក្នុងករណីរកឃើញមានភាពមិនប្រក្រតី ឬក៏សកម្មភាពខុសច្បាប់ណាមួយ ហើយមិនមានការអនុវត្តច្បាប់ ឬក៏មិនមានការបង្ក្រាបទេ? ខ្ញុំគិតថា វានឹងក្លាយជាមេរៀនអាក្រក់មួយ ដែលនាំឲ្យប៉ះពាល់ទៅដល់តំបន់ឆ្នេររបស់កម្ពុជា»។
ប្រហាក់ប្រហែលនេះដែរ នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការលីកាដូ លោក អំ សំអាត ចាត់ទុកការធ្វើសំណង់រឹងលើដីឆ្នេរសមុទ្រជារឿងខុសច្បាប់ ហើយទាមទារឲ្យក្រសួងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធបើកការស៊ើបអង្កេតបញ្ហានេះជាបន្ទាន់ ដោយថា ព្រោះបានប៉ះពាល់ដល់ទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋ ជាពិសេសតំបន់ឆ្នេរខេត្តព្រះសីហនុធ្ងន់ធ្ងរ។
លោកថា៖ «ដែនសមុទ្រ ឬមាត់សមុទ្រវាជាទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋ មិនអាចមានកម្មសិទ្ធិឯកជនបានទេ ពីព្រោះយើងមានច្បាប់ទាក់ទងនឹងច្រាំងសមុទ្រ ឬមាត់សមុទ្រជាដើម។ ហើយបើសិនជាបុគ្គលណាមួយអាចទទួលបានបណ្ណកម្មសិទ្ធិ? បុគ្គលគ្រប់រូបនោះដែលមានលក្ខខណ្ឌដូចគ្នា ក៏ត្រូវទទួលបានបណ្ណនោះដូចគ្នាដែរ។ នេះបានហៅថា សិទ្ធិស្មើគ្នាចំពោះមុខច្បាប់។ ក៏ប៉ុន្តែវាមិនអាចទៅរួច ដោយសារតែទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ហ្នឹង វាជាទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋ និងបំរើដល់ពលរដ្ឋជាសាធារណៈ»។
លោកផ្តល់ជាយោបល់ថា ការអនុច្បាប់ដោយតម្លាភាព និងមិនប្រកាន់បក្ខពួក អាចស្តារមុខមាត់រដ្ឋាភិបាលឡើងវិញពីការអនុវត្តច្បាប់ស្តង់ដាពីរ រវាងអ្នកមានអំណាច និងពលរដ្ឋក្រីក្រ។
លោកថា៖ «អញ្ចឹងចំពោះករណីហ្នឹង ដើម្បីឲ្យមានតម្លាភាព គួរតែពិនិត្យឡើងវិញថាតើ ដល់អ្នកដែលទទួលបានបណ្ណកម្មសិទ្ធិហ្នឹង បណ្ណកម្មសិទ្ធិហ្នឹងស្របច្បាប់ដែរឬទេ?។ បើសិនស្របច្បាប់ ទទួលយកបាន អ្នកដទៃក៏អាចទទួលយកបានដូចគ្នាដែរ។ វាជាតម្លាភាព ហើយនឹងសិទ្ធិស្មើគ្នាចំពោះមុខច្បាប់។ អញ្ចឹងករណីហ្នឹង វាគួរតែមានការស្រាវជ្រាវ និងស៊ើបអង្កេតឡើងវិញ ដើម្បីកុំឲ្យប៉ះពាល់ដល់ទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋ យកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិឯកជន»។
វីអូឌី មិនអាចសុំការពន្យល់ពីអ្នកនាំពាក្យអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ ពីលោក សយ ច័ន្ទវិចិត្រ បានទេគិតត្រឹមថ្ងៃទី១៣ខែឧសភានេះ ដោយសារទូរសព្ទរបស់លោក គ្មានអ្នកទទួល ខណៈ លោក ថាន ចំរើន និងលោក ចេង ស្រុង ប្រធានមន្ទីរសុរិយោដីខេត្តព្រះសីហនុ មិនអាចទាក់ទងបាន ។
យ៉ាងណាអភិបាលក្រុងកំពង់សោម លោក នួន ប៊ុនថុល បានប្រាប់សារព័ត៌មានក្នុងស្រុកថា ទីតាំងចាក់ថ្មចូលសមុទ្រ និងមានសង់សំណង់រឹងមាំធំស្កឹមស្កៃនោះ គឺជាសំណង់សង់គ្មានច្បាប់អនុញ្ញាត។ ហើយថា មន្ត្រីរបស់លោកក៏បានចុះហាមឃាត់ការសាងសង់នៅទីតាំងនេះ ចំនួនពីរដងរួចមកហើយដែរ ប៉ុន្តែថា បុគ្គលម្ចាស់សំណង់នេះ នៅតែបន្តសាងសង់ដោយមិនស្តាប់តាមការណែនាំរបស់អាជ្ញាធរទេ។
