ភ្ញៀវទេសចរដែលទៅទស្សនាតំបន់ភូមិអ្នកនេសាទក្នុងឃុំព្រៃចាស់ ស្រុកឯកភ្នំ ខេត្តបាត់ដំបង ភាគច្រើនធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹក តាមបណ្ដោយដងស្ទឹងសង្កែ ចំណុចកំពង់ដក្បែរភូមិបាក់អំរែក ឆ្ពោះទៅកាន់ភូមិបាក់ព្រា។ ក៏ប៉ុន្តែអំឡុងខែឧសភានេះ ស្ថានភាពទឹកទន្លេសាបរីងរាក់ផ្នែកខ្លះ ធ្វើឱ្យទឹកស្ទឹងសង្កែខ្សត់ទឹកខ្លាំង និងតំបន់ខ្លះទៀតរីងគោករាក់ ពុំអាចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកបាននោះឡើយ។
ប្រការនេះ ភ្ញៀវទេសចរត្រូវបង្ខំចិត្តធ្វើដំណើរតាមផ្លូវគោកយ៉ាងលំបាកលំបិន ដោយមានចម្ងាយជាង ៥០គីឡូម៉ែត្រ ពីក្រុងបាត់ដំបង។ ឯផ្លូវគោកក៏កាន់តែលំបាកទៅទៀត ព្រោះមានភក់ល្បាប់ និងមានជង្ហុកច្រើនសម្បូរដោយដីខ្មៅស្អិតនៅចន្លោះព្រៃលិចទឹក។
ផ្លូវទឹកក៏មិនអាចធ្វើដំណើរបាន ហើយផ្លូវគោកក៏មិនអាចធ្វើដំណើរបាន គឺជាឧបសគ្គដែលធ្វើឱ្យអ្នកភូមិជាង ១ ពាន់៣រយគ្រួសារ រស់នៅតំបន់បឹងទន្លេសាប ក្នុងឃុំព្រៃចាស់ រស់នៅឯកោដាច់សង្វែង ប្រឈមជីវភាពលំបាកខ្លាំង ដោយគ្រួសារខ្លះបង្ខំចិត្តឱ្យកូនៗឈប់រៀន ដើម្បីរកការងារធ្វើរកប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព។
អ្នកសារព័ត៌មានវីអូឌី បានចុះស្រាវជ្រាវនៅតំបន់នោះ នៅដើមសប្តាហ៍នេះ ប្រទះឃើញកុមារ និងក្មេងជំទង់រាប់រយនាក់ ភាគច្រើនដែលរស់នៅក្នុងភូមិចំនួន៥ ក្នុងឃុំព្រៃចាស់ គឺភូមិបាក់ព្រា ភូមិកោះជីវាំង ភូមិអន្លង់សណ្តាន់ ភូមិពាមសីមា និងភូមិព្រៃចាស់ បានទៅស្នាក់នៅក្នុងសាលាអនុវិទ្យាល័យព្រៃចាស់ ក្នុងភូមិបាក់ព្រា។
ទេសភាពនាពេលល្ងាច ព្រះសុរិយារៀបអស្ដង្គត សិស្សានុសិស្សដែលស្នាក់នៅក្នុងសាលាជាក្រុមៗ បានមកអង្គុយជុំគ្នាមុខអគារ ហើយពួកគេភាគច្រើន វិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញនៅថ្ងៃសៅរ៍ និងថ្ងៃអាទិត្យ។ ក្នុងចំណោមសិស្សជិត ១០០នាក់ សិស្សមួយចំនួនបានមកស្នាក់នៅក្នុងសាលាអនុវិទ្យាល័យព្រៃចាស់ ដែលសាងសង់ឡើងដោយសមាគមសម្រេចសុបិន្តកុមារ ។
ពលរដ្ឋរស់នៅភូមិបាក់ព្រា អ្នកស្រី គិត ចំរើន ប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភាថា កូនៗរបស់អ្នកស្រីឈប់រៀន ២នាក់ ត្រឹមថ្នាក់អនុវិទ្យាល័យ ដោយសារអ្នកស្រីពុំមានលទ្ធភាពឱ្យកូនរៀនបន្ត។ អ្នកស្រីថា អ្នកភូមិអាចរកប្រាក់ចំណូលបាន តែក្នុងរដូវបើកនេសាទ ក្នុងរដូវវស្សាប៉ុណ្ណោះ ក្រៅពីនេះអ្នកភូមិពុំមានមុខរបរផ្សេងឡើយ រូមផ្សំនឹងផ្លូវពិបាកធ្វើដំណើរទៅទីក្រុង ពិបាកស្វែងរកការងារធ្វើបន្ទាប់បន្សំ។
