ប្រជាពលរដ្ឋជិត ៩០គ្រួសារ នៅឃុំត្រពាំងភ្លាំង ស្រុកឈូក ខេត្តកំពត នៅថ្ងៃចន្ទនេះ បាននាំគ្នាប្រមូលផ្តុំដាក់ញត្តិនៅក្រសួងរៀបចំដែនដី ស្នើឱ្យជួយអន្តរាគមន៍ទៅអាជ្ញាធរខេត្ត ឱ្យពន្លឿនការវាស់វែង និងផ្តល់ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លីជូនពួកគាត់ ខណៈពួកគាត់អះអាងថា កំពុងមានក្តីបារម្ភជាខ្លាំងបាត់បង់ដីធ្លាប់រស់នៅនិងអាស្រ័យផល ទៅលើក្រុមហ៊ុនកាឡាក់ស៊ីរបស់ឧកញ៉ា ឡេង ណាវ៉ាត្រា និងក្រុមហ៊ុនរបស់ឧកញ៉ា ប៉ែន នួន។
អ្នកស្រី ង៉ែត យឿន ជាប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅភូមិព្រៃពាយ ឃុំត្រពាំងភ្លាំង ដែលបានឡើងមកដាក់ញត្តិនៅក្រសួងរៀបចំដែនដី រាជធានីភ្នំពេញ បានរៀបរាប់ថា ពួកគាត់បានរស់នៅ និងអាស្រ័យផលលើដីនោះជាង២០ឆ្នាំមកហើយ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ២០២១ ខាងក្រុមហ៊ុនកាឡាក់ស៊ី និងក្រុមហ៊ុនឧកញ៉ា ប៉ែន នួន បានមកចរចាទិញដីពីប្រជាពលរដ្ឋ ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋពុំព្រមលក់ ហើយខាងក្រុមហ៊ុនក៏បានដាក់គ្រឿងចក្រមគំរាមកំហែងឈូសឆាយដីរបស់ពួកគាត់។
អ្នកស្រីបន្តថា ពួកគាត់ធ្លាប់បានស្នើសុំទៅអាជ្ញាធរខេត្តដើម្បីចុះស្រាវជ្រាវ វាស់វែង និងផ្តល់បណ្ណកម្មសិទ្ធិឱ្យពួកគាត់ដែរ ហើយខាងអាជ្ញាធរសន្យាថានឹងដោះស្រាយជូន ប៉ុន្តែមកដល់ពេលនេះ នៅពុំទាន់ឃើញការដោះស្រាយនៅឡើយ ទើបពួកគាត់នាំគ្នាឡើងមកសុំអន្តរាគមន៍ពីក្រសួងរៀបចំដែនដី ឱ្យជួយពន្លឿនការងារនេះ ដោយសារតែខាងក្រុមហ៊ុនបណ្តេញចេញដោយបង្ខំ។
អ្នកស្រី ង៉ែត យឿន ដែលអះអាងថាមានប្តី និងកូនពិការរូបនេះ និយាយថា៖ «ខ្ញុំនៅរាល់ថ្ងៃ ខ្ញុំនៅភិតភ័យ ដោយសារខ្ញុំចេញទៅរកស៊ីណាក៏ខ្ញុំអត់ហ៊ានចេញទៅដែរ ដោយសារខ្លាចគេមកយក រុះផ្ទះសម្បែងដែលខ្ញុំរស់នៅ អីចឹងខ្ញុំអត់សុំអីលើសពីអាហារ៣ពេលទេរាល់ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំសុំតែម៉ារស់ដោយសមរម្យ លំនៅដ្ឋានឱ្យសមរម្យ មិនចង់បានលើសពីចំនួនដូចជាក្រុមហ៊ុនដទៃទេ។ ក្រុមហ៊ុនគេ គេអត់មានដាក់ថាក្រុមហ៊ុនទេ គេដាក់ ឧកញ៉ា ប៉ែន នួន ហើយនិងក្រុមហ៊ុនកាឡាស៊ី ពីរក្រុមហ៊ុនហ្នឹង[…] ខ្ញុំសុំថា ដីខ្ញុំប៉ុន្មានកាត់ឆ្វៀលឱ្យខ្ញុំមក ប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅជុំវិញខ្លួនមាន(ដី)ម្នាក់ប៉ុន្មាន ឆ្វៀលផ្តល់បណ្ណកម្មសិទ្ធិឱ្យខ្ញុំស្របច្បាប់មក កុំឱ្យខ្ញុំរស់ទាំងភ័យខ្លាចបែបហ្នឹង»។