លើសពីនេះ លោកថា សំណង់សង់អត់ច្បាប់នេះ គឺពិតជាកំពុងដឹកថ្មចាក់ចូលទៅក្នុងទឹកសមុទ្រ ដោយម្ចាស់សំណង់នេះ អះអាងប្រាប់មន្ត្រីលោកថា គេមានប្លង់កម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់ ចេញដោយ លោក ចេង ស្រុង ប្រធានមន្ទីរសុរិយោដីខេត្តព្រះសីហនុ ថែមទៀតផង។
មួយវិញទៀត លោកថា រឿងម្ចាស់សំណង់មានបណ្ណកម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់ឬអត់ច្បាប់ ជារឿងដោយឡែក លោកមិនលូកមាត់ទេ ប៉ុន្តែបើចង់បន្តសាងសង់ត្រូវតែសុំច្បាប់អនុញ្ញាតជាមុនសិន។
លោកថា៖ «ឈ្មោះ ថាន ចំរើន ក្បាលដីលេខ៩៩ មានប្លង់កម្មសិទ្ធិ ប៉ុន្តែខ្ញុំឃាត់ដោយសារអត់មានច្បាប់ ហើយប្លង់ដីហ្នឹងនៅក្នុងទឹកហ្មង! ខ្ញុំឃាត់ពីរដងហើយ ប៉ុន្តែនៅតែដោះសាររៀបចំដាក់ច្បាប់ៗ រហូតមកដល់ថ្ងៃនេះ(ទី១២ ខែឧសភា) អត់ទាន់ឃើញដាក់ច្បាប់មកអាជ្ញាធរទេ។ ហើយការសាងសង់អស់រយៈពេលបីបួនខែមកហើយ។ ម្ចាស់សំណង់ហ្នឹងដូចជាពាក់ផ្កាយ ឬអីមិនដឹងទេ? ឈ្មោះ ថាន ចំរើន កងរាជអាវុធហត្ថ។ ហើយទីតាំងសង់សំណង់ហ្នឹងនៅភូមិអុង សង្កាត់រាម។ រាល់ថ្ងៃនេះ ម្ចាស់សំណង់នៅតែយកលេសចាំយកឯកសារមកសុំច្បាប់?។ គាត់មានប្លង់កម្មសិទ្ធិហើយ ហេតុអ្វីមិនព្រមធ្វើឲ្យស្របតាមច្បាប់ទៅ? គាត់ព្យាយាមធ្វើឲ្យតែខុស»។
មាត្រា៥៨ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចែងថា «ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់រដ្ឋមានជាអាទិ៍ ដីធ្លី ភ្នំ សមុទ្រ បាតសមុទ្រ ឆ្នេរសមុទ្រ កោះ ទន្លេ ព្រែក ស្ទឹង បឹង ព្រៃឈើ[…] ជាដើម និងសំណងផ្សេងៗទៀត ដែលបានកំណត់ថា ជារបស់រដ្ឋ។ ការគ្រប់គ្រង ការប្រើប្រាស់ និងការចាត់ចែងលើទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ និងត្រូវកំណត់ដោយច្បាប់»។
រីឯមាត្រា ៥៩ នៃច្បាប់កំពូលនេះ បានចែងពីកាពត្វកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាល ក្នុងការរក្សាការពារ។
ចំណែក ច្បាប់ភូមិបាលឆ្នាំ២០០១ ក៏បានចែងអំពីវិធានទប់ស្កាត់ និងការពារ មិនឱ្យទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋ ធ្លាក់ក្នុងដៃបុគ្គលឯកជនដែរ។
មាត្រា៤៣ នៃច្បាប់ភូមិបាល ចែងថា «ទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋ មិនអាចជាកម្មវត្ថុនៃកម្មសិទ្ធិបានឡើយ ទោះក្នុងករណីណាក៏ដោយ។ ស្ថានភាពនៃអ្នកកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋនៅតែមិនទៀងទាត់ និងខុសច្បាប់ដដែល ប្រសិនជាស្ថានភាពនោះ មិនកើតចេញពីការអនុញ្ញាតតាមបែបផែនដែលកំណត់ដោយច្បាប់ទេនោះ»។
ជាងនេះទៀត ច្បាប់ស្តីពីកិច្ចការពារបរិស្ថាន និងការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ ក៏បានកំណត់ថា រាល់គម្រោងសំណង់ធំៗ នៅតំបន់ឆ្នេរ ត្រូវធ្វើរបាយការណ៍វាយតម្លៃ ពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន (EIA), សិក្សាពីផលប៉ះពាល់លើទឹកសមុទ្រ, ជលផល និងសហគមន៍ ទទួលការអនុម័តពីក្រសួងបរិស្ថានជាមុន។ ហើយក្នុងករណីគ្មានការវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន (EIA) ឬបំពានលក្ខខណ្ឌទាំងនេះ អាជ្ញាធរអាចចុះផ្អាកគម្រោង ពិន័យ និងបញ្ជាឲ្យរុះរើសំណង់នោះចោល៕