អ្នកស្រី គិត ចំរើន និយាយថា៖ «ឈប់ច្រើនបណ្ដោយ ម៉ែឪទៅស៊ីឈ្នួលគេអស់ទៅ ទៅតាមម៉ែឪទៅ ឈប់ខ្លួនឯងទៅធ្វើការអស់។ អត់មានលុយឱ្យទៅ ដូចកូនខ្ញុំ ជូនកាលទៅធ្វើការឱ្យគេបាន ៤ទៅ ៥រយទៅ វាពិបាកបណ្តោយ»។
មកទល់ពេលនេះ មានពលរដ្ឋជាង ១ពាន់៣រយគ្រួសារ រស់នៅក្នុងតំបន់បឹងទន្លេសាប ក្នុងភូមិចំនួន៥ ក្នុងឃុំព្រៃចាស់ ស្រុកឯកភ្នំ ភាគច្រើនមានជីវភាពពឹងផ្អែកលើផលនេសាទ តាំងពីបុរាណកាលមក។ រីឯសិស្សសាលាបញ្ចប់ការសិក្សាកម្រិតបឋមភាគច្រើន បាននាំគ្នាមករៀនបន្តនៅអនុវិទ្យាល័យព្រៃចាស់ ដែលឋិតក្នុងភូមិបាក់ព្រា។
ពលរដ្ឋម្នាក់ទៀត អ្នកស្រី ចៀន លក្ខណា ប្រាប់វីអូឌីថា ពលរដ្ឋជិត ៥០០គ្រួសារ ក្នុងភូមិបាក់ព្រា ពឹងផ្អែកលើផលនេសាទ ហើយផលនេសាទដែលអាចរកបានតែរដូវត្រីចុះប៉ុណ្ណោះ ដោយពុំមានមុខរបរណាផ្សេងឡើយ។ ប្រការនេះ ធ្វើឱ្យអ្នកភូមិជួបការលំបាកផ្នែកជីវភាព និងដាក់សម្ពាធឱ្យកូនៗឈប់រៀន។
អ្នកស្រី ចៀន លក្ខណា និយាយថា៖ «រកឱ្យកូនរៀន រៀនបានត្រឹមទី ៧ និងទី០៨ គេអ្នកមាន គេបានរៀនត្រឹមទី ០៩ ។ ជូនកាលកូនអាយុ ៨ឆ្នាំ អត់បានរៀនទេ ខ្វះខាតច្រើន ម្តាយឪពុកអត់មានលទ្ធភាពឱ្យកូនរៀន»។
អ្នកភូមិបាក់ព្រាម្នាក់ទៀត អ្នកស្រី គិត ឌូ ប្រាប់ថា គ្រួសាររបស់អ្នកស្រីមានជីវភាពទីទ័លក្រខ្លាំង រកព្រឹកខ្វះល្ងាច មិនអាចមានលទ្ធភាពរកប្រាក់ឱ្យកូនរៀនបានឡើយ។ អ្នកស្រីថា កូនអ្នកស្រី ២នាក់ ឈប់រៀន ដោយសារជីវភាពខ្វះខាតខ្លាំង។
អ្នកស្រី គិត ឌូ និយាយថា៖ «ខ្ញុំក៏ដូចគ្នា កូនអត់បានរៀន ព្រោះទៅរកដើម្បីរកលុយទិញអង្ករហូប ព្រឹកល្ងាច ដល់ស្មើនេះហើយ អត់មានម្ហូបហូបបាយ»។
គ្រូបង្រៀនម្នាក់បង្ហើបថា ដើមឆ្នាំនេះ សិស្សរៀននៅអនុវិទ្យាល័យព្រៃចាស់មានចំនួន ១២៩ នាក់ ឈប់រៀនជាបន្តបន្ទាប់ រហូតបច្ចុប្បន្ននៅសល់តែ ៩៨ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ឯសិស្ស ៩៨ នាក់ កំពុងសិក្សា ក៏មានសិស្សខ្លះមករៀនមិនទៀងទាត់ដែរ។ គ្រូបង្រៀនវិទ្យាល័យព្រៃចាស់ ថ្លែងសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះបារម្ភថា សិស្សបោះបង់ការសិក្សា ដោយសារកត្តាជីវភាព និងបញ្ហាធ្វើដំណើរ។