ប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅភូមិព្រៃពាយម្នាក់ទៀត អ្នកស្រី ឌិន ស្រអែម បានឱ្យដឹងដែរថា រូបគាត់បានរស់នៅ លើនោះជាង២០ឆ្នាំមកហើយ ដោយមានដាំដំណាំបន្តិចបន្តួច និងធ្វើស្រែ គ្រាន់នឹងចិញ្ចឹមជីវិត ប៉ុន្តែក្រោយមកខាងក្រុមហ៊ុនកាឡាក់ស៊ីរបស់ឧកញ៉ា ឡេង ណាវ៉ាត្រា និងក្រុមហ៊ុនរបស់ឧកញ៉ា ប៉ែន នួន បែរមកអះអាងថាដីនោះជាដីរបស់ក្រុមហ៊ុនទៅវិញ និងបានគំរាមកំហែង និងហាមពលរដ្ឋមិនឱ្យដាំដំណាំធំៗលើដីនោះទេ។ ការណ៍នេះ អ្នកស្រីថា ពលរដ្ឋមានក្តីបារម្ភជាខ្លាំងពីការបាត់បង់ដីធ្លាប់រស់នៅ និងអាស្រ័យផល ទើបនាំគ្នាមកសុំអន្តរាគមន៍ សុំប្លង់កម្មសិទ្ធិដីធ្លី ពីក្រសួងរៀបចំដែនដី។
អ្នកស្រីបន្តថា៖ «ស្នើសុំឱ្យខាងក្រសួង ខាងអាជ្ញាធរចុះទៅមើលផ្ទាល់ដល់កន្លែងទីតាំងដែលខ្ញុំរស់នៅ ថាមានប្រជាពលរដ្ឋនៅពិតប្រាកដអត់ បើសិនជាអត់មាន គាត់អត់ធ្វើប្លង់ ក៏ខ្ញុំអត់ថាដែរ តែបើប្រជាពលរដ្ឋរាល់ថ្ងៃនៅមានពិតប្រាកដចឹងមែន បានខ្ញុំមកស្នើសុំប្លង់ ព្រោះថាភ័យខ្លាច ខ្លាចក្រុមហ៊ុនយកអស់ទៅ ពួកខ្ញុំមិនដឹងរស់នៅណា»។
បើតាមក្រុមប្រជាពលរដ្ឋ អ្នកដែលបានឡើងមកដាក់ញត្តិនៅក្រសួងនាព្រឹកនេះ មាន៣ក្រុម ក្នុងនោះមាន ពលរដ្ឋនៅចំណុចអូរតាសេក ចំនួន ២៣គ្រួសារ ចំណុចថ្លាន់១០០មានចំនួន ៤៩គ្រួសារ និងចំណុចបាត់ដឹង ១៥គ្រួសារ ដោយមានដីក្នុងមួយគ្រួសារចន្លោះពីកន្លះហិតា ទៅ ៥ហិកតា។
ពលរដ្ឋទាំងនោះ បានអះអាងទៀតថា ខាងមន្ត្រីរដ្ឋបាលក្រសួងរៀបចំដែនដី បានទទួលយកញត្តិរបស់ពួកគាត់ហើយ ហើយសន្យាថានឹងដាក់ជូនថ្នាក់លើដើម្បីពិនិត្យ ហើយនឹងឆ្លើយតបមកពលរដ្ឋវិញក្នុងពេលឆាប់ៗ។ យ៉ាងណា ក្រុមប្រជាពលរដ្ឋ បានព្រមានថា ពួកគាត់នឹងឡើងមកក្រសួងម្តងទៀត នៅអំឡុងខែក្រោយ ប្រសិនបើក្រសួងយឺតយ៉ាវ ឬមិនដោះស្រាយជូនពួកគាត់។
វីអូឌី មិនអាចសុំការអត្ថាធិប្បាយជុំវិញករណីនេះ ពីអ្នកនាំពាក្យក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ លោក សេង ឡូត និងតំណាងក្រុមហ៊ុនកាឡាក់ស៊ី និងក្រុមហ៊ុនឧកញ៉ា ប៉ែន នួន ដែលរងការចោទពីពលរដ្ឋនោះបាននៅឡើយទេ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦នេះ។
មន្ត្រីអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៅសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក យី សុខសាន្ត ដែលបានតាមដានករណីនេះ យល់ថា រដ្ឋាភិបាលគួរពន្លឿនការចុះបញ្ជី និងធ្វើបណ្ណកម្មសិទ្ធិជូនប្រជាពលរដ្ឋមកពីខេត្តកំពតនេះ ហើយបើទោះជាពលរដ្ឋគ្មានប្លង់ដី ក៏រដ្ឋគួរមានដំណោះស្រាយផ្តល់ដីសម្បទានសង្គមកិច្ចជូនពលរដ្ឋ ដើម្បីលុបបំបាត់ភាពក្រីក្រ។
លោកថា៖ «ដើម្បីលុបបំបាត់ភាពក្រីក្រ វាទាល់តែគាត់ហ្នឹងមានដីធ្លីធ្វើកសិកម្ម ធ្វើជាដីស្រែដីចម្ការ ហើយដីលំនៅឋានពិតប្រាកដ អាហ្នឹងបានគាត់អាច គេហៅថា កាត់បន្ថយភាពក្រីក្របាន ហើយមកដល់ស្ថានភាពឆ្នាំ២០២៦នេះ ហើយយើងអត់មានដី មានន័យថា ពួកគាត់នៅតែក្រីក្រហ្នឹងខ្ពស់បំផុត ដូច្នេះយើងស្នើសុំឱ្យ ជាពិសេសរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងដែនដី នគរូបនីយកម្ម មេត្តាដាក់វិធានការដើម្បីចុះបញ្ជីទទួលស្គាល់ដីពួកគាត់ឱ្យស្របច្បាប់ នេះជាការល្អ»។
របាយការណ៍ស្តីពី ស្ថានភាពសិទ្ធិដីធ្លីឆ្នាំ២០២៥របស់សមាគមអាដហុក ចេញផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី០៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ បានរកឃើញថា ករណីវិវាទដីធ្លីថ្មីនៅឆ្នាំ២០២៥មានចំនួន ៤៥ករណី បន្ថែមលើករណីចាស់ៗជាច្រើនដែលមិនទាន់មានដំណោះស្រាយសមរម្យ ដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋចំនួន ៥ ៥២០គ្រួសារ និងផ្ទៃដីជាង ១១ម៉ឺនហិកតា (១១៥ ៤១៣ ហិកតា)។ ក្នុងនោះភាគរយខ្ពស់នៃវិវាទពាក់ព័ន្ធនឹងការរំលោភដីធ្លីដោយបុគ្គលមានអំណាច ៤២ភាគរយ និងអ្នកមានទ្រព្យ/ក្រុមហ៊ុន ២០ភាគរយ ដែលជាការបង្ហាញពីឥទ្ធិពលខ្លាំងរបស់ក្រុមអាជ្ញាធរមានអំណាចលើការប្រើប្រាស់ធនធានដីធ្លី និងធនធានធម្មជាតិ។
ជុំវិញរបាយការណ៍នេះ អាដហុក បានវាយតម្លៃថា បញ្ហាវិវាទដីធ្លីនៅកម្ពុជា នៅតែបន្តមានលក្ខណៈធ្ងន់ធ្ងរ រ៉ាំរៃ និងស្មុគស្មាញ ដែលទាមទារឱ្យមានការកែលម្អផ្នែកច្បាប់ គោរពសិទ្ធិសហគមន៍ ទប់ស្កាត់អំពើពុករលួយ និងបញ្ឈប់ការប្រើអំណាចខុសពីគោលបំណងនៃច្បាប់ បើពុំនោះទេ វិវាទដីធ្លីនឹងបង្កផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងការបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើរដ្ឋាភិបាលនិងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ដែលអាចរារាំងដល់ការអភិវឌ្ឍរយៈពេលវែង៕