បញ្ហានេះ ថ្នាក់ដឹកនាំសាលា បានអនុញ្ញាតឱ្យសិស្សស្នាក់នៅក្នុងអ៊ិនតេ(NT)ក្នុងសាលា ដោយក្នុងមួយសប្ដាហ៍អាចត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញម្តង។ កញ្ញាបន្ថែមថា សិស្សឈប់រៀនភាគច្រើនថ្នាក់ទី០៧ ហើយសិស្សខ្លះក៏មករៀនអត់ទៀងទាត់ដែរ។
គ្រូបង្រៀនរូបនោះ និយាយថា៖ «មូលហេតុសិស្សបោះបង់ការសិក្សានៅតំបន់ទន្លេសាប ទី១ជីវភាពគាត់ខ្វះខាត ទី២ បញ្ហាធ្វើដំណើរ តែបញ្ហាធ្វើដំណើរ តែបញ្ហាធ្វើដំណើរខាងសាលាអាចដោះស្រាយ ឱ្យខាងសិស្សទាំង ២ភេទស្នាក់នៅអ៊ិនតេ មួយសប្តាហ៍ធ្វើដំណើរមកម្តង និងទៅម្តង»។
វីអូឌី មិនទាន់អាចទាក់ទងសុំការអធិប្បាយជុំវិញរឿងនេះ ពីអភិបាលខេត្តបាត់ដំបង លោក សុខ លូ ដោយទូរស័ព្ទហៅចូលច្រើនដង តែគ្មានអ្នកលើកនៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា។
ចំណែក អ្នកនាំពាក្យក្រសួងអប់រំ លោក រស់ សុវាចា ក៏មិនទាន់អាចទាក់ទងបានដែរ គិតត្រឹមម៉ោងផ្សាយនេះ។
តំបន់បឹងទន្លេសាបស្ថានភាពទឹកឡើងចុះតាមដូវប្រាំង និងវស្សា ដែលជាកត្តាចម្បងធ្វើឱ្យសិស្សសាលាជាច្រើនពិបាកធ្វើដំណើរទៅរៀន។ រដូវប្រាំងទឹកស្រកខ្លាំង សិស្សសាលាខ្លះ ធ្វើដំណើរដោយម៉ូតូ ឬទូកតាមបណ្ដោយស្ទឹងសង្កែ ឯរដូវវស្សាចាប់ពីខែសីហា ដល់ខែតុលា ពួកគាត់ចាំបាច់ត្រូវធ្វើដំណើរដោយទូក។ ប្រការនេះ ជាផ្នែកមួយធ្វើឱ្យសិស្សសាលាជាច្រើននាក់ បង្ខំចិត្តឈប់រៀន ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។
កន្លងទៅ ក្រសួងអប់រំ និងអង្គការយូនីសេហ្វ(Unicef) បានធ្វើយុទ្ធនាការទូទាំងប្រទេស បំណងដោះស្រាយបញ្ហាអត្រាបោះបង់ការសិក្សាដែលនៅតែខ្ពស់នៅឡើយ និងធានាថា កុមារគ្រប់រូបចាប់ពីវ័យកុមារ រហូតដល់វ័យជំទង់ទទួលបានការអប់រំប្រកបដោយបរិយាប័ន្ន និងគុណភាព។
រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ លោក ហង់ ជួនណារ៉ុន ធ្លាប់លើកឡើងថា ដើម្បីកាត់បន្ថយការបោះបង់ការសិក្សារបស់កុមារ កម្ពុជាបានពង្រីកលទ្ធភាពសេវាអប់រំគ្រប់កម្រិត ដើម្បីធានាថា កុមារគ្រប់រូបមិនត្រឹមតែបានចូលសាលារៀនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវបញ្ចប់ការសិក្សាដោយមានជំនាញចាំបាច់សម្រាប់ជីវិត និងការងារ។
លោកថា ក្រសួងអប់រំ សហការជាមួយអង្គការយូនីសេហ្វ (Unicef) និងដៃគូពាក់ព័ន្ធ កំពុងចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការដើម្បីពង្រឹងការគាំពារ និងអភិវឌ្ឍន៍កុមារ លើកកម្ពស់ការរៀនសូត្រ និងដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនានាដែលនាំឱ្យកុមារបោះបង់ការសិក្សា។
ជុំវិញរឿងនេះ មន្ត្រីឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស និងអ្នកគ្រប់គ្រងប្រចាំការិយាល័យអង្គការលីកាដូ(LICADHO)នៅខេត្តបាត់ដំបង លោក អ៊ិន គង់ជិត យល់ថា មន្ទីរអប់រំខេត្តបាត់ដំបង និងអាជ្ញាធរខេត្តនេះ គួរតែរកមធ្យោបាយដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមជូនសិស្ស និងអាណាព្យាបាល ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព ដើម្បីកាត់បន្ថយកុមារបោះបង់ការសិក្សា។
លោកថា អាជ្ញាធរគួរពន្លឿនកសាងផ្លូវលំចូលទៅតំបន់នោះឱ្យមានគុណភាពងាយស្រួលសិស្សធ្វើដំណើរទៅរៀន និងផ្តល់ជំនាញកសិកម្មឱ្យពលរដ្ឋប្រកបរបរបន្ទាប់បន្សំ។
លោក អ៊ិន គង់ជិត ថ្លែងថា៖ «កត្តាទាំងអស់នេះ ត្រូវរួមគិតទាំងអស់គ្នា ជាមួយអាជ្ញាធរខេត្ត ជាពិសេសមន្ទីរអប់រំខេត្ត ការិយាល័យអប់រំស្រុក ជាមួយនឹងសហគមន៍ អាជ្ញាធរក្នុងតំបន់ហ្នឹង ទើបកាត់បន្ថយបោះបង់ការសិក្សារបស់សិស្ស»។
ទិន្នន័យក្រសួងអប់រំក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ឱ្យដឹងថា កម្ពុជាមានកុមារ ៣ លាននាក់ ក្នុងនោះ ២ លាននាក់ នៅក្នុងបឋមសិក្សា និង ១ លាននាក់ នៅអនុវិទ្យាល័យ។ ក្នុងចំណោមកុមារនិងក្មេងជំទង់ទាំងនោះ មានកុមារប្រហែល ៣សែននាក់ មិនបានចូលរៀន ឬនៅក្រៅសាលា។
គិតមកដល់ឆ្នាំ ២០២៤ អត្រាបោះបង់ការសិក្សានៅតែខ្ពស់ គឺមានកុមារ ១៥.៥ ភាគរយ បានបោះបង់ការសិក្សានៅកម្រិតមធ្យមសិក្សា និងបឋមភូមិ។ បន្ថែមពីនេះ មានក្មេងជំទង់កាន់តែច្រើនកំពុងបន្តការសិក្សា មានត្រឹមតែ ៦០ ភាគរយប៉ុណ្ណោះដែលអាចបញ្ចប់អនុវិទ្យាល័យ។
ពលរដ្ឋទទូចឱ្យរដ្ឋាភិបាលរៀបចំភូមិបាក់ព្រា និងភូមិមួយចំនួនទៀត ក្នុងតំបន់បឹងទន្លេសាប ជាតំបន់ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ និងផ្តល់ដីសម្បទានសង្គមកិច្ចជូនពលរដ្ឋក្រីក្រ ធ្វើកសិកម្មបន្ទាប់បន្សំចិញ្ចឹមជីវិត ក្រៅពីមុខរបរនេសាទ ដើម្បីស្តារជីវភាពពួកគាត់ រួមចំណែកកាត់បន្ថយសិស្សបោះបង់ការសិក្សា៕
